Η φτώχεια που γίνεται εξαθλίωση και ο υποκριτικός μας αποτροπιασμός

Η λέξη «φτώχεια» έχουμε φροντίσει ώστε να είναι μια όμορφη, κατά κάποιο τρόπο ευγενής λέξη. Μας φέρνει εικόνες από σχολικά βιβλία και τρυφερές ιστορίες για παιδιά που ζουν στερημένα αλλά καθαρά, με τους άξιους βιοπαλαιστές γονείς τους.

Η καθαριότητα και η αποδοχή της φτώχειας, από τους ίδιους τους φτωχούς, η οποία πλασαρίστηκε σαν καλοσύνη, έκανε τους φτωχούς κοινωνικά αποδεκτούς. Ας ασχοληθούμε όμως με την καθαριότητα εν προκειμένω. Η κοινωνική πρόοδος σε μεγάλο βαθμό συνίστατο σε μια αγωγή καθαριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, όταν ο φτωχός είναι καθαρός, τότε η φτώχεια γίνεται τίτλος τιμής.

Έτσι οι φτωχοί εισέρχονται με διαβατήριο την πάστρα τους στην κοινότητα που βασικά το κύριο μέλημά της είναι να έχει το κεφάλι της ήσυχο. Η πεντακάθαρη φτώχεια, αν και παραμένει απαράλλακτα ίδια με την άθλια φτώχεια, δεν μπορεί να περιγράψει τον εαυτό της ως κάτι που τρομάζει. Μόλις όμως η φτώχεια, με και τις στερήσεις που συνεπάγεται, καταπιεί όλα τα κουράγια του ανθρώπου (που άλλο δεν κάνει κάθε μέρα παρά να στήνει αναχώματα απέναντί της), τότε η φτώχεια αφήνεται να φανεί σαν αυτό που πραγματικά είναι: Μια απροκάλυπτη δυστυχία.

Μας απασχόλησαν πρόσφατα δυο περιστατικά εξαθλίωσης, όπου ενήλικοι γονείς μαζί με τα μικρά παιδιά τους, ζούσαν σε απαράδεκτες συνθήκες υγιεινής, κοιμόνταν σε κρεβάτια χωρίς σεντόνια, ντύνονταν με βρώμικα ρούχα, ενώ ανάμεσα στα φθαρμένα έπιπλα και τους μουχλιασμένους τοίχους υπήρχαν ακαθαρσίες και σκουπίδια. Αυτή είναι η διαφορά της φτώχειας από την εξαθλίωση, για την εξαθλίωση υπάρχουν απτές περιγραφές, στην αξιοπρεπή φτώχεια αντίθετα, οι φτωχοί ζουν όπως όλοι, μόνο πιο φτωχά.

© John Moeses Bauan / Unsplash

Είναι όμως έτσι; Είναι οι φτωχοί όπως όλοι, μόνο που ζουν πιο φτωχά; Ο Μαχάτμα Γκάντι έλεγε ότι «η φτώχεια είναι η μεγαλύτερη μορφή βίας». Δεν είναι ψέμα. Η φτώχεια διαλύει το μυαλό, το σώμα, τις σχέσεις. Πολύ κουβέντα γίνεται στις μέρες μας για τον κατάκοπο γονιό που δεν έχει όρεξη ή κουράγιο να ασχοληθεί με παιδιά του. Είναι ο γονιός που καταναλώνει όλη του την ενέργεια, τα κουράγια και το δυναμικό στο να κρατήσει το ψυγείο γεμάτο, το ρεύμα και το νερό πληρωμένα, να δώσει χαρτζιλίκι στο παιδί. Όταν αυτός ο γονιός αμείβεται με τον βασικό μισθό, δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι κινείται στο όριο της φτώχειας.

Πρόκειται όμως για την επιθυμητή φτώχεια, που πάει να πει την αξιοπρεπή φτώχεια, την πεντακάθαρη φτώχεια. Είναι η φτώχεια που εγκρίνει το κάθε κράτος, γι’ αυτό και την ανταμείβει με έξτρα επιδόματα. Στόχος είναι η φτώχεια, αυτή η φτώχεια να παραμείνει αξιοπρεπής, που πάει να πει εσωστρεφής, να μην ενοχλεί δηλαδή τους γύρω της. Να μην αναγκάσει το κράτος πρόνοιας να ασχοληθεί μαζί της, τους θεσμούς γενικότερα, δηλαδή να βράζει στο ζουμί της αλλά να μην το δείχνει.

Σχετικό Άρθρο

Κοινωνια Eurovision Night: Από το οικογενειακό δείπνο στην εξατομικευμένη παρέα

A.V. Team 17.05.2026, 12:45

Αυτή η φτώχεια είναι η φιλότιμη φτώχεια. Μερεμετεύει όπως μπορεί τις υγρασίες στους τοίχους, στα ντουλάπια που σαπίζουν, στα κάγκελα που σκουριάζουν, τα παράθυρα που σκεβρώνουν, αφαιρεί τις τέντες που σκίζονται όταν δεν μπορεί να τις επισκευάσει, βγάζει τα παιδιά της καθαρά στον δρόμο.

Μόνο που αυτού του είδους η φτώχεια βρίσκεται ένα βήμα πριν κατρακυλήσει στην κατάσταση που τρομάζει. Δεν χρειάζεται τίποτα παραπάνω από την ανεργία ή την ψυχική κατάρρευση. Τότε οι τοίχοι αφήνονται να σαπίσουν μαζί με τα ντουλάπια, τις χαλασμένες ηλεκτρικές συσκευές, μένουν τα πιάτα άπλυτα στον νεροχύτη, τα σκουπίδια μέσα στα δωμάτια, τα πατώματα βρώμικα, τα παιδιά άπλυτα, μια απελπισία.

Είναι δηλαδή η φτώχεια που έπαψε να έχει τη διάθεση να αμυνθεί. Είναι η φτώχεια που δεν κρατά πια τους τύπους. Είναι η φτώχεια του 21ου αιώνα που έχασε την ελάχιστη προλεταριακή αυτοπεποίθηση που χαρακτήριζε τη φτώχεια του 20ού αιώνα. Είναι μια φτώχεια που ενώ μέχρι τότε κρυβόταν καθώς ντρεπόταν, τώρα που πια δεν μπορεί άλλο, επιτρέπει το επισκεπτήριο στη δυστυχία της, για να εισπράξει τον αποτροπιασμό. Ορμούν οι «υγιείς» συνειδήσεις, αυτές που δεν έχουν ιδέα τι σημαίνει φτώχεια που απομυζά κάθε ανθρώπινο στοιχείο και δικάζουν και ορύονται και απορούν και θλίβονται για την κατάντια. Μόνο που η φτώχεια πριν γίνει κατάντια, ίδια και χειρότερα ζοριζόταν και πριν, μόνο που είχε καθαρά δωμάτια και δεν είχε πού να διαμαρτυρηθεί.