David Uclés: «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια»

David Uclés, «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» (μετάφραση Αγγελική Βασιλάκου, 832 σελίδες, Εκδόσεις Μεταίχμιο)

Με τη «Χερσόνησο των άδειων σπιτιών» («La península de las casas vacías», 2024) συμβαίνει κάτι που σχεδόν το έχεις ξεχάσει: με το που πιάνεις τον τόμο στα χέρια σου, αντιλαμβάνεσαι ότι τα πράγματα, εδώ, είναι διαφορετικά — αυτό δεν είναι ένα ακόμα μυθιστόρημα· βρίσκεσαι μπροστά σε ένα κατώφλι. Κι αυτή η αίσθηση μένει μέσα σου ακόμα και όταν το δρασκελίσεις.

Πρόκειται για μία από τις πιο φιλόδοξες λογοτεχνικές προσεγγίσεις στον Ισπανικό Εμφύλιο. Ο συγγραφέας αποφεύγει την απλή ιστορική αναπαράσταση —καμία σχέση με κάτι τέτοιο— και χτίζει έναν κόσμο όπου το πραγματικό, το μυθικό και το εξόχως παραμορφωμένο (και παραμορφωτικό) συνυπάρχουν. Στο κέντρο βρίσκεται η διάλυση μιας οικογένειας και, μέσα από αυτήν, η διάλυση μιας ολόκληρης χώρας, ενός κόσμου. Στον φανταστικό τόπο της Χάντουλα, οι προσωπικές ιστορίες αποκτούν μεγάλο, έντονο, υπέρμετρα δραματικό συλλογικό βάρος.

Επική φόρμα, οικογενειακό χρονικό, μαγικός ρεαλισμός, σκληρή ιστορική μνήμη: ένα κράμα που υφαίνει ένα αφήγημα πυκνό, ορμητικό, με μια έντονη αίσθηση απώλειας και χάους να μελανώνει τις σελίδες του. Τρομερά φιλόδοξο —και πολύ καλά κάνει—, σε πλημμυρίζει εικόνες με μια γενναιοδωρία και μια ένταση που πολύ σπάνια συναντάμε πια. Ένα ζωντανό, ιδιότυπο, ρωμαλέο μυθιστόρημα που προσεγγίζει την ιστορική αλήθεια με τη φαρέτρα της φαντασίας. Ένα βιβλίο για τους εμφυλίους, για τη βία, τη μνήμη και την απώλεια· στοιχεία που πάντα θα κατοικούν στα αδειανά σπίτια. Μεγάλο μπεστ-σέλερ, ασφαλώς. Πράγμα που χίλια τοις εκατό θα συμβεί και σε αυτή, την ελληνική, έκδοσή του, που σίγουρα θα μας απασχολήσει και στις βραβεύσεις της μεταφρασμένης λογοτεχνίας στη γλώσσα μας.

Τρομερά φιλόδοξο —και πολύ καλά κάνει—, σε πλημμυρίζει εικόνες με μια γενναιοδωρία και μια ένταση που πολύ σπάνια συναντάμε πια. Ένα ζωντανό, ιδιότυπο, ρωμαλέο μυθιστόρημα που προσεγγίζει την ιστορική αλήθεια με τη φαρέτρα της φαντασίας

Αλλά δεν θα πούμε άλλα εμείς. Δίνουμε αμέσως τον λόγο στη μεταφράστρια του βιβλίου, Αγγελική Βασιλάκου, αφού την ευχαριστήσουμε θερμά για την προθυμία και τον χρόνο της. Και για όλη την τρομερή, τρομερή δουλειά που κάνει. Διαβάστε τι μας είπε:

Νταβίντ Ουκλές: «Αυτόν τον πόλεμο δεν τον χάσαμε όλοι, τον υποστήκαμε όλοι».

Ζωγραφίζει, παίζει διάφορα όργανα, τραγουδάει, μεταφράζει και πάνω απ’ όλα γράφει: Ο πολυτάλαντος Ανδαλουσιανός Νταβίντ Ουκλές, γεννημένος στην Ούμπεδα το 1990, θεωρείται λογοτεχνικό φαινόμενο στην ισπανική λογοτεχνική σκηνή.

Η «Χερσόνησος των Άδειων Σπιτιών», το βιβλίο του για τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, μια ποιητική, ηθογραφική και παραληρηματική Οδύσσεια που ξεκινά από ένα χωριό της Ανδαλουσίας, τη Χάντουλα (Jándula), και εκτείνεται σε ολόκληρη τη χερσόνησο, πούλησε μέσα σε 2 χρόνια πάνω από πεντακόσιες χιλιάδες αντίτυπα, εκδίδεται σε είκοσι χώρες, γυρίζεται ταινία. Γνώρισε πολλές απορρίψεις μέχρι να εκδοθεί, και μεγάλη αποδοχή από κοινό και κριτικούς αφότου έφτασε στα χέρια τους. Τιμήθηκε με το Βραβείο Cálamo Καλύτερου Βιβλίου του 2024, το Βραβείο Κριτικών της Ανδαλουσίας, το Βραβείο Espartaco Καλύτερου Ιστορικού Μυθιστορήματος, το Βραβείο Dulce Chacón, το Βραβείο San Clemente, το Βραβείο Kelvin 505 Καλύτερου Μυθιστορήματος Φαντασίας, το Βραβείο Φεστιβάλ 42 Καλύτερου Μυθιστορήματος, και το Βραβείο Andalucía de la Cultura. Ο Ουκλές ήταν επίσης υποψήφιος της Ισπανίας για το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2025 και φιναλίστ για το Διετές Βραβείο Catedra Vargas Llosa. Κέρδισε το βραβείο Giovani Incroci – Albero d’oro στη Βενετία, όπου θα μείνει 3 μήνες γράφοντας το επόμενο βιβλίο του. Και θα διδάξει Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια για ένα εξάμηνο, ως Διακεκριμένος Επισκέπτης Καθηγητής, θέση που πριν από αυτόν κατείχαν, μεταξύ άλλων, ο William Faulkner, ο Antonio Muñoz Molina, η Carmen Martín Gaite ή ο Antonio Skármeta.

Ο Ουκλές ταξίδεψε πάνω από 25.000 χιλιόμετρα σε όλη την Ισπανία, ακολουθώντας τα ίχνη της σύγκρουσης. Έζησε σε διαφορετικές περιοχές για να τις βιώσει από πρώτο χέρι και βυθίστηκε σχεδόν αποκλειστικά σε αναγνώσεις και διηγήσεις για τον Εμφύλιο Πόλεμο. Τι ανακάλυψε;

Η αναδρομή στο παρελθόν πονάει ακόμα. Και το χειρότερο: υπάρχουν άνθρωποι που αρνούνται τα γεγονότα, αρνούνται τις εκτελέσεις, αρνούνται τι συνέβη. Όταν έγραφα το βιβλίο, έψαχνα για μάρτυρες. Ένας από αυτούς, ένας εκατόχρονος άνδρας, μου μετέφερε τι του είχαν πει οι γονείς του: τι συνέβη σε εκείνη την πλατεία, εκείνο το βράδυ. Αυτές οι μαρτυρίες αξίζουν περισσότερο από οποιοδήποτε παραποιημένο έγγραφο. Η αλήθεια, αν την ακούσετε, θα έρθει στο φως. Η έρευνα περιλάμβανε μοναχικά ταξίδια ή ταξίδια με βαν και φίλους, αυτοσχέδιες βραδινές εξόδους, ερευνητικές επιχορηγήσεις και περιόδους πλήρους απομόνωσης, όπως ο χρόνος που πέρασα στις Άλπεις ολοκληρώνοντας το χειρόγραφο, με τους τοίχους καλυμμένους με χάρτες, χρονοδιαγράμματα, λίστες ονομάτων, δημοτικά τραγούδια, χρονολογίες και τιμές εκείνης της εποχής.

Αυτά τα δύο χρόνια, ο Ουκλές έχει κάνει πάνω από 500 παρουσιάσεις σε όλη την Ισπανία κι έχει επισκεφθεί εκατοντάδες σχολεία, όπου ανακάλυψε πως οι μαθητές σήμερα αγνοούν τα βασικότερα επεισόδια του Ισπανικού Εμφύλιου, όπως και ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς είναι διατεθειμένοι να ψηφίσουν Vox.

Με αφορμή την 50ή επέτειο από τον θάνατο του Φράνκο, ο Ουκλές έκανε τον Νοέμβριο του 2025, στο κρατικό ραδιόφωνο, τέσσερα podcast, με τίτλο Οι τέσσερις πληγές. Στο ονειρικό ηχητικό αυτό ταξίδι στον Εμφύλιο Πόλεμο, γραμμένο και αφηγημένο από τον ίδιο, συμμετείχαν 50 ακόμη καλεσμένοι του:

Αυτό το podcast επιχειρεί να αποτελέσει μια κοινωνική ακτινογραφία που αποκαλύπτει δημιουργικά τη σκιά που ο πόλεμος και η δικτατορία εξακολουθούν να μας αφήνουν. Παίζει έντονα με την αφηγηματολογία και στοχεύει να ταξιδέψει τον ακροατή μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Είναι μια πολύ πειραματική μορφή. Ήταν ένα τεράστιο εγχείρημα. Έχουμε αφιερώσει αμέτρητες ώρες στη δημιουργία ενός καλειδοσκοπίου όσων συνέβησαν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων από όλες τις γενιές.

Το 2026, ο Uclés κέρδισε το βραβείο Nadal για το βιβλίο του «Η Πόλη των Νεκρών Φώτων», το οποίο άρχισε να γράφει όταν του απονεμήθηκε η υποτροφία Montserrat Roig, και είχε μια έντονη διαμάχη με τον Arturo Pérez-Reverte. Αυτό συνέβη όταν ο Uclés αρνήθηκε να συμμετάσχει σε μια συζήτηση στη Σεβίλλη για τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, σε ένα συνέδριο με τίτλο «1936: Ο πόλεμος που όλοι χάσαμε». Ο ίδιος ο συγγραφέας ομολόγησε τα εξής:

Έγραφα ένα μυθιστόρημα για τον Εμφύλιο Πόλεμο εδώ και 15 χρόνια, προσπαθώντας να υιοθετήσω μια αντικειμενική προσέγγιση, και αυτό που δεν μπορούσα να επιτρέψω στον εαυτό μου ήταν να υποστηρίξω αυτό το σύνθημα. Δεν τον χάσαμε όλοι, απλώς υποφέραμε όλοι.

Επιπλέον, όταν ο Ουκλές είδε στην αφίσα του συνεδρίου το όνομά του δίπλα σε ονόματα όπως αυτά του José María Aznar ή του Espinosa de los Monteros, συνιδρυτή του Vox, αποσύρθηκε, με αποτέλεσμα να τον ακολουθήσουν κι αρκετοί ιστορικοί, το συνέδριο να ακυρωθεί, και ο Ουκλές να γίνει αποδέκτης μηνυμάτων μίσους και απειλών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης… τα οποία και κατήργησε.

Ήταν η πρώτη μεγάλη κόντρα, που επισφραγίστηκε με την τρομερή ατάκα του Ισπανού ποιητή και Γενικού Διευθυντή του Ινστιτούτου Θερβάντες, Λουίς Γκαρθία Μοντέρο: «Ο Ουκλές πουλάει, δεν ξεπουλιέται».

• Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:

Μετά από αρκετές λεύγες έφτασε στο Εσπέχο. Κουλουριάστηκε στο εσωτερικό του κάστρου του χωριού και έφαγε μαζί με δύο ξένους που έλεγαν ότι ήταν φωτογράφοι, έναν νεαρό και μια κοπέλα· εκείνη ήταν ντυμένη με τη στολή της Πολιτοφυλακής και ένα χαριτωμένο σκουφάκι από το οποίο κρεμόταν μια φούντα. Μαζί τους έτρωγε επίσης ένας Βιεννέζος συγγραφέας. Συστήθηκαν, αλλά δεν συγκράτησε τα ονόματά τους, παρά μόνο εκείνο του συγγραφέα, Αντρέ. Οι ξένοι ψέλλιζαν τα ιβηρικά όσο χρειαζόταν για να μιλήσουν με τον Πάουλο, ο οποίος βρήκε πολύ ευχάριστο το γεύμα, καθώς μίλησαν ελάχιστα για πολιτική και του διηγήθηκαν ιστορίες από άλλες ξένες πόλεις: από την Πράγα, το Βερολίνο και το Παρίσι. Έλεγαν ότι είχαν διασχίσει με τα πόδια την απέραντη ήπειρο βγάζοντας φωτογραφίες και γράφοντας χρονικά, και ότι αυτό που τους ενοχλούσε περισσότερο όταν φωτογράφιζαν την Ιβηρία ήταν ότι όλος ο κόσμος, μόλις έβλεπε την κάμερα, σήκωνε τη γροθιά του και πόζαρε, ενώ εκείνοι αναζητούσαν φυσικότητα στις σκηνές που αποτύπωναν. Μετά τον έπεισαν να πάει μαζί τους σε μια πολιτική συγκέντρωση στην κεντρική πλατεία. Στον γιο του Οδίστο φάνηκε καλή ιδέα, έτσι θα μπορούσε να μάθει καλύτερα τις προθέσεις του εχθρού, ή να απομνημονεύσει φράσεις των πολιτικάντηδων. Και εκεί ήταν όπου του έβγαλαν τη μοναδική φωτογραφία που θα τον απαθανάτιζε σε όλη τη σύγκρουση. Τον έπιασαν απροετοίμαστο. Από όλους τους συγκεντρωμένους, ήταν ο μόνος που κοίταξε τον φακό τη στιγμή της λήψης. Του είπαν ότι θα έβγαινε όμορφος και ελκυστικός, ότι τα σημάδια της ευλογιάς μόλις που τα έπιανε η κάμερα. Αυτός πολύ κολακευμένος σκέφτηκε ότι, αν αυτό ήταν αλήθεια, θα είχε πολλές γυναίκες να τον κυνηγούν σε όλη την Ευρώπη. Όσο για την ομορφιά του, δεν είχαν άδικο: στην εικόνα τονίστηκαν τα σαρκώδη χείλη του με αισθησιακό τρόπο και τα μεγάλα του μάτια· βγήκε φορώντας το άλλο άσπρο πουκάμισο που του είχε κεντήσει η μακαρίτισσα η μάνα του και ένα πηλήκιο πυροβολικού που του είχε φορέσει μια γυναίκα που ήταν υπεύθυνη για τη διανομή τους.

Για άλλη μια φορά, ο Πάουλο κίνησε μόνος του με το ξημέρωμα. Αποχαιρέτησε τους φωτογράφους και έφυγε.

• Νά και το οπισθόφυλλο:

Η ιστορία της διάλυσης μιας οικογένειας, της απάνθρωπης μεταχείρισης ενός λαού, της αποσύνθεσης μιας χώρας, και μιας χερσονήσου με άδεια σπίτια.

Η ιστορία ενός στρατιώτη που σκίζει το δέρμα του για να αφήσει τη συσσωρευμένη στάχτη να βγει, ενός ποιητή που ράβει τη σκιά ενός κοριτσιού μετά από έναν βομβαρδισμό, και ενός δασκάλου που μαθαίνει στους μαθητές του πώς να παριστάνουν τους νεκρούς. Ενός στρατηγού που κοιμάται δίπλα στο κομμένο χέρι μιας αγίας, ενός τυφλού παιδιού που ανακτά την όρασή του κατά τη διάρκεια μιας συσκότισης, και μιας χωρικής που βάφει μαύρα όλα τα δέντρα του κήπου της. Ενός ξένου φωτογράφου που πατάει μια νάρκη κοντά στο Μπρουνέτε και δεν σηκώνει το πόδι του για σαράντα χρόνια, ενός κατοίκου της Γκερνίκας που οδηγεί μέχρι το κέντρο του Παρισιού ένα φορτηγάκι με τα καπνισμένα συντρίμμια μιας αεροπορικής επίθεσης, και ενός πληγωμένου σκύλου που το αίμα του θα βάψει την τελευταία λωρίδα μιας εγκαταλειμμένης σημαίας του Μπαδαχόθ.

Ιδού, λοιπόν, η ιστορία του ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και μιας ετοιμοθάνατης Ιβηρικής, όπου το φανταστικό καθρεφτίζει τη σκληρότητα του πραγματικού· όπου τα πεπρωμένα μιας ολόκληρης γενιάς ελαιοπαραγωγών από τη Χάντουλα διασταυρώνονται με εκείνα των Αλμπέρτι, Λόρκα και Ουναμούνο· των Ροδορέδα, Θαμπράνο και Κεντ· των Χέμινγουεϊ, Όργουελ και Μπερνανός· του Πικάσο και του Ορτέγκα ι Γκασέτ· του Αθάνια και του Φράνκο· όπου το επικό και το ηθογραφικό πλέκονται και δημιουργούν μια μεγαλειώδη ταπισερί, ποιητική και γκροτέσκα, όμορφη και παραληρηματική.

• Και ένα μικρό βιογραφικό του συγγραφέα:

Ο David Uclés (Νταβίντ Ουκλές, 1990) συγγραφέας, μουσικός και ζωγράφος, σπούδασε διερμηνεία και μετάφραση. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα «El llanto del león» (Βραβείο Complutense, 2019), «Emilio y Octubre» (2020) και «La ciudad de las luces muertas» (Premio Nadal 2026). Η «Χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» είναι καρπός δεκαπενταετούς επιτόπιας έρευνας, για τις ανάγκες της οποίας ο συγγραφέας κάλυψε ατέλειωτα χιλιόμετρα στην Ιβηρική Χερσόνησο. Το βιβλίο αποδείχτηκε εκδοτικό φαινόμενο στην Ισπανία, μεταφράζεται σε πάνω από 20 γλώσσες κι έχει πουλήσει περισσότερα από 400.000 αντίτυπα. Έχει τιμηθεί με πλήθος βραβείων, μεταξύ των οποίων τα Premio Calamo Libro del año 2024, Premio Andalucia de la Critica 2025, Premio Andalucia de las Letras 2025, Premio Dulce Chacon 2025. Ετοιμάζεται η κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου.

Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.

* * *

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού, ή μιας Άλλης Γυναίκας. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως κάθε Τρίτη έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.