Γιάννης Οικονομίδης: «Δουλεύουμε σαν μία ροκ μπάντα»

Στο Discover του Chania Rock Festival 2026, η προβολή του «Σπιρτόκουτου» για πρώτη φορά με ζωντανή μουσική συνοδεία από τον πιανίστα και συνθέτη Δημήτρη Ντρουμπογιάννη μετατράπηκε σε μια μεγάλη κουβέντα για το σινεμά, τη μουσική, την αλήθεια, την υποκριτική και τις πληγές της ελληνικής κοινωνίας.

Το Σάββατο 16 Μαΐου στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων, ο Γιάννης Οικονομίδης και ο Δημήτρης Καπετανάκος μίλησαν ανοιχτά για τη δημιουργία, τη μέθοδο δουλειάς τους, τις δυσκολίες του ελληνικού κινηματογράφου, αλλά και για τη βαθιά ανθρώπινη σχέση που χτίζεται πίσω από τις κάμερες.

Η βραδιά ξεκίνησε με μια παρατήρηση του δημοσιογράφου και συντονιστή της συζήτησης Δημήτρη Αθανασιάδη: το «Σπιρτόκουτο» δεν ήταν ποτέ απλώς μια ταινία. Ήταν ένα φιλμ που «αναγνώρισε κάτι που πολλοί γνώριζαν αλλά λίγοι τολμούσαν να αποτυπώσουν». Ένα έργο που επαναπροσδιόρισε τον ρεαλισμό στο ελληνικό σινεμά, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο διευθυντής του athensvoice.gr και ραδιοφωνικός παραγωγός του Voice 102.5

Το «Σπιρτόκουτο» με μουσική: «Με έκανε να δω την ταινία αλλιώς»

Η προβολή της ταινίας με ζωντανή μουσική από τον Δημήτρη Ντρουμπογιάννη έδωσε στον Γιάννη Οικονομίδη την ευκαιρία να ξαναδεί το έργο του με νέα μάτια. Ο σκηνοθέτης παραδέχθηκε ότι όταν γύριζε το «Σπιρτόκουτο» είχε αποκλείσει εξαρχής την ιδέα της μουσικής, θεωρώντας ότι δεν χωρούσε μέσα στην ταινία.

«Ο συνθέτης σήμερα μού έδειξε ότι θα ήταν δυνατό να μπει μουσική στο “Σπιρτόκουτο”. Ένα πράγμα που εγώ είχα πείσει τον εαυτό μου ότι δεν γίνεται», είπε χαρακτηριστικά.

Παρακολουθώντας ξανά την ταινία, ο σκηνοθέτης αναμετρήθηκε και με τις αισθητικές επιλογές που τον βασάνιζαν για χρόνια: τα ασπρόμαυρα καρέ, τις μονοχρωμίες, τα απότομα κοψίματα, το μοντάζ που θυμίζει μουσικό ρυθμό. Η κατάληξή του ήταν τελικά απόλυτη: «Δεν θα άλλαζα τίποτα».

Για τον ίδιο, το «Σπιρτόκουτο» παραμένει μια βαθιά μοντέρνα ταινία, με jump cuts και κινηματογραφικό «τζαμάρισμα», που συνομιλεί ευθέως με την αισθητική και την ενέργεια της ροκ μουσικής.

Η μέθοδος Οικονομίδη: πρόβες, εμπιστοσύνη και αλήθεια

Μεγάλο μέρος της συζήτησης περιστράφηκε γύρω από τη μέθοδο δουλειάς του Οικονομίδη. Οι πολύμηνες πρόβες, η εμμονή στη λεπτομέρεια και η ανάγκη να «κερδηθεί» κάθε σκηνή χαρακτηρίζουν όλο το έργο του.

Ο σκηνοθέτης εξήγησε ότι το πιο δύσκολο κομμάτι είναι να ζωντανέψει το σενάριο και να καταφέρει οι ηθοποιοί να υπάρξουν κινηματογραφικά με αληθινό χρόνο και αληθινή ενέργεια.

«Το “Σπιρτόκουτο” σε κρατάει γιατί υπάρχει αληθινός χρόνος πίσω από το παίξιμο», σημείωσε, εξηγώντας πως για εκείνον δεν αρκεί μια σωστή ερμηνεία· χρειάζεται η σκηνή να αποκτήσει ζωή.

Ο Καπετανάκος περιέγραψε με χιούμορ αλλά και θαυμασμό τις πρόβες για τη «Μπαλάντα της Τρύπιας Καρδιάς» και τη «Σπασμένη Φλέβα». Σε μια από αυτές, σε ένα τσιπουράδικο στα Εξάρχεια, εκείνος και ο Βασίλης Μπισμπίκης άρχισαν αυθόρμητα να παίζουν μια σκηνή μπροστά σε ανυποψίαστους πελάτες, που άρχισαν να γυρίζουν τρομαγμένοι να τους κοιτούν. Ο Οικονομίδης θυμάται ότι εκείνη ήταν ίσως η στιγμή που η σκηνή «βρέθηκε» πραγματικά.

Το χιούμορ μέσα στο σκοτάδι

Παρότι οι ταινίες του θεωρούνται σκληρές, ο Οικονομίδης επιμένει ότι μέσα τους υπάρχει πάντα ένα βαθιά ελληνικό, βιτριολικό χιούμορ. Ένα χιούμορ που γεννιέται από τον παραλογισμό της καθημερινότητας.

«Η ζωή μας πολλές φορές είναι φάρσα και κωμωδία την ίδια στιγμή που συμβαίνει το μεγαλύτερο δράμα», είπε.

Αυτό το στοιχείο εξηγεί ίσως γιατί οι ακραίες σκηνές των ταινιών του συχνά προκαλούν ταυτόχρονα γέλιο και αμηχανία. Οι ήρωές του βρίσκονται στα όρια της κατάρρευσης, αλλά μέσα στην ένταση ξεπηδά συνεχώς μια παράξενη γελοιότητα.

Η σχέση με τη ροκ μουσική

Η βραδιά του Discover είχε ως βασικό θεματικό άξονα τη σχέση κινηματογράφου και ροκ μουσικής, κι έτσι η συζήτηση στράφηκε αναπόφευκτα στις προσωπικές μουσικές καταβολές των δύο καλεσμένων.

Ο Οικονομίδης μίλησε για τα εφηβικά του χρόνια στην Κύπρο, όταν άκουγε Black Sabbath και Deep Purple και έπαιζε μπάσο σε συγκρότημα. Θυμήθηκε μάλιστα μια ιστορική εμφάνιση των Socrates - όταν είχαν εμφανιστεί ως Plaza στη Λεμεσό μπροστά σε πενήντα θεατές.

«Τα δώσαν όλα. Παρόλο που είχαν πενήντα ανθρώπους από κάτω, τα σπάσανε», είπε, συνδέοντας αυτή τη στάση με την αυθεντικότητα που οφείλει να έχει κάθε καλλιτέχνης.

Ο Καπετανάκος, από την άλλη, περιέγραψε παιδικές εικόνες από οικογενειακά πάρτι με Doors και Sex Pistols να παίζουν στο σπίτι. Η ροκ μουσική, είπε, ήταν από την αρχή συνδεδεμένη με μια αίσθηση ελευθερίας και αμφισβήτησης.

Γιάννης Οικονομίδης: Η «Σπασμένη Φλέβα» χτίστηκε πάνω σε 25 χρόνια αγώνα

Η κουβέντα πέρασε αναπόφευκτα στη μεγάλη επιτυχία της ταινίας «Σπασμένη Φλέβα», που κατάφερε να ξεπεράσει τα 160.000 εισιτήρια και να ανοίξει τη συζήτηση για το αν ένα προσωπικό, σκληρό σινεμά μπορεί να αγγίξει το ευρύ κοινό.

Ο Οικονομίδης δήλωσε ότι πάντα πίστευε πως οι ταινίες του μπορούσαν να συνομιλήσουν με την κοινωνία. Το πρόβλημα δεν ήταν το κοινό, αλλά το timing και οι αντιστάσεις μιας χώρας που δεν ήταν έτοιμη να κοιτάξει τον εαυτό της.

«Για να φτάσουμε εδώ περάσανε είκοσι πέντε χρόνια αγώνα. Σπάσανε ταμπού, στερεότυπα, ντουβάρια», είπε.

Θυμήθηκε μάλιστα τις πρώτες αντιδράσεις απέναντι στις ταινίες του: ανθρώπους που θεωρούσαν ότι «οι ταινίες του Οικονομίδη ντροπιάζουν την Ελλάδα». Σήμερα όμως, όπως σημείωσε, ένα νέο κοινό ανακαλύπτει τις παλαιότερες δουλειές του και επιστρέφει σε αυτές με διαφορετική ματιά.

«Τη ζωή μου κάνεις»

Ίσως η πιο συγκινητική στιγμή της συζήτησης ήρθε όταν ο σκηνοθέτης περιέγραψε τις αντιδράσεις απλών ανθρώπων απέναντι στις ταινίες του.

«Ένας ταξιτζής μού είπε “τη ζωή μου κάνεις”», ανέφερε.

Για τον ίδιο, αυτή είναι η μεγαλύτερη επιβεβαίωση: ότι οι ήρωες και οι καταστάσεις των ταινιών του λειτουργούν σαν καθρέφτης της κοινωνίας. Ότι πίσω από την υπερβολή, τη βία και τις εκρήξεις υπάρχει κάτι βαθιά αναγνωρίσιμο.

Ο Καπετανάκος συμπλήρωσε ότι λίγο πριν τη συζήτηση ένας θεατής τού είχε πει πως είχε ζήσει ακριβώς όσα συμβαίνουν στη «Σπασμένη Φλέβα». «Αυτό σου κάνει ένα πατ πατ στην πλάτη», είπε ο ηθοποιός.

Η γλώσσα του Οικονομίδη και οι επαναλήψεις

Οι θεατές στάθηκαν ιδιαίτερα στη χαρακτηριστική γλώσσα των ταινιών του: τις βρισιές, τις επαναλήψεις, το αδιάκοπο λεκτικό «πινγκ πονγκ» που έχει γίνει πλέον σχεδόν πολιτισμικό αποτύπωμα.

Ο Οικονομίδης αντιμετώπισε το θέμα με χιούμορ: «Οι ηθοποιοί φταίνε. Αφηνιάζουν και μετά δεν μπορώ να τους σταματήσω».

Ο Καπετανάκος εξήγησε ότι στις πρόβες και στα γυρίσματα υπάρχει μεγάλη ελευθερία, αρκεί οι ηθοποιοί να παραμένουν πάνω στον δραματουργικό άξονα της σκηνής. Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση αληθινού καβγά, όπου κανείς δεν σκέφτεται συνειδητά ποια βρισιά θα χρησιμοποιήσει.

Το «Σπιρτόκουτο» ως κοινωνικό τραύμα

Μια θεατής έθεσε ένα από τα πιο ουσιαστικά ερωτήματα της βραδιάς: γιατί το «Σπιρτόκουτο» έγινε πραγματικά κατανοητό είκοσι πέντε χρόνια μετά;

Ο Οικονομίδης απάντησε ότι για κάποιους ανθρώπους είχε μπει «μέσα τους» ήδη από τότε. Ωστόσο παραδέχθηκε ότι η κοινωνία χρειάστηκε χρόνο για να ωριμάσει και να αποδεχτεί αυτή την ωμή απεικόνιση της ελληνικής οικογένειας.

Ενδιαφέρον είχε και η παρατήρησή του ότι σήμερα θεωρεί πιο επίκαιρη ταινία του την «Ψυχή στο Στόμα». Μια ταινία που, κατά τη γνώμη του, μιλά ίσως περισσότερο από κάθε άλλη για το σημερινό κοινωνικό αδιέξοδο.

Η δημιουργία μέσα από τις πρόβες

Σε μία από τις σινεφίλ στιγμές της κουβέντας, ο Οικονομίδης περιέγραψε πώς χτίζονταν οι διάλογοι στις δύο πρώτες ταινίες του.

Δεν υπήρχε έτοιμο σενάριο με τη συμβατική έννοια. Υπήρχε ένας δραματουργικός καμβάς και στη συνέχεια οι σκηνές αναπτύσσονταν μέσα από πολύμηνες πρόβες, αυτοσχεδιασμούς και ηχογραφήσεις με κασετόφωνο. Το υλικό απομαγνητοφωνούνταν, μονταριζόταν και ξαναγραφόταν μέχρι να αποκτήσει τελική μορφή.

Αργότερα, όταν οι παραγωγές μεγάλωσαν και χρειάζονταν χρηματοδότηση, ο σκηνοθέτης αναγκάστηκε να δουλεύει με πιο ολοκληρωμένα σενάρια. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία των προβών παρέμεινε κεντρική.

«Δεν ακουμπάει κανείς τους ηθοποιούς»

Μια αποκαλυπτική στιγμή της βραδιάς ήρθε προς το τέλος, όταν ο Οικονομίδης μίλησε για τη σχέση του με τους ηθοποιούς και αποκάλυψε τη βασική αρχή λειτουργίας των γυρισμάτων του.

«Οι ηθοποιοί είναι οι άνθρωποί μου», είπε. «Το deal με τον παραγωγό είναι: δεν ακουμπάς τους ηθοποιούς».

Ο σκηνοθέτης περιέγραψε με ένταση την απέχθειά του απέναντι σε παλιές πρακτικές του ελληνικού κινηματογράφου, όπου το συνεργείο αντιμετώπιζε υποτιμητικά τους ηθοποιούς. Στα δικά του γυρίσματα, εξήγησε, ο ηθοποιός βρίσκεται πάνω απ’ όλα, γιατί είναι ο άνθρωπος που εκτίθεται μπροστά στην κάμερα και καταθέτει τα πιο βαθιά κομμάτια του εαυτού του.

Αργότερα, ο σκηνοθέτης αποκάλυψε ότι στις δύο πρώτες ταινίες του οι διάλογοι χτίστηκαν μέσα από πολύμηνες πρόβες, ηχογραφήσεις και απομαγνητοφωνήσεις. Υπήρχε ένας δραματουργικός «σκελετός», αλλά η τελική γλώσσα γεννιόταν μέσα από τη ζωντανή τριβή με τους ηθοποιούς.

Το «Σπιρτόκουτο» ως χειροβομβίδα

Ίσως η πιο προσωπική εξομολόγηση της βραδιάς ήρθε όταν ο Οικονομίδης μίλησε για την εποχή που γύριζε το «Σπιρτόκουτο». Θυμήθηκε τις δυσκολίες, τις αναποδιές, αλλά κυρίως μια εσωτερική φωνή που του έλεγε να μη σταματήσει μέχρι να ολοκληρώσει αυτή την ταινία — ακόμη κι αν ήταν η πρώτη και η τελευταία του. «Θα τη φτιάξω αυτή τη χειροβομβίδα και θα τη ρίξω», είπε χαρακτηριστικά.

«Σαν μια ροκ μπάντα»: Η δημιουργία ως συλλογική περιπέτεια

Η πιο χαρακτηριστική στιγμή της συζήτησης ήρθε προς το τέλος, όταν ο Γιάννης Οικονομίδης περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο δουλεύει με τους ανθρώπους του. Δεν μίλησε σαν «σκηνοθέτης» με τη στενή έννοια. Μίλησε σαν frontman μιας μπάντας.

«Είχα πάντα την αίσθηση ότι θα πορευτώ μέσα σε όλη αυτή την περιπέτεια που λέγεται “φτιάχνω ταινίες” με ανθρώπους που θα έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε σαν ένα συγκρότημα, σαν μια μπάντα», είπε χαρακτηριστικά.

Η φράση αυτή λειτούργησε σαν κλειδί για να καταλάβει κανείς όλη τη φιλοσοφία του. Για τον Οικονομίδη, ο κινηματογράφος δεν είναι ένας μηχανισμός παραγωγής εικόνων αλλά μια συλλογική εμπειρία υψηλής έντασης, βασισμένη στην εμπιστοσύνη, τη συντροφικότητα και τη διαρκή έκθεση.

Το Chania Rock Festival θα πραγματοποιηθεί φέτος στις 1 και 2 Αυγούστου φιλοξενώντας το μοναδικό live show των Therion παγκοσμίως για το 2026, τους Lacuna Coil, τους Crimson Glory και τους Destruction, στο Θέατρο Ανατολικής Τάφρου. Περισσότερα ονόματα θα ανακοινωθούν σύντομα. Δείτε περισσότερα για το Chania Rock Festival εδώ.