Ευρωβαρόμετρο: Η Ελλάδα της δυσπιστίας - Γιατί οι πολίτες δεν εμπιστεύονται πλέον τους θεσμούς
Με αφορμή τη δημοσίευση των συμπερασμάτων του τελευταίου Ευρωβαρόμετρου, αξίζει να εστιάσουμε σε στη βαθιά και εκτεταμένη κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών έναντι των θεσμών. Τα στοιχεία της έρευνας αποτυπώνουν μια κοινωνία που εμφανίζεται περισσότερο δύσπιστη από κάθε άλλη στην Ευρωπαϊκή Ένωση έναντι βασικών κρατικών και διεθνών θεσμών και οργανισμών.
Ο παρακάτω πίνακας αποτυπώνει αυτή την εικόνα:
Η εικόνα είναι εντυπωσιακή: οι Έλληνες πολίτες εμφανίζονται απορριπτικοί σχεδόν για όλους τους θεσμούς. Εμπιστεύονται, εν μέρει, μόνο την αστυνομία και τον στρατό, μολονότι, ακόμα κι εκεί τα ποσοστά είναι πολύ χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η
δυσπιστία επεκτείνεται και στους διεθνείς οργανισμούς: ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο μέσος ευρωπαϊκός δείκτης εμπιστοσύνης κυμαίνεται γύρω στο +8%, στην Ελλάδα καταγράφεται -25%. Αντιστοίχως, ο ΟΗΕ εμφανίζει στην Ευρώπη +7%, ενώ στην Ελλάδα -31%. Το ΝΑΤΟ παρουσιάζει ευρωπαϊκό μέσο όρο +13%, αλλά στην Ελλάδα -46%.
Οι δημόσιες καταγγελίες περί «συγκάλυψης», παρεμβάσεων ή ελλείψεων στο δικαστικό σύστημα συνέβαλαν στη φθορά της αξιοπιστίας του θεσμού. Το αποτέλεσμα είναι ότι και η Δικαιοσύνη θεωρείται αναξιόπιστη. Το παράδοξο είναι ότι αυτή η κριτική προέρχεται κυρίως από πολιτικά κόμματα και μέσα ενημέρωσης που και τα ίδια αντιμετωπίζουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά αξιοπιστίας. Έτσι, αντί να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών, διευρύνθηκε συνολικά η απαξίωση προς όλους τους θεσμούς.
Αυτή η καταγραφή της ελληνικής κοινής γνώμης συνιστά, σε μεγάλο βαθμό, νίκη του αντισυστημικού ρεύματος που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια στη δημόσια ζωή της χώρας. Η συστηματική επένδυση στην οργή, η διαρκής καλλιέργεια καχυποψίας απέναντι σε κάθε θεσμό και η γενίκευση κάθε επιμέρους φαινομένου διαφθοράς έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί η αντίληψη ότι «όλοι είναι ίδιοι» και ότι όποιος ασχολείται με τα κοινά το κάνει αποκλειστικά για προσωπικό όφελος.
Σε αυτό το κλίμα, η απαξίωση δεν περιορίζεται μόνο στα πολιτικά πρόσωπα ή στα κόμματα, αλλά επεκτείνεται οριζοντίως σε όλους τους θεσμούς: στη Δικαιοσύνη, στα μέσα ενημέρωσης, στο κοινοβούλιο, ακόμη και στους διεθνείς οργανισμούς. Η λογική της γενικευμένης αμφισβήτησης μετατρέπεται σταδιακά σε κυρίαρχη κουλτούρα. Δεν αναγνωρίζονται αποχρώσεις, δεν γίνεται διάκριση ανάμεσα σε πραγματικά σκάνδαλα και υπερβολές, ούτε αξιολογούνται με ψυχραιμία οι θεσμικές αδυναμίες και οι πραγματικές ευθύνες.
Ο αντισυστημισμός δεν οδηγεί σε μια πιο ώριμη και απαιτητική κοινωνία. Συχνά παράγει το ακριβώς αντίθετο: ενισχύει τον ανορθολογισμό, την ευκολία του συνθήματος και την αποδοχή απλουστευτικών ερμηνειών για εξαιρετικά σύνθετα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.
Η κρίση εμπιστοσύνης αποτυπώνεται επίσης στην πορεία πολλών πολιτικών σχηματισμών που εμφανίστηκαν ως «νέοι» και «αντισυστημικοί», εκμεταλλευόμενοι την απαξίωση του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος.
Τα τελευταία χρόνια, αρκετά κόμματα κατάφεραν να εκλέξουν βουλευτές ή ευρωβουλευτές προβάλλοντας το επιχείρημα ότι είναι «αμόλυντα» από το παλιό πολιτικό σύστημα. Ωστόσο, πολλά από αυτά εξαφανίστηκαν μέσα σε μία ή δύο εκλογικές περιόδους.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι:
Οικολόγοι Πράσινοι
Ανεξάρτητοι Έλληνες
ΔΗΜΑΡ
Το Ποτάμι
Ένωση Κεντρώων
Χρυσή Αυγή
ΜέΡΑ25
Σπαρτιάτες
Η άνοδος και η γρήγορη εξαφάνιση αυτών των σχηματισμών αποτυπώνει ακριβώς τη ρευστότητα και τη δυσπιστία που χαρακτηρίζουν το ελληνικό πολιτικό σύστημα.
Συμπέρασμα
Τα ευρήματα του τελευταίου Ευρωβαρόμετρου συνιστούν ισχυρό προειδοποιητικό σήμα για την κατάσταση της κοινωνικής και θεσμικής εμπιστοσύνης στην Ελλάδα. Όταν η δυσπιστία επεκτείνεται σχεδόν παντού — από τα πολιτικά κόμματα και τα μέσα ενημέρωσης έως τη Δικαιοσύνη και τους διεθνείς οργανισμούς — η κοινωνική συνοχή αποδυναμώνεται. Η ελληνική κοινωνία θα παραμένει ευάλωτη σε κύματα λαϊκισμού, ακραίας πόλωσης και πολιτικής αστάθειας.
17°
