Νά ένα βιβλίο που το απολαύσαμε, και που είχε —επιτέλους— και το σωστό μέγεθος. Μικρό μεν σε έκταση αλλά εξαιρετικά πυκνό σε ένταση, το «Γυμναστήριο» της Verena Keßler κυκλοφόρησε λιγότερο από έναν χρόνο πριν στα γερμανικά και διαγράφει έκτοτε λαμπρή πορεία, καθώς ήδη μεταφράστηκε ή μεταφράζεται σε πάνω από δέκα γλώσσες. Στα ελληνικά, μόλις κυκλοφόρησε από τις εκλεκτικές Εκδόσεις Δώμα, σε μια πολύ προσεγμένη μετάφραση από τη Δέσποινα Κανελλοπούλου — γενικά το κείμενο είναι φροντισμένο ώς την τελευταία του λεπτομέρεια. Από την αρχή, μάλιστα, πρέπει να πούμε πως θα το απολαύσουν ακόμη περισσότερο όσοι ασχολούνται κάπως με το σώμα τους, με τη διατροφή τους, όσοι πηγαίνουν στο γυμναστήριο, ψάχνουν πρωτεϊνούχες συνταγές στο Instagram κλπ., καθώς θα βρεθούν σε ένα πολύ οικείο περιβάλλον: όλα αυτά που διαβάζουμε εδώ τα ξέρουμε, τα χαιρόμαστε και τα ζούμε καθημερινά.
Όλα; Όχι ακριβώς, καθώς η ανώνυμη αφηγήτρια του βιβλίου είναι μια πολύ, πάρα πολύ ιδιαίτερη περίπτωση. Και είναι γύρω από αυτήν, και από την ιδιαιτερότητά της (θα λέγαμε «ψυχοπαθολογία», αν δεν μας ενοχλούσε η λέξη), που κάνουν το μυθιστόρημα της Κέσσλερ αυτό που είναι: ένα ψυχολογικό, ή καλύτερα «ψυχοσωματικό» θρίλερ, μία μυώδης σάτιρα που τυλίγεται αργά-αργά γύρω από τον αναγνώστη, και δεν σταματά να τον σφίγγει μέχρι το τέλος.
Θα το ξαναπούμε: έχουμε βεβαίως να κάνουμε με μια αιχμηρή, ηλεκτρισμένη σάτιρα για την εμμονή της σύγχρονης εποχής με την αυτοβελτίωση, την εικόνα (και τον έλεγχο, θα προσθέταμε), αλλά ποτέ η καλή συγγραφέας δεν στρέφεται προς κατιτί άχαρο και «δοκιμιακό» για να μας πει πόσο κακά πράγματα είναι αυτά. Αλίμονο. Η αυτοβελτίωση ποτέ δεν ήταν κακό πράγμα. Ίσα-ίσα, χρησιμοποιώντας τον γεμάτο ιδρώτα και θόρυβο από τις μπάρες, τα όργανα και τα βάρη μικρόκοσμο ενός γυμναστηρίου —χώρο που η Κέσσλερ ξέρει πολύ καλά, και από πρώτο χέρι, καθώς προπονείται και η ίδια συστηματικά—, συνθέτει ένα σκοτεινό ψυχολογικό πορτρέτο που ισορροπεί δεξιοτεχνικά ανάμεσα στο κοινωνικό δράμα και το body horror.
Η ιστορία της παρακολουθεί μια ανώνυμη 36χρονη γυναίκα, η οποία, μετά την ξαφνική απόλυσή της από μια απαιτητική εταιρεία συμβούλων, πιάνει δουλειά στο μπαρ τού «Mega Gym», ενός μεγάλου, σύγχρονου, απαστράπτοντος γυμναστηρίου. Στην προσπάθειά της να δικαιολογήσει το γεγονός ότι το σώμα της απέχει από τα πρότυπα του χώρου, καταφεύγει σε ένα ακραίο ψέμα, που το μαθαίνουμε από την αρχή-αρχή, για να καταλάβουμε πως η κοπέλα δεν είναι ακριβώς «φυσιολογική»· κάτι έχει, κάτι δεν πάει καλά μ’ αυτήν: ισχυρίζεται λοιπόν στον ιδιοκτήτη ότι είναι ανύπαντρη μητέρα που μόλις γέννησε, και ότι το σώμα της δεν έχει επανέλθει ακόμα — είναι λεχώνα, έχει μωρό, ορίστε, νά και μια φωτογραφία του. Μολονότι το κόλπο της πιάνει, το ψέμα της βέβαια διογκώνεται, και την παγιδεύει κι αυτήν. Πόσες φωτογραφίες ενός άγνωστου μωρού μπορεί να τους δείξει; Και πώς θα δικαιολογεί τις ώρες που λείπει από το σπίτι, την άγνοιά της για τον θηλασμό, για τις ανάγκες ενός βρέφους κλπ.;
Όμως, ναι: γιατί να μην έχει κι εκείνη ένα σώμα σαν των άλλων γυναικών που προπονούνται συστηματικά; Γιατί να μην μπορεί να φοράει με άνεση όλα εκείνα τα σέξι κολάν και τα κροπ-τοπ μπλουζάκια; Γιατί να μην κάνει κάτι γι’ αυτό;
Σωστή ερώτηση. Και η απάντηση είναι εξίσου προφανής: θα αρχίσει να γυμνάζεται, στην αρχή εντελώς ερασιτεχνικά —όπως όλοι μας όταν αρχίζουμε—, και σιγά-σιγά όλο και πιο συστηματικά και πειθαρχημένα. Προφανώς θα αλλάξει και τη διατροφή της, και από εκεί που έτρωγε τα πάντα, και κυρίως junk food, τώρα θα επιλέγει προσεκτικά τι βάζει στο στόμα της, και σε τι ποσότητες. Και θα συνεχίσει να ανεβάζει επίπεδο στην προπόνησή της. Και ακόμα περισσότερο. Και ΑΚΟΜΑ περισσότερο. Κάποια στιγμή, μάλιστα, όταν στο γυμναστήριο θα έρθει για να αρχίσει προπονήσεις μία επαγγελματίας μπόντι-μπίλντερ με μυθικό σώμα, η ηρωίδα μας (για την ακρίβεια: η αντιηρωίδα μας) θα μπει σε έναν φαύλο κύκλο ανταγωνισμού, οδηγώντας την πλοκή σε μια αναπάντεχη τροπή ψυχικής και σωματικής κατάρρευσης. Και βίας. Είπαμε: έχουμε να κάνουμε με ένα body horror βιβλίο.
Δεν θα πούμε περισσότερα όμως, όχι για να μην προδώσουμε καμπές της πλοκής, αλλά γιατί δεν είναι απαραίτητο. Το βιβλίο —όχι άλλη μία τυπική ιστορία γυναικείας ενδυνάμωσης— ρουφιέται σε δύο απογεύματα, είναι συναρπαστικό, είναι επίκαιρο, είναι γκροτέσκο και… ιδρωμένο, είναι ένα θρίλερ που δεν χαλαρώνει ποτέ, και που σε κάποιες στιγμές σού κόβει την ανάσα και τρέχεις τις παραγράφους με το μάτι για να δεις τι θα γίνει, με μια γλώσσα κοφτή, ρυθμική και πολύ σίγουρη για τον εαυτό της. Όπως τρομερά σίγουρη για τον εαυτό της είναι και η πρωταγωνίστρια: τόσο αντιπαθητική, απωθητική, ανταγωνιστική, εγωκεντρική και ψυχρή, μια γυναίκα που φθονεί, μισεί, αυτοθαυμάζεται και αυτοτιμωρείται σε τέτοιες ποσότητες, που πας θέλοντας και μη με το μέρος της. Άλλωστε, και η μία και η άλλη (συγγραφέας και ηρωίδα) μισούν —για να μην πούμε χλευάζουν— τη θυματοποίηση.
Προφανώς και το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί και σαν ένα σχόλιο για το γυναικείο σώμα —το γυναικείο σώμα σαν εργασιακό εργαλείο, σαν κοινωνικό διαβατήριο, σαν ερωτικό αντικείμενο κ.τ.π.—, ενώ και η υποτιθέμενη μητρότητα της αφηγήτριας έχει βέβαια μεγάλο ειδικό βάρος —η γυναίκα οφείλει να διαθέτει ένα σώμα που μαρτυρά εμπειρία, χωρίς όμως να επιβαρύνεται από αυτήν: πρέπει να έχει «διορθωθεί» πριν ξαναβγεί στον κόσμο…—, ενώ η Κέσσλερ κάνει και μία ευρύτερη κριτική στην εργασιακή κουλτούρα: η αφηγήτρια προέρχεται από ένα περιβάλλον εξοντωτικής επαγγελματικής πίεσης, με εξαντλητικά ωράρια, διαρκή ανταγωνισμό, και πισώπλατα μαχαιρώματα. Δηλαδή, είναι και ένα μυθιστόρημα της εποχής μας. Αν μη τι άλλο, η συζήτηση γύρω από το σώμα, τη διατροφή, τα φάρμακα αδυνατίσματος, το wellness, την προβολή τής (κυρίως γυναικείας, θα έλεγαν κάποιοι) εικόνας στα κοινωνικά δίκτυα είναι κυρίαρχη.
Αλλά βασικά είναι ένα θρίλερ που το διαβάζεις ταυτόχρονα με χαμόγελο και κατανόηση, και με κομμένη την ανάσα — και, από ένα σημείο και μετά, τρώγοντας τα νύχια σου.
Τριγυρισμένη από σώματα ιδρωμένα που κοιτάζουν και κοιτάζονται, η ανώνυμη αφηγήτρια πιάνει δουλειά σ’ ένα σύγχρονο γυμναστήριο, «ένα ανάκτορο φτιαγμένο από αστραφτερές επιφάνειες». Τι άνετο περιβάλλον, πόσο ευγενικοί οι συνάδελφοι! Και τι τύχη, ο εργοδότης είναι φεμινιστής!
Το αθώο ψεματάκι της δεν είναι και τόσο σοβαρό. Και με το κατάλληλο κολάν το προκοίλι μπορεί να κρυφτεί. Είναι άλλωστε ευκαιρία και για την ίδια να επανεφεύρει τον εαυτό της: το παρελθόν της, το μέλλον της, και, φυσικά, το σώμα της.
Με φόντο το γυμναστήριο, η Βερένα Κέσσλερ γράφει —άλλοτε με χιούμορ, άλλοτε με παγερή απάθεια— για την εποχή μας: για τη λατρεία των υψηλών επιδόσεων, την κουλτούρα της αμείλικτης αυτοπειθαρχίας και του αέναου ανταγωνισμού, στο μεγάλο χρηματιστήριο της εικόνας.
H Verena Keßler (1988) γεννήθηκε στο Αμβούργο, και σπούδασε στο Βερολίνο και στη Λειψία, όπου και ζει. Έχει γράψει επίσης τα βραβευμένα μυθιστορήματα «Die Gespenster von Demmin» (2020· «Τα φαντάσματα του Ντέμιν», Καστανιώτης 2021) και «Eva» (2023). Το «Γυμναστήριο» (2025) μεταφράζεται ήδη σε πάνω από δέκα γλώσσες.
Με αφορμή το νέο της βιβλίο, «Το τούνελ», η Ξένια Κούρτογλου μιλά για τις απώλειες, τους χωρισμούς, τις ανατροπές της ζωής και την ψυχική ανθεκτικότητα, που μας βοηθά να ξανασταθούμε στα πόδια μας.
Με αφορμή το νέο του βιβλίο, «Η ανάγκη της εμψύχωσης», ο ομότιμος καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας μιλά για τη σύγχρονη εποχή της ψυχικής κόπωσης και της εσωτερικής παραίτησης.
