Οι «22 διαδρομές» της Καρολίνε Βαλ είναι ένα βιβλίο που δεν το περιμέναμε: μας ξάφνιασε. Πολύ φρέσκο μυθιστόρημα ενηλικίωσης, με έναν λόγο κοφτό, σχεδόν μαθηματικό στην ακρίβειά του, από τον οποίο όμως δεν λείπει καθόλου συναισθηματικό βάθος. Ίσα-ίσα που η απουσία, ακριβώς, περιττών συναισθηματισμών βοηθά τις ρεαλιστικά σκληρές σκηνές της καθημερινότητας —και είναι πολλές, και εύκολα αναγνωρίσιμες— να αντηχούν εντονότερα. Αποφεύγοντας τα κλισέ του μελοδράματος, το βιβλίο καταφέρνει να διαχειριστεί δύσκολα θέματα, όπως ο εθισμός και η οικογενειακή ευθύνη, με μια αναπάντεχη, ξαναλέμε, φωτεινότητα. Ένα μυθιστόρημα για το θάρρος της αποδέσμευσης και τη δύναμη της αδελφικής αγάπης —αλλά και για την κολύμβηση στην πισίνα, πράγμα που μας έκανε να το δούμε με ακόμη μεγαλύτερη συμπάθεια— που έγινε μεγάλο μπεστ-σέλερ, απέσπασε διακρίσεις (βραβείο Αγαπημένου Βιβλίου Ανεξάρτητων Βιβλιοπωλείων Γερμανίας κ.ά.), και μεταφέρθηκε πολύ γρήγορα (το 2025, δύο μόλις χρόνια από την έκδοσή του) και στον κινηματογράφο:
Αλλά δεν θα πούμε εμείς περισσότερα. Δίνουμε αμέσως τον λόγο στη μεταφράστρια του βιβλίου, Μαριάννα Χάλαρη, αφού την ευχαριστήσουμε μέσα από την καρδιά μας για την προθυμία και τον χρόνο της. Νά τι μας είπε:
«Αυτή η μετριοφροσύνη που όλοι περιμένουν να έχουμε εμείς οι νέες και οι νέοι συγγραφείς, μού φαίνεται μια βλακεία και μισή»: Με δηλώσεις μάλλον ασυνήθιστες για τον χώρο, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται ειλικρινείς στην περίπτωσή της, η νέα Γερμανίδα συγγραφέας Καρολίνε Βαλ βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος στον κόσμο των γερμανόφωνων μέσων ενημέρωσης που ασχολούνται με το βιβλίο. Η κριτική φαίνεται να στρέφεται περισσότερο στην ίδια ως περσόνα παρά στο περιεχόμενο των βιβλίων της, με αποτέλεσμα να δημιουργείται η εικόνα μιας μάλλον αμφιλεγόμενης συγγραφέα μυθιστορημάτων, τα οποία για μερικούς κινούνται στο μεταίχμιο «ψυχαγωγικής» και «καλής» λογοτεχνίας, για άλλους πάλι αποτελούν δυνατά μπεστ σέλερ με ποπ αισθητική και θεματολογία, έχοντας ως πυρήνα μια ιστορία ενηλικίωσης.
Στο μυθιστόρημα «22 διαδρομές», το ντεμπούτο της Βαλ, αυτή η ποπ διάσταση είναι διάχυτη, πρώτα απ’ όλα με τη χαρακτηριστική γι’ αυτό το είδος αναφορά σε μάρκες προϊόντων ή επωνυμίες καταστημάτων και κλαμπ, αλλά και με την έννοια ότι δεν λείπουν οι παραπομπές σε ταινίες, βιβλία, καθώς και στη σύγχρονη μουσική σκηνή της Γερμανίας. Διαβάζοντας και στη συνέχεια μεταφράζοντας το βιβλίο, μπήκα φυσικά στη διαδικασία να ακούσω κάποια τραγούδια και να δω πρώτη φορά ή να ξαναδώ κάποιες ταινίες από αυτές που αναφέρονται στις σελίδες του – μεταξύ των οποίων την ταινία «Φτερουγίσματα» («Fly away home») του 1996, την οποία παρακολούθησα παρέα με τον γιο μου, που έχει περίπου την ίδια ηλικία με τη μικρή αδερφή της αφηγήτριας. Ο καταιγισμός καταναλωτικών προϊόντων που αναφέρονται με το εμπορικό τους όνομα βάζει επίσης το λιθαράκι του στον ποπ χαρακτήρα του βιβλίου. Τα δημητριακά Cini Minis, τα οποία είναι απλώς ένα από τα δεκάδες προϊόντα που περνούν από τον ιμάντα του ταμείου σουπερμάρκετ στο οποίο εργάζεται η αφηγήτρια, δεν τα δοκίμασα πάντως· Frosties έτρωγα μικρή. Η ανάμειξη αυτών των δύο ειδών δημητριακών παίζει τον ρόλο της σε μια κομβική σκηνή του μυθιστορήματος.
Τα βιβλία της Βαλ μοιάζουν να έχουν γραφτεί με την προοπτική να γίνουν σενάριο ταινίας ή βίντεο κλιπ. Οι πολλοί, κοφτοί και σύντομοι διάλογοι και μια κινηματογραφικής λογικής ματιά στην αφήγηση όσον αφορά την περιγραφή σκηνών με φόντο την καθημερινότητα νέων ανθρώπων σε μια μικρή πόλη της γερμανικής επαρχίας, διαμορφώνουν πρόσφορο έδαφος για μια μεταφορά στη μικρή ή τη μεγάλη οθόνη. Το φιλμ «22 Bahnen» (2025), σε σκηνοθεσία Mia Maariel Meyer και με πρωταγωνίστρια τη Luna Wedler στον ρόλο της Τίλντα, βασίζεται πράγματι στο ντεμπούτο της Βαλ, ενώ πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε ότι εντός της χρονιάς θα γυριστεί σε ταινία και το δεύτερο βιβλίο της συγγραφέα, «Windstärke 17», το οποίο αποτελεί κατά κάποιον τρόπο συνέχεια του πρώτου, καθώς πραγματεύεται την ιστορία της ενήλικης πλέον Ίντα, της μικρής αδερφής της Τίλντα από το πρώτο μυθιστόρημα. Το δεύτερο βιβλίο έχει ανέβει σε θεατρική σκηνή του Αμβούργου, ενώ η μετάφρασή του στα ελληνικά έχει ήδη ολοκληρωθεί και θα κυκλοφορήσει επίσης από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Ας ευχηθούμε να βρουν και οι δύο ταινίες τον δρόμο τους για τους ελληνικούς κινηματογράφους!
Το μυθιστόρημα «22 διαδρομές» ακολουθεί ίσως μια τάση της σύγχρονης γερμανόφωνης λογοτεχνίας να προκρίνεται συχνά η τοποθέτηση της πλοκής σε μικρές πόλεις της επαρχίας. Η πρωταγωνίστρια ασφυκτιά στη μικρή πόλη, που δεν κατονομάζεται, είναι η μόνη από την παρέα που έχει ξεμείνει εκεί μετά το σχολείο, κι έχει να αντιμετωπίσει μια ομολογουμένως περίπλοκη κι εξαντλητική καθημερινότητα, η οποία ορίζεται από την προσπάθεια να αφοσιωθεί στο μεταπτυχιακό της, την απασχόληση στο ταμείο ενός σουπερμάρκετ για να βγουν τα προς το ζην, τη μόνιμη έγνοια της να προστατεύσει τη μικρή αδερφή από τη σκληρή οικογενειακή πραγματικότητα με μια αλκοολική μητέρα και, τέλος, τα προσωπικά αδιέξοδα αλλά και τις επιθυμίες και τα όνειρα μιας νέας γυναίκας. Μόνη της διέξοδος τα απογεύματα στο τοπικό κολυμβητήριο, ιδανικά μαζί με τη μικρή αδερφή. Κι όταν τα πράγματα ζορίζουν ακόμα περισσότερο, καταφεύγει στο δάσος, όπου μπορεί να ξεθυμάνει τον θυμό της ουρλιάζοντας. Παντού παρόν είναι το παρελθόν που στοιχειώνει, που μετριέται κυρίως σε απώλειες κι απωθημένα, ταυτόχρονα όμως φέρνει κοντά τους ήρωες, βαθαίνει την αδερφική αγάπη, ζυγίζει φιλίες κι επιτρέπει σ’ έναν δύσκολο έρωτα να βρει τα πατήματά του, αφήνοντας στο τέλος ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα για το μέλλον.
Βασικός πυλώνας της κατασκευής του μυθιστορήματος είναι οι επαναλήψεις συγκεκριμένων σκηνών με διάφορες παραλλαγές, ενώ με τα αφηγηματικά «κόλπα» και μοτίβα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας, όπως είναι η συχνή χρήση αριθμών και η τάση της αφηγήτριας να μετράει και να υπολογίζει πράγματα, είναι εμφανής η προσπάθειά της να αναδείξει την αδυναμία της πρωταγωνίστριας να εφαρμόσει στη ζωή της τη βεβαιότητα και την ασφάλεια που της παρέχουν τα μαθηματικά, τα οποία αγαπάει τόσο πολύ, ώστε οι αριθμοί αποτελούν μέσο έκφρασής της – αν και σε αυτό το πλαίσιο θα μου άρεσε πολύ να είχε δοθεί από τη συγγραφέα περισσότερος χώρος για να αξιοποιηθεί ο μαθηματικός τρόπος σκέψης ως υφολογικό στοιχείο. Σε αυτά κυρίως δόθηκε βάρος και κατά τη μετάφραση, καθώς και στην απόδοση του κοφτού, καθημερινού λόγου με δόσεις σλανγκ. Η προσοχή στη μεταφορά του προφορικού λόγου αποτέλεσε, εξάλλου, κύριο μέλημα στη συνεργασία που είχαμε με την επιμελήτρια του βιβλίου Ηλιάνα Αγγελή.
Κάτι που υπολογίζω, τέλος, στα δυνατά σημεία του βιβλίου είναι μια ξεκάθαρη σταθερά, όχι ως μαθηματικός όρος αυτή τη φορά, αλλά ως σημείο αναφοράς και στοιχείο που επανέρχεται στο κείμενο με διάφορους τρόπους: η ανάγνωση λογοτεχνίας ως καταφύγιο, ως κάτι ιδιαίτερα πολύτιμο, ουσιαστικό και καθοριστικό για τη ζωή της αφηγήτριας (κι ενδεχομένως και της αναγνώστριας). Η Τίλντα εξηγεί:
«Η βεβαιότητα ότι μπορεί να χάσω πολλά, πατέρα, μητέρα, μια κανονική παιδική ηλικία, ότι τίποτα δεν είναι σίγουρο και μόνιμο, ότι τα βιβλία μένουν σε πείσμα όλων αυτών, ότι κανείς δεν μπορεί να μου κλέψει αυτές τις ιστορίες, αυτούς τους κόσμους στους οποίους έχω τη δυνατότητα να καταφύγω, με καθησύχαζε και μ’ έκανε άτρωτη. Γιατί ήξερα πως όσες στραβές κι αν μου τύχουν ακόμα, αυτή τη λίγη ευτυχία δεν μπορεί να μου την πάρει κανένας».
Το μυθιστόρημα «22 διαδρομές» μπορεί να μη διεκδικεί δάφνες θεματολογικής ή υφολογικής πρωτοτυπίας, συνολικά ωστόσο κερδίζει τον αναγνώστη με τη γλυκόπικρη αίσθηση που το διατρέχει. Πραγματεύεται ένα βαρύ θεματικό πλαίσιο με ανάλαφρο και οικείο τρόπο, είναι τρυφερό και σκληρό μαζί, και στο τέλος αφήνει μια χαραμάδα ελπίδας, προκαλώντας ένα ευπρόσδεκτο αίσθημα συγκρατημένης αισιοδοξίας.
Μαριάννα Χάλαρη
Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:
Δεν ξέρω τι ακριβώς νιώθω την ώρα που βλέπω τους φοιτητές μέσα από το παράθυρο της βιβλιοθήκης, άλλους ξαπλωμένους, άλλους να κάθονται στο πράσινο, και θα ήθελα για μια στιγμή να νιώσω ό,τι νιώθουν εκείνοι. Σε κάθε περίπτωση δεν μας χωρίζει μόνο ένα τζάμι. Πρέπει να ετοιμάσω ένα προσχέδιο έρευνας και μια διάρθρωση για τη διπλωματική μου, τα οποία πρέπει να παρουσιάσω στην ομάδα συζήτησης, όμως ακόμη δεν έχω συγκεκριμένο ερευνητικό σχέδιο, παρά μονάχα μια κατεύθυνση προς την οποία θέλω να κινηθώ. Θέλω να μελετήσω τις στοχαστικές εξισώσεις των Navier-Stokes κι έχω την αίσθηση πως είναι μια καλή ιδέα, αλλά για κάποιο λόγο έχω κολλήσει και δεν προχωράω. Είναι όλα υπερβολικά αόριστα ακόμα. Η διπλωματική μου πρέπει να είναι πραγματικά δυνατή, μεταξύ άλλων και λόγω του Βερολίνου. Κι ύστερα θα βγάλω θετική απόφαση για το Βερολίνο, και το Βερολίνο αρνητική για μένα. Όμως το μυαλό μου σήμερα δεν λέει να επεξεργαστεί κάποιο σχέδιο, όσο εγώ τρενάρω τα άκρως σημαντικά. Το μυαλό μου είναι στην Ίντα, η οποία τις τελευταίες μέρες έχει τρομακτικά καλή διάθεση κι έχει αντέξει παραδόξως καλά όλο αυτό με τη μαμά. Αν δεν ήταν το μάγουλό της, το οποίο κάθε μέρα παίρνει κι από άλλο χρώμα, θα κόντευα να ξεχάσω τι έχει συμβεί. Όταν την Πέμπτη το πρωί γυρνούσαμε στο σπίτι, με παπούτσια Μπάμπι το ελαφάκι και αθλητική φόρμα Nike, φτάνοντας στη Φρέλιχστρασε με ρώτησε: «Έχουμε μεγάλες σακούλες σκουπιδιών;»
Εγώ: «Εξαρτάται. Τι σκέφτεσαι να κάνεις;»
Ίντα: «Θέλω να μαζέψω το δωμάτιό μου».
Κι έτσι, όταν φτάσαμε στο διαμέρισμά μας, έφυγε βολίδα για το δωμάτιό της με τις σακούλες και μάζεψε. Δεν είχα τι να κάνω, πήγα στην κουζίνα, που είχε την ίδια ακριβώς εικόνα με την προηγούμενη μέρα, στρωμένο τραπέζι για βραδινό δεν υπήρχε ακόμα, πήγα στο σαλόνι, όπου ήταν ξαπλωμένη η μαμά και κοιμόταν, στάθηκα από πάνω της και την παρατηρούσα έτσι όπως ήταν ξαπλωμένη εκεί και κοιμόταν. Κάθε φορά μού προκαλεί σοκ πόσο γαλήνια, αθώα και προπαντός πόσο παιδί δείχνει όταν κοιμάται. Μεμονωμένες τρίχες κολλάνε στο κάθιδρο μέτωπό της, το μάγουλό της κουρνιάζει συχνά στις ενωμένες παλάμες της, καμιά φορά σχηματίζεται μια υποψία χαμόγελου στα χείλη της. Οργή πυρπόλησε τότε το σώμα μου. Η Ίντα ακόμα να μου πει τι είχε συμβεί. Της χτύπησα την πόρτα, μπήκα μέσα, κάθισα στο κρεβάτι και την παρατηρούσα κάμποσα λεπτά να πετάει όλα τα σχολικά της σε μία από τις σακούλες σκουπιδιών.
Εγώ: «Ίντα, τελικά τι συνέβη χθες;»
Σταμάτησε λιγάκι, έπειτα συνέχισε πάλι να πετάει τα τετράδια στη σακούλα και είπε σιγανά: «Ήθελε να πάω ν’ αγοράσω βότκα».
Γαμώτο. Κάτι τέτοιο είχα φανταστεί. Μπορώ ακόμα να φανταστώ με κάθε λεπτομέρεια την Ίντα να κουνάει αρνητικά το κεφάλι και να λέει πως είναι πολύ μικρή, τη μαμά να γίνεται αμέσως έξαλλη, επειδή η Ίντα μιλάει τόσο σιγανά και είναι φοβητσιάρα, και να την προτρέπει να κλέψει απλούστατα τη βότκα, την Ίντα να κουνάει μετά αμίλητη το κεφάλι, και τη μαμά να γίνεται μετά ακόμα πιο έξαλλη. Και μετά.
Κατακαλόκαιρο σε μια άχρωμη μικρή πόλη. Πέρα από τις σπουδές μαθηματικών και παράλληλα τη δουλειά στο ταμείο ενός σουπερμάρκετ, η καθημερινή κολύμβηση τα βράδια στο ανοιχτό κολυμβητήριο είναι μία από τις ελάχιστες φωτεινές στιγμές στη ζωή της Τίλντα. Εκεί μπορεί να ξεφύγει λιγάκι από την καθημερινότητά της, όπου έχει να φροντίσει τη μικρή της αδερφή Ίντα και την αλκοολική μητέρα τους. Όνειρα για μια ελεύθερη και ξέγνοιαστη ζωή δεν επιτρέπει στον εαυτό της. Οι φίλοι της έχουν φύγει προ πολλού. Μόνο η Τίλντα έχει μείνει. Αλλά μια μέρα, τα πράγματα αλλάζουν. Στην Τίλντα προσφέρεται η προοπτική ενός διδακτορικού στο Βερολίνο, και τότε αρχίζει να διαγράφεται ένα μέλλον που υπόσχεται ελευθερία. Κι ύστερα εμφανίζεται ο Βίκτορ κι όλα μοιάζουν πιο όμορφα. Όμως ακριβώς τη στιγμή που η Τίλντα σχεδόν πιστεύει ότι τα πράγματα στη ζωή της μπορεί να φτιάξουν, τα πάντα απορρυθμίζονται.
Και ένα μικρό βιογραφικό της συγγραφέως:
Η Καρολίνε Βαλ γεννήθηκε στο Μάιντς το 1995 και μεγάλωσε στη Χαϊδελβέργη. Σπούδασε γερμανική φιλολογία στο Τύμπινγκεν και γερμανική λογοτεχνία στο Βερολίνο. Στη συνέχεια, εργάστηκε για διάφορους εκδοτικούς οίκους. Το «22 διαδρομές» είναι το πρώτο της μυθιστόρημα.
Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.
Μια συζήτηση με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Η νέα παγκόσμια τάξη, το δίκαιο της ισχύος» που συνέγραψε με τον καθηγητή και διεθνολόγο Κωνσταντίνο Φίλη
Δεν υπάρχει πιο δραματική πλοκή από το ίδιο το ανθρώπινο είδος. Γεννιέται ατελές, ζει ανάμεσα σε άλλους ατελείς, γερνά και πεθαίνει. Η Στράουτ δεν προσπαθεί να το εξηγήσει ούτε να το παρηγορήσει. Το καταγράφει.
17°
