Πώς αλλάζει ο κόσμος;

Πώς αλλάζει ο κόσμος; Στην αρχή ανεπαίσθητα, σιγά-σιγά και μετά απότομα, πολύ γρήγορα, βίαια. Είναι δύσκολο να διακρίνεις την κίνηση όταν συμβαίνει την ώρα που τη ζεις.

Φαίνεται πως ζούμε τη στιγμή της επιτάχυνσης. Τα γεγονότα συμβαίνουν όλο και πιο γρήγορα. Ξέρουμε πια πως η εποχή άλλαξε. Ζούμε στον 21ο αιώνα, ο οποίος θα είναι εντελώς διαφορετικός από τον προηγούμενο. Συμβολικά μπορούμε να πούμε πως αυτός ο αιώνας άρχισε την 11/9/2001. Η επίθεση στους Δίδυμους Πύργους έδειξε πως ξεκινάει μία εποχή ανατροπής, κινδύνων, δυτικής υποχώρησης. Το ίδιο συμβολικά, κι αυθαίρετα επίσης, μπορούμε να πούμε ότι η 7/10/2023 ήταν το τέλος του πρώτου τέταρτου του 21ου αιώνα. Η μοιρολατρική αποδοχή των γεγονότων τελείωσε. Η σφοδρή απάντηση σε όλα τα μέτωπα, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, δείχνει ότι ο δυτικός κόσμος δεν θα περιμένει παθητικά την παρακμή του. Η βάρβαρη σφαγή στο φεστιβάλ ηλεκτρονικής μουσικής Νόβα, τα βασανιστήρια, οι βιασμοί, η ομηρεία των νέων που τραγουδούσαν και χόρευαν, λειτούργησαν σαν αφύπνιση μπροστά στον κίνδυνο ενός μέλλοντος που θα είναι τρομακτικό.

Έχουν περάσει 80 χρόνια από τον τελευταίο Παγκόσμιο Πόλεμο, 35 από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Και ξαφνικά έχουμε αρχίσει να μιλάμε για τον δεύτερο Ψυχρό Πόλεμο, για τον κίνδυνο ενός τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου. Σε αυτά τα πρώτα 25 χρόνια του 21ου αιώνα, η οικονομική ισχύς και η δύναμη μεταφέρεται ανατολικά. Η Κίνα είναι η μεγάλη παγκόσμια δύναμη στο εμπόριο, απειλεί την Ταϊβαν και επεκτείνεται στην ήπειρο του νέου αιώνα, την Αφρική. Χτίζει γέφυρες, αγοράζει λιμάνια και ορυχεία, στήνει σιδηροδρομικές γραμμές. Νότιος Αφρική, Αλγερία, Αγκόλα, Κένυα, Αιθιοπία, Ζάμπια, η διείσδυση είναι γρήγορη σε όλη τη μαύρη ήπειρο. Πολυάνθρωπες κινέζικες κοινότητες εγκαθίστανται στις χώρες ενδιαφέροντος, δημιουργώντας πυρήνες υποστήριξης σε μια άσκηση soft επεκτατισμού.

Την ίδια στιγμή η ρωσική Wagner, η οποία μετά τον θάνατο του αρχηγού της έχει κρατικοποιηθεί και μετονομαστεί σε Africa Corps –τα ονόματα ποτέ δεν ήταν τυχαία– έχει αναλάβει τη βρόμικη δουλειά των πραξικοπημάτων. Νίγηρας, Μάλι, Σουδάν, Μοζαμβίκη, Σενεγάλη, Γουινέα, Γκάμπια, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, ρώσοι μισθοφόροι παντού. Η ευρωπαϊκή υποχώρηση θα καλυφθεί γρήγορα από τις νέες δυνάμεις και, όπου η κινεζική και ρωσική διείσδυση δεν είναι αρκετή, έρχονται επικουρικά τα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία να τοποθετηθούν στρατηγικά. Πληθυσμιακή έκρηξη, βίαια πραξικοπήματα, σφαγές, εξαναγκασμένη μετανάστευση, επεκτατικός ισλαμικός φονταμενταλισμός των ένοπλων συμμοριών. Και τι παράδοξο, μπροστά σε αυτή την νέα πραγματικότητα, το δήθεν προοδευτικό κίνημα της Ευρώπης αυτοοικτίρεται και ασχολείται με τον βασιλιά Λεοπόλδο του Βελγίου και την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία του προηγούμενου αιώνα.

Η Ρωσία επιτίθεται σε ευρωπαϊκό κράτος. Μετά την Τσετσενία, τη Γεωργία, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία. Τέσσερα χρόνια ήδη ενός αιματηρού πολέμου μεγάλης κλίμακας σε ευρωπαϊκό έδαφος. Οι φιλοδοξίες για ανακατάληψη των περιοχών της παλιάς σοβιετικής αυτοκρατορίας είναι φανερές.

Συγχρόνως η τρίτη απειλή, ο βίαιος ισλαμικός φονταμενταλισμός, επεκτείνεται, συμβάλλοντας στη διάλυση κρατών όπως η Συρία και η Λιβύη και αποσταθεροποιώντας χώρες όπως ο Λίβανος. Απειλεί διαρκώς το Ισραήλ και μεταφέρει τις μάχες στις ευρωπαϊκές πόλεις με «μοναχικούς λύκους». Μετά τις πολύνεκρες επιθέσεις στο Παρίσι, το Λονδίνο, τη Νίκαια, τη Μαδρίτη, ζούμε τώρα τις σχεδόν καθημερινές απόπειρες σε κάποια δυτική πόλη, σε κάποια συναγωγή, ένα σχολείο, μία εμπορική αγορά. Φέτος, για πρώτη φορά σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις, δεν γιορτάστηκαν τα Χριστούγεννα από τον φόβο των τρομοκρατικών χτυπημάτων.

Φρουροί της Επανάστασης σε proxy wars, διάσπαρτες τρομοκρατικές ομάδες σε όλη τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, μάχονται συνεχώς με όλα τα μέσα για την οικοδόμηση του νέου Χαλιφάτου. Με έναν καθόλου περίεργο τρόπο, Πούτιν, Σι, Κιμ, Μουλάδες του Ιράν, βρίσκονται μεταξύ τους και αλληλοσυμπληρώνονται. Στο βιβλίο της «Απολυταρχία ΑΕ» η Αν Άπλμπαουμ περιγράφει αναλυτικά τις διαδρομές του χρήματος και τις αναπάντεχες διασυνδέσεις μεταξύ των τζιχαντιστικών ομάδων του Ιράν, Χεζμπολάχ και Χαμάς, με τα λατινοαμερικανικά καθεστώτα των ναρκοβαρόνων και του λαϊκισμού, τα δίκτυα σε Κολομβία και Βενεζουέλα. Ιρανικά drones και Βορειοκορεάτες στρατιώτες στο πλευρό των Ρώσων στην Ουκρανία, κινεζική βοήθεια στον Πούτιν και ιρανικό πετρέλαιο στην Κίνα. Ηγέτες τρομοκρατικών οργανώσεων, Μάρτυρες του Θεού, «λαϊκοί αγωνιστές», ολιγάρχες και μισθοφόροι συσσωρεύουν πλούτη αμύθητα, με έδρα τους παραδείσους του Κόλπου ή την Τεχεράνη. Τα πετροδολάρια, γενναιόδωροι χρηματοδότες σε αμερικανικά πανεπιστήμια και ΜΚΟ, λειαίνουν τις αντιδράσεις και δημιουργούν νεανική υποστήριξη στο αδιανόητο, στον θρησκευτικό μεσαιωνικό φανατισμό.

Φαίνεται ότι κάποια στιγμή, με όλα αυτά, κάπου, χτύπησε ένα τελευταίο σήμα κινδύνου.

Η απάντηση Τραμπ ήρθε απότομα, σπασμωδικά, κυνικά και με μεγάλο κόστος, όπως είναι όλη η πολιτική του. Στις σφαίρες επιρροής μας, θα είσαστε μαζί μας ή δεν θα υπάρχετε καθόλου. Ο Άσαντ το κατάλαβε και διέφυγε στη Μόσχα των υποστηρικτών του. Ο Μαδούρο δεν το κατάλαβε και βρέθηκε στις αμερικανικές φυλακές. Οι Φρουροί της Επανάστασης ψάχνουν να βρουν ποιος θα ανακηρυχτεί επόμενος ηγέτης με διάρκεια ζωής μεγαλύτερη της μίας ημέρας και οι πληρεξούσιοι στρατοί τους στον Λίβανο και τη Γάζα αποδεκατίστηκαν. Ακολουθεί η Κούβα που σηκώνει λευκή σημαία.

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ με τους Άραβες και το Ισραήλ ίσως επαναφέρουν τη φλεγόμενη περιοχή στη δυτική επιρροή. Η Ρωσία και η Κίνα χάνουν συμμάχους και δίκτυα στη Μέση Ανατολή και τη Λατινική Αμερική. Το μήνυμα στον ισλαμικό φανατισμό είναι ότι κανένα κράτος-τρομοκράτης δεν μπορεί πια να απειλεί.

Το άλλο πρόβλημα με την πολιτική Τραμπ είναι ότι μιλάει πια μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μιλάει για τις τρεις υπερδυνάμεις οι οποίες, σε έναν νέο ψυχρό πόλεμο, που σε κάποιες γωνιές του κόσμου γίνεται και θερμός, έχουν μοιράσει τον κόσμο σε μία ισορροπία που δεν πρέπει να διαταράσσεται. Αυτό είναι το μήνυμα του τελευταίου χρόνου: η Ανατολή πρέπει να φρενάρει, οι απειλές θα αντιμετωπιστούν παντού, η Αμερική δεν είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει τίποτα χωρίς μάχη. Όμως η Δύση δεν ήταν ένας γεωγραφικός προσδιορισμός. Γι’ αυτό όταν λέγαμε δυτικός κόσμος εννοούσαμε και τον Καναδά και την Αυστραλία και το Ισραήλ και την Ιαπωνία. Ο δυτικός κόσμος ήταν ο κόσμος της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, της ατομικής ελευθερίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πλήγμα που έχει επιφέρει η διακυβέρνηση Τραμπ: μέσα σε λίγο χρόνο κατέστρεψε μία εικόνα του κόσμου που χρειάστηκε έναν αιώνα για να οικοδομηθεί, την έννοια του δυτικού, του ελεύθερου κόσμου, ο οποίος συνενώνει κοινωνίες και κράτη σε όλο τον πλανήτη.

Φαίνεται ότι στους νέους αμερικανικούς σχεδιασμούς έχει κριθεί ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να ακολουθήσει. Θεωρείται γερασμένη, αδύναμη, ήδη διαβρωμένη από την ισλαμική διείσδυση, συμβιβασμένη με την παρακμή της, φοβισμένη απέναντι στον καινούργιο άγριο κόσμο που έρχεται.

Στον νέο κόσμο κυριαρχεί η δύναμη. Στην οικονομία κυριαρχούν τα λίγα πανίσχυρα μονοπώλια. Στην παγκόσμια πολιτική οι τρεις υπερδυνάμεις και κάποια μεσαία κράτη που, με την εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού τους, σε λίγο θα είναι μεγαλύτερα από την Ευρώπη το καθένα. Υπερόπλα, υπερτεχνολογία, υπερδύναμη.

Θα υπάρχουν πολλές αναταράξεις ακόμα μέχρι να βρεθεί μία νέα ισορροπία. Ίσως μετά από αιώνες αλλάξει η εικόνα του κόσμου όπως τον ξέραμε.

Θα έπρεπε το τέλος να περιέχει τις γνωστές ευχές: πρέπει η Ευρώπη, το πιο ελεύθερο και δημοκρατικό μέρος στον πλανήτη να βρει τη δύναμη, πρέπει να αντιδράσει, πάντα με θεσμικούς τρόπους, με διαπραγματεύσεις και σεβασμό στους διεθνείς κανόνες, η δημοκρατία, η ειρήνη, οι λαοί και τα λοιπά και τα λοιπά.

Δεν έχει πολύ νόημα.

Ας παρακολουθήσουμε το έργο της ζωής μας και ας προσπαθούμε να καταλαβαίνουμε κάθε στιγμή την υπόθεση, χωρίς να γινόμαστε εύκολα θύματα της οποιασδήποτε προπαγάνδας. Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε. Ως άνθρωποι, ως κοινωνία, ως χώρα, ως Ευρώπη. Πάντα αυτό κάναμε.