«Trust your Stars»: Η γραφειοκρατία που ακυρώνει την επιστημονική προσπάθεια και το πραγματικό κόστος για το πρόγραμμα των ελληνικών ΑΕΙ
Το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας – Trust your Stars», με προϋπολογισμό 80 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης για τη χρηματοδότηση ερευνητικών έργων στα ελληνικά ΑΕΙ, οδηγείται οριστικά σε ναυάγιο. Μετά από καθυστερήσεις, καταγγελίες για αδιαφανή αξιολόγηση και 203 ενστάσεις, το έργο δεν βρίσκεται στην αναθεωρημένη εκδοχή του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ) — και μαζί του χάνεται μια τεράστια επένδυση χρόνου και κόπου χιλιάδων ερευνητών.
Οι αριθμοί της απώλειας
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, υποβλήθηκαν συνολικά 1.241 αιτήσεις χρηματοδότησης. Από αυτές, μόλις 145 πήραν την έγκριση που τελικά αποδείχθηκε άνευ αντικρίσματος.
Σημαντικό στοιχείο της πρόσκλησης ήταν ότι κάθε μέλος ομάδας έργου επιτρεπόταν να συμμετέχει σε μία και μοναδική πρόταση, με μοναδική εξαίρεση τον Επόπτη Μέλος ΔΕΠ ("Διδακτικό Ερευνητικό Προσωπικό", οι καθηγητές/τριες των πανεπιστημίων), που μπορούσε να συμμετέχει σε δύο προτάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των εμπλεκομένων μετρά ως μοναδικά άτομα στους υπολογισμούς που ακολουθούν.
Κάθε πρόταση απαιτούσε μια πλήρη ερευνητική ομάδα με μέλη ΔΕΠ, μεταδιδάκτορες και τουλάχιστον έναν υποψήφιο διδάκτορα — ενώ στις Συμπράξεις απαιτούνταν ομάδες από τουλάχιστον δύο διαφορετικά ΑΕΙ. Η δική μας ομάδα, για παράδειγμα, που κατέθεσε πρόταση σχετικά με την αναβάθμιση της μαθησιακής εμπειρίας μέσω τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης, αποτελούνταν από 20 καθηγητές όλων των βαθμίδων, υποψήφιους διδάκτορες και μεταδιδάκτορες από τρία διαφορετικά ΑΕΙ.
Επίσημα στοιχεία για τον ακριβή αριθμό συμμετεχόντων ανά πρόταση δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Με βάση όμως τις απαιτήσεις της πρόσκλησης και υποθέτοντας —συντηρητικά— έναν μέσο όρο 10 με 15 ατόμων ανά πρόταση, προκύπτει η εκτίμηση ότι κινητοποιήθηκαν περίπου 12.000 έως 18.000 ερευνητές, χωρίς να υπολογίζονται οι διοικητικοί υπάλληλοι των πανεπιστημίων.
Η σύνταξη μιας ερευνητικής πρότασης δεν είναι απλή γραφειοκρατική διαδικασία. Περιλαμβάνει βιβλιογραφική επισκόπηση, διαμόρφωση ερευνητικού ερωτήματος, σχεδιασμό μεθοδολογίας, συναντήσεις της ομάδας, λεπτομερή τεκμηρίωση δαπανών και αρκετές άλλες δραστηριότητες. Ο μέσος χρόνος προετοιμασίας εκτιμάται ότι ξεπερνά εύκολα τις 200-400 ανθρωποώρες ανά πρόταση, με τις μεγαλύτερες Συμπράξεις να αγγίζουν και τις 1.000. Κατά συνέπεια, ακόμη και με συντηρητικές παραδοχές, μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρωποώρες εργασίας που πήγαν χαμένες, χωρίς καν να λάβουμε υπόψη και τον χρόνο που δαπανήθηκε για τις 203 ενστάσεις.
Το πραγματικό κόστος
Αυτές οι ανθρωποώρες δεν είναι αφηρημένο μέγεθος: είναι κυριολεκτικά χρήμα — και μάλιστα δημόσιο. Καθηγητές και διοικητικοί υπάλληλοι των πανεπιστημίων, όπως και όσοι μεταδιδάκτορες και υποψήφιοι διδάκτορες έχουν λάβει κρατικές υποτροφίες, μισθοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Όταν χιλιάδες από αυτούς αφιερώνουν εβδομάδες σε προτάσεις που μένουν στο συρτάρι, πρόκειται για άμεση σπατάλη δημοσίου χρήματος, που θα μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί σε διδασκαλία, εποπτεία διπλωματικών, ερευνητικές δραστηριότητες ή σε προετοιμασία προτάσεων για άλλα προγράμματα με πραγματική προοπτική υλοποίησης.
17°
