Χρειάζονται οι ψυχολόγοι στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα; Η έγκαιρη παρέμβαση των ψυχολόγων και το κατά πόσο μπορούν να προλάβουν βία, εθισμούς και διαταραχές
Η έννοια της εφηβείας και της ψυχολογίας της είναι σχετικά πρόσφατη. Κάποτε τα παιδιά μεταπηδούσαν κατευθείαν από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή χωρίς την απαραίτητη γέφυρα της εφηβείας. Αυτό που στις μέρες μας ονομάζουμε «παιδική εργασία», το θεωρούσαν στις αρχές του προηγούμενου αιώνα κάτι φυσικό, αφού ήταν αναμενόμενο παιδιά 14, 12, ακόμα και 10 ετών να δουλεύουν στα χωράφια, τα εργοστάσια ή την οικογενειακή επιχείρηση.
Σήμερα, πολύ σωστά, η Πολιτεία παρέχει προστασία στους εφήβους και πολύ σωστά οι κοινωνικοί επιστήμονες τονίζουν τη σημασία της ομαλής μετάβασης από την παιδική ηλικία στην εφηβεία. Ωστόσο συμβαίνει το εξής παράδοξο: συγχωρούμε τα πάντα στους εφήβους, τους αναγνωρίζουμε μόνο δικαιώματα και καθόλου υποχρεώσεις, αντιμετωπίζοντάς τους σαν μικρά παιδιά που δεν συνειδητοποιούν τι κάνουν όταν παραβιάζουν γραπτούς και άγραφους νόμους.
Έχουμε φτάσει στο σημείο να εκλαμβάνουμε τη μειωμένη ενσυναίσθηση και την απουσία ηθικών φραγμών ως μέρος της φυσιολογικής εξέλιξης της εφηβείας. Αν σε αυτό προσθέσουμε το γεγονός ότι στην εποχή μας η έλλογη έκφραση των συναισθημάτων και η ικανότητα της επιχειρηματολογίας βρίσκονται σε συνεχή υποχώρηση, αλλά και το πόσο εύκολα επηρεάζονται οι έφηβοι από όσα ‘καταναλώνουν’ δίχως φίλτρο στα ΜΚΔ - από τις δηλώσεις του κάθε ράπερ, σελέμπριτι ή ινφλουένσερ- μπορούμε ίσως να καταλάβουμε γιατί κάποιοι από αυτούς βρίσκονται συχνά σε συναισθηματική σύγχυση, ακόμα και αν οι γονείς τους κάνουν το καλύτερο που μπορούν για να καλύψουν τις κάθε είδους ανάγκες τους.
Δεν χρειάζεται ούτε να ωραιοποιούμε, ούτε να δαιμονοποιούμε την εφηβεία – είναι μία δύσκολη μα ενδιαφέρουσα περίοδος όπου τα νέα άτομα παίρνουν μια πρώτη γεύση για το πώς λειτουργεί ο κόσμος.
Μέσω της δοκιμής αλλά και της αναπόφευκτης σύγκρισης με τους άλλους συνειδητοποιούν τις δικές τους ανάγκες, τις αδυναμίες μα και τα ταλέντα τους. Αυτό που οφείλουμε να τους εξασφαλίσουμε εμείς είναι οι δυνατότητες ανάπτυξης των ικανοτήτων τους.
Αν δεν θέλουμε να αυξηθούν τα φαινόμενα του σχολικού εκφοβισμού και της νεανικής παραβατικότητας, οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη ανάμεσα στους εφήβους, οφείλουμε να μεριμνήσουμε ώστε τα παιδιά και οι έφηβοι να αποκτήσουν εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Με άλλα λόγια βρίσκεται εκεί ώστε να τους στηρίζει όλους, διευκολύνοντας τη μεταξύ τους επικοινωνία, και όχι μόνο για να ακούει παράπονα, όπως ίσως θεωρούν ορισμένοι.
Τέλος, ο ψυχολόγος έχει ρόλο διαγνωστικό, αφού αναλαμβάνει τουλάχιστον τη διεξαγωγή ειδικών τεστ που θα μας επιτρέψουν να έχουμε σαφέστερη εικόνα των προβλημάτων και που θα συμβάλουν στην έγκαιρη αντιμετώπισή τους.
Δεν συνειδητοποιούμε ότι οι νταήδες που εκφοβίζουν τους συμμαθητές τους στη σχολική αυλή ή και τους καθηγητές τους στην αίθουσα διδασκαλίας, αλλά και όσοι νέοι συμμετέχουν σε εφηβικές συμμορίες και έχουν μπλεξίματα με τον νόμο, είναι σε αρκετές περιπτώσεις παιδιά που πάσχουν από κάποια αδιάγνωστη ψυχική διαταραχή.
Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε την τελευταία δεκαετία η Ευρωπαϊκή Κίνηση για την ψυχική υγεία και το Ευ Ζην της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 50% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που πάσχουν από κάποια ψυχική νόσο εμφανίζουν τα πρώτα συμπτώματα της κατάστασης κατά τη διάρκεια της εφηβείας.
Η κατάθλιψη, οι διατροφικές διαταραχές, η δυσφορία φύλου, τα σημάδια του σχολικού εκφοβισμού, οι κάθε είδους εθισμοί, ακόμα και οι πρώτες ενδείξεις της σχιζοφρένειας, υπάρχει τρόπος να διαγνωστούν και στη συνέχεια να αντιμετωπιστούν με τον κατάλληλο συνδυασμό ψυχοθεραπείας και φαρμακολογίας.
Η διάγνωση αλλά και η πρόληψη κατά την περίοδο της εφηβείας έχει μεγάλη σημασία τόσο για τον πάσχοντα, όσο και για το περιβάλλον του. Οφείλουμε να εντάξουμε άμεσα μόνιμους ψυχολόγους σε κάθε εκπαιδευτική μονάδα σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας εκπαίδευσης -- και όχι μόνο στα ιδιωτικά σχολεία, όπως κυρίως συμβαίνει στο παρόν.
17°
