Η Σέλβα Αλμάδα μιλάει για τα «Νεκρά κορίτσια» και τη βία κατά των γυναικών: Καμία γυναίκα δεν δολοφονείται τυχαία
Η Σέλβα Αλμάδα θα μιλήσει στο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, στις 27 και 28 Μαρτίου 2026. Λίγο πριν, η συγγραφέας Μαίρη Σιάνη-Ντέιβις τη συνάντησε στο Μπουένος Άιρες και μίλησαν για το βιβλίο της «Νεκρά κορίτσια» και τη βία κατά των γυναικών στην πατρίδα της και άλλου.
Τα βιβλία της δεν είναι μόνο μπεστ σέλερ, είναι και λονγκ σέλερ. Διαβάζονται συνέχεια. Γίνονται κλασικά. Το «Chicas Muertas» (Νεκρά κορίτσια, μετάφραση Αγγελική Βασιλάκου, εκδόσεις Κλειδάριθμος) δημοσιεύτηκε στην Αργεντινή το 2014 και συνεχίζει να έχει απήχηση. Όχι μόνο επειδή ο τρόπος γραφής της είναι τόσο προσωπικός και διαυγής, αλλά επειδή η Σέλβα Αλμάδα καταπιάνεται με ένα βαθύρριζο και τοξικό θέμα, αυτό των γυναικοκτονιών. Στην Αργεντινή μια γυναίκα δολοφονείται –επειδή είναι γυναίκα– κάθε μέρα, ενώ στο Μεξικό δέκα γυναίκες χάνουν τη ζωή τους, πάλι για τον ίδιο λόγο, καθημερινά. Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο και επώδυνα επίκαιρο.
Τα Νεκρά κορίτσια και η ανάγκη να ειπωθούν αυτές οι ιστορίες
Συναντηθήκαμε στο γραφείο της στο Μπουένος Άιρες ένα μεσημέρι, κι αντί να της κάνω την πρώτη ερώτηση που είχα προγραμματίσει, της ανέφερα πως το πρωί είχα ακούσει στις ειδήσεις να μιλούν για το πτώμα μιας κοπέλας που βρέθηκε σε προάστιο του Μπουένος Άιρες. Οι αρχές υποψιάζονταν πως ο θύτης ήταν ο αρραβωνιαστικός της. Θα μπορούσαμε να το θεωρήσουμε ως femicidio; Πώς ορίζεται η έννοια της γυναικοκτονίας;
Τουλάχιστον στην Αργεντινή, στα μάτια του νόμου είναι ξεκάθαρο τι αποτελεί γυναικοκτονία: η δολοφονία μιας γυναίκας λόγω του φύλου της, δηλαδή επειδή είναι γυναίκα. Αν κάποιος με κλέψει στον δρόμο, με χτυπήσει και πέσω νεκρή δεν είναι γυναικοκτονία. «Η γυναικοκτονία έχει να κάνει με την ενδοοικογενειακή βία, τη σεξουαλική βία και την έμφυλη βία», μου διευκρινίζει μ’ αυτή την ήπια και ρέουσα προφορά που μόνοι οι Αργεντίνοι έχουν. «Σε ομιλίες που δίνω, μερικοί υποστηρίζουν πως περισσότερα εγκλήματα διαπράττονται κατά των ανδρών παρά κατά των γυναικών κάθε χρόνο. Ναι, αλλά ένας άνδρας δεν δολοφονείται επειδή είναι άνδρας».
Τι είναι γυναικοκτονία — και γιατί δεν είναι «ένα ακόμα έγκλημα»
Η Αλμάδα ήταν δεκατριών χρόνων το 1986, όταν άκουσε στο ραδιόφωνο για τη δολοφονία μιας κοπέλας σε ένα χωριό κοντά στην κωμόπολη όπου μεγάλωνε η ίδια, στην επαρχία Έντρε Ρίος, στην κεντρική Αργεντινή. Η κοπέλα λεγόταν Άντρεα Ντάνε και ήταν μόνο δεκαεννέα χρονών όταν δολοφονήθηκε με μια μαχαιριά στην καρδιά στο κρεβάτι της. Η περίπτωσή της είναι η πρώτη ιστορία στο βιβλίο «Νεκρά κορίτσια». Αργότερα, διάβασε στις εφημερίδες για την περίπτωση της δεκαπεντάχρονης Μαρία Λουίζα Κεβέδο, που είχε εξαφανιστεί για μέρες και το πτώμα της οποίας βρέθηκε βιασμένο και στραγγαλισμένο με την ίδια της τη ζώνη σ’ ένα ανοιχτό χωράφι στα περίχωρα της πόλης. Και ακόμα πιο μετά, έμαθε και για μια άλλη περίπτωση, μιας εικοσάχρονης, της Σαρίτα Μουντίν, που είχε εξαφανιστεί και το σώμα της βρέθηκε σε αποσύνθεση στα νερά του ποταμού Καλαμουτσίτα στην Κόρδοβα, τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς. Γιατί εστίασε το βιβλίο της σε αυτές τις τρεις γυναίκες;
«Οι γυναικοκτονίες αυτές συνέβησαν στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Θα μπορούσα να ήμουν εγώ το θύμα ή η αδελφή μου ή οποιαδήποτε άλλη. Ήταν τότε που συνειδητοποίησα πως ζούσαμε σ’ ένα κλίμα καθημερινής βίας. Όλοι ξέραμε, για παράδειγμα, πως ο γείτονάς μας χειρονομούσε στη γυναίκα του. Ή πως κάποιος ζηλιάρης φίλος απειλούσε την κοπέλα του ότι θα έβαζε φωτιά στο σπίτι της. Και το θεωρούσαμε κάτι το φυσιολογικό. Ήθελα να μιλήσω ανοιχτά γι’ αυτή την πραγματικότητα, αλλά αισθάνθηκα τελείως ελεύθερη να γράψω γι’ αυτό το θέμα αργότερα, το 2008, γιατί τότε υπήρχε πια ο ορισμός της λέξης femicidio. Πριν δεν υπήρχε. Πώς να γράψεις για κάτι που δεν υπάρχει; Απλώς θεωρείτο ως ένα έγκλημα καλυμμένο με μυστήριο. Ανεξιχνίαστο. Απ’ τη στιγμή, όμως, που υπάρχει ο ορισμός και η κατάλληλη νομοθεσία για την τιμωρία των υπαιτίων, το έγκλημα αποκτά βαρύτητα».
Ως συγγραφέας αισθάνθηκε πως οι ξεχασμένες ιστορίες αυτών των τριών γυναικών έπρεπε να βγουν παραέξω – μόνο η τοπική κοινότητα γνώριζε γι’ αυτές. Οπότε, έγραψε ένα δημοσιογραφικό-non-fiction-μυθιστόρημα, βασισμένο σε τρία χρόνια εξονυχιστικής έρευνας μέσα από εφημερίδες της εποχής και από συνεντεύξεις που πήρε η ίδια από γονείς, φίλους, γείτονες, αστυνόμους και δικαστές.
Γιατί διάλεξε αυτό το είδος γραφής; O αναγνώστης ξαφνιάζεται με το που ανοίγει το βιβλίο και βρίσκεται μπροστά σε μια πρωτοπρόσωπη –σχεδόν εξομολογητική– αφήγηση.
«Τα ‘Νεκρά κορίτσια’ μόνο ως non-fiction θα μπορούσαν να γραφτούν, γιατί είναι ένα χρονικό πραγματικών συμβάντων που βασίζεται σε λεπτομερή έρευνα», τονίζει, «ήθελα ο αναγνώστης να ξέρει πως γράφω για ιστορίες που έχουν συμβεί. Δεν ήταν στη φαντασία μου. Επιδίωξα να γράψω ένα βιβλίο που βασίζεται στην πραγματικότητα, αλλά να έχω και την ελευθερία να χρησιμοποιήσω τις τεχνικές του μυθιστορήματος». Και πράγματι όπου υπάρχουν κενά, εκεί δηλαδή που σκοντάφτει η έρευνα, η Αλμάδα ρολάρει την αφήγηση με μια εξαίσια ποιητική πρόζα και τα γεμίζει, κάνοντας κατάδυση σε τρικυμία συναισθημάτων – οργής, θλίψης, φρίκης, κι απόγνωσης.
«Η γραφή μου δεν εκδηλώνεται πάντα με την ίδια μορφή», συνεχίζει, «κι εκείνο που μ’ ενδιαφέρει είναι το συναίσθημα που μου προκαλεί – αυτή την όμορφη αίσθηση της αβύσσου. Η μορφή, δηλαδή, ελάχιστα μ’ ενδιαφέρει».
Στο βιβλίο υπάρχει μία Σινιόρα που λέει ότι έρχεται σε επικοινωνία με τις δολοφονημένες κοπέλες. Είναι ποτέ δυνατό να συμβαίνει κάτι τέτοιο, τη ρωτώ, υπονοώντας πως στην Αργεντινή οι άνθρωποι είναι πιο σπιριτσουαλιστές από εμάς. «Οι δύο απ’ τις τρεις οικογένειες που έψαχναν να βρουν το παιδί τους είχαν έρθει σε επαφή με τη Σινιόρα. Με πληροφόρησαν, λοιπόν, πως υπήρχε μια σοφή γυναίκα με ιδιαίτερες ικανότητες, έτσι κι εγώ ακολούθησα την ίδια οδό. Την κάλεσα, συναντηθήκαμε κάμποσες φορές και μου εξέφρασε ποια ήταν η διαίσθησή της για τα κορίτσια. Ούτε καν μου πέρασε απ’ το μυαλό πως θα την έβαζα στο βιβλίο – δεν υπήρχε επιστημονική υπόσταση στα λεγόμενά της.
Αλλά όταν έγραφα το βιβλίο αισθάνθηκα πως οι σκέψεις και τα συναισθήματά της ήταν καθοριστικά. Οι συζητήσεις μαζί της με οδήγησαν στο να συλλάβω τη μορφή του βιβλίου και να αναλύσω τις λεπτομέρειες της κάθε γυναικοκτονίας. Με το που αποφάσισα πως ο αφηγητής-ρεπόρτερ είχε να κάνει με εμένα, οι πιθανότητες για να βγει ένα οικείο και προσωπικό αφήγημα ήταν εμφανείς».
Οι θύτες όμως δεν βρέθηκαν κι ούτε θα βρεθούν. Οι υποθέσεις έχουν κλείσει. Και δεν έχει απονεμηθεί η δικαιοσύνη γι’ αυτό που συνέβη στα νεκρά κορίτσια. Όμως η σχέση της Αλμάδα με τις άτυχες κοπέλες παραμένει συνεχής. Πάντα τις σκέφτεται. Πάντα γι’ αυτές μιλάει. Γιατί μπορεί να έχει γράψει ποιήματα, διηγήματα και άλλα βραβευμένα μυθιστορήματα (το μυθιστόρημά της «Ο άνεμος που σαρώνει» βραβεύτηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Βιβλίου στο Εδιμβούργο το 2019 και το 2024 το βιβλίο της «Δεν είναι ποτάμι» βρέθηκε στη βραχεία λίστα για το διεθνές Booker Prize), αλλά όλοι για τα «Νεκρά κορίτσια» θέλουν να της μιλούν. Η ιδέα που έχει για τον θάνατο άλλαξε αφού έγραψε αυτό το βιβλίο; «Όχι, ο θάνατος δεν έγινε ο καλύτερός μου φίλος. Δεν θέλω να πεθάνω έτσι. Αυτά τα κορίτσια δεν έπρεπε να πεθάνουν όπως πέθαναν».
Βία, κοινωνία και το βάρος της ιστορίας στην Αργεντινή
«Όσο φτωχός και να είναι ένας άντρας, όταν πηγαίνει στο σπίτι του υπάρχει κάποιος άλλος, ακόμα φτωχότερος και κατώτερος απ’ τον ίδιο, η γυναίκα του», λέει η Αλμάδα. Ο μισογυνισμός κι η ενδοοικογενειακή βία είναι πρόβλημα παγκόσμιο, αλλά μερικές κοινωνίες υποφέρουν περισσότερο από άλλες.
Επί δικτατορίας (1976-1983) στην Αργεντινή εξαφανίστηκαν 30.000 άνθρωποι. Τα πτώματα πολλών εξ αυτών πετάχτηκαν στον βυθό του Ατλαντικού μέσα σε βαρέλια με τσιμέντο. Μήπως θα μπορούσαμε να συνδέσουμε τη βία των στρατιωτικών τότε με τη βία των ανδρών προς τις γυναίκες σήμερα; «Μμμ, το θέμα είναι περίπλοκο. Η τελευταία δικτατορία ήταν φρικαλέα.
Μιλάμε για μια στρατιωτική/κοινωνική δικτατορία με τους πολίτες στο πλευρό της, που, κάτα κάποιον τρόπο, τής ‘επέτρεψαν’ να υπάρξει. Στο κλίμα αυτό, η ίδια κοινωνία, οι ίδιοι πολίτες, κάνουν τα στραβά μάτια στις γυναικοκτονίες. Μονάχα αυτό το στοιχείο είναι που συνδέει τα γεγονότα. Επί δικτατορίας ο κόσμος έλεγε: ‘Α, κάτι θα είχε κάνει αυτός για να τιμωρηθεί έτσι και να εξαφανιστεί από προσώπου γης’. Αυτή ήταν η κοινότοπη φράση στα χείλη του μέσου Αργεντινού. Η ίδια φράση επαναλαμβάνεται και για τις εξαφανίσεις των γυναικών», μου εξηγεί.
Διανοούμενη, με μεγάλη επιρροή στα λογοτεχνικά και φεμινιστικά δρώμενα της χώρας της, η Αλμάδα με πληροφορεί πως, μετά τον Περονισμό, το φεμινιστικό κίνημα είναι το πιο σημαντικό στην Αργεντινή και πως τα τελευταία χρόνια η χώρα έχει κάνει άλματα στους τομείς των αμβλώσεων και των δικαιωμάτων των τρανσέξουαλ ατόμων στον χώρο εργασίας.
Μπορεί τα πράγματα στα χαρτιά να είναι έτσι, είναι έτσι όμως και στην πραγματικότητα; Και με τον νέο λαϊκιστή, νεοφιλελεύθερο, ακροδεξιό πρόεδρο Javier Milei στο πηδάλιο της χώρας, ο οποίος υποστηρίζει την απελευθέρωση της οπλοκατοχής, είναι ενάντια στις αμβλώσεις και αρνείται την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής, μήπως τα πράγματα δεν είναι και τόσο ροδαλά;
Γιατί, παρόλο που υπάρχει ο νόμος κατά της γυναικοκτονίας στην Αργεντινή και παρόλο που το φεμινιστικό κίνημα Ni una menos (Ούτε μια λιγότερο) είναι ορατό και ενεργό, ο αριθμός των θυμάτων γυναικοκτονίας παραμένει σταθερά ο ίδιος. «Ο νόμος δεν φτάνει», συμφωνεί η Αλμάδα, «βέβαια είναι απαραίτητος, και χαίρομαι που υπάρχει, γιατί τιμωρεί τους γυναικοκτόνους. Αλλά η κουλτούρα του μάτσο μαν, του λευκού, πρέπει ν’ αλλάξει. Αυτή προέρχεται όχι μόνο από τους γκάουτσο της Αργεντινής (κάτι σαν τους καουμπόηδες της βόρειας Αμερικής) αλλά και από τους Ευρωπαίους μετανάστες στην Αργεντινή, οι οποίοι έχουν μια νοοτροπία μισογυνισμού ριζωμένη στο πατριαρχικό μοντέλο, ότι δηλαδή ο άνδρας έχει πάντα δίκιο και μπορεί να κάνει ό,τι θέλει. Διακόσια χρόνια πατριαρχίας δεν είναι εύκολο να παραγραφούν. Απαιτείται χρόνος. Και παρόλο που η διαδικασία αλλαγής είναι αργή, πιστεύω πως τα νέα παιδιά έχουν άλλα μυαλά, ένας δεκαοχτάχρονος σήμερα δεν σκέφτεται το ίδιο με έναν δεκαοχτάχρονο της προηγούμενης γενιάς». Εύχομαι να έχει δίκιο.
Δεν είναι ποτάμι | Μετάφραση Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος, 2024
Ο άνεμος που σαρώνει | Μετάφραση Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος, 2023
→ Η Μαίρη Σιάνη-Ντέιβις είναι συγγραφέας και το μυθιστόρημά της «Έντιμος εμπορία» (εκδ. Πατάκη) θα παρουσιαστεί στις αρχές Απριλίου στο βιβλιοπωλείο Κωνσταντινίδης στη Θεσσαλονίκη.
Στο βιβλίο «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» η Κάρσον απελευθερώνει τον Γηρυόνη από τα στερεότυπα του μύθου σύμφωνα με τον οποίο σκοτώνεται από τον ημίθεο Ηρακλή
Οι επιμελητές του Μικέλα Χαρτουλάρη, Χρήστος Αστερίου και Λευτέρης Καλοσπύρος μιλούν για την ιδέα, τα μεγάλα ονόματα και το στοίχημα να γίνει η πόλη σημείο συνάντησης συγγραφέων και αναγνωστών
17°
