«Η εξομολόγηση μιας πλαστής ψυχής» του Ιλάριε Βορόνκα: Μεταμόσχευση ψυχής

Την Κυριακή του Πάσχα, κι ενώ το αρνάκι τεμαχιζόταν ευσύνοπτα στο εορταστικό τραπέζι και ο οίνος έρεε άφθονος στα κρυστάλλινα ποτήρια, μου ήρθε επιφοίτηση να ρωτήσω την ευγενική ομήγυρη αν πίστευε στην ύπαρξη της ψυχής. Οι ευωχούμενοι έπαψαν για μια στιγμή να τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά και με κοίταξαν απορημένοι. Τι λογής ερώτηση ήταν αυτή;

Κάποιος προθυμοποιήθηκε να ζητήσει από το ChatGPT την άποψή του επί του θέματος. Εκείνο απεκδύθη της ευθύνης, ισχυριζόμενο ότι δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές του, αλλά ότι, τέλος πάντων, είναι ζήτημα προσωπικής πίστεως. Μια γιατρός κι ένας μηχανολόγος του Πολυτεχνείου αρνήθηκαν την ύπαρξη ψυχής, ενώ οι υπόλοιποι ψηφίσαμε υπέρ – για να έχουμε καλυμμένα τα νώτα μας.

Λίγες μέρες αργότερα, έπεφτε στα χέρια μου η νουβέλα του Ρουμάνου συγγραφέα Ιλάριε Βορόνκα «Η εξομολόγηση μιας πλαστής ψυχής», από τις πάντα εξαιρετικές εκδόσεις Ποταμός. Ιδού πώς ξεκινάει αυτό το απολαυστικό κείμενο: «Ήταν ένας χειρουργός ασυνήθιστος, που σου αφαιρούσε την ψυχή στο άψε σβήσε. “Δεν θα πονέσετε”, έλεγε, “απλώς στηριχτείτε καλά στην πολυθρόνα σας”. Και σου μιλούσε περί ανέμων και υδάτων: για τον αίθριο καιρό που συνεχιζόταν, για την τελευταία παράσταση στην Όπερα, για μυστικά διαβούλια υπέρ της ειρήνης· διότι, ας μην το ξεχνάμε, ήμαστε εν καιρώ πολέμου, και στον αέρα πλανιόταν μια μόνιμη απειλή ειρήνης. Οπότε, το μυαλό σου πήγαινε πότε στα πεδία της μάχης, πότε στους πολύβουους δρόμους της πόλης. Και ξαφνικά, εκεί που διόλου δεν το περίμενες, ο εν λόγω δεξιοτέχνης σού αποσπούσε την ψυχή. “Όπως βλέπετε”, έλεγε μ’ ένα χαμόγελο, “δεν πεθάνατε. Αυτό ήταν”. Και σου ’δειχνε, πιασμένο σε μια λευκή τανάλια, ένα πράγμα λευκό που αιμορραγούσε».

Ο ήρωας της νουβέλας, που η ψυχή του έχει φθαρεί ολοσχερώς, αποφασίζει να βάλει καινούργια στη θέση της, αλλά, καθώς δεν του περισσεύουν τα χρήματα, στέκεται δίβουλος ανάμεσα σε μια ψυχή από καουτσούκ (η εκ χρυσού είναι πανάκριβη) και σε μια ενός στρατιώτη που σκοτώθηκε στο μέτωπο. Αποφασίζει να βάλει τη δεύτερη κι εκεί αρχίζουν τα βάσανά του, γιατί η καρδιά του πολεμιστή είναι ερωτευμένη με μια νεαρή ύπαρξη κι αναγκάζει τον νέο φορέα της να ψάξει να βρει την κοπέλα εκείνη που αγάπησε όσο ζούσε.

Ο συγγραφέας γεννήθηκε το 1903 στη Βραΐλα της Ρουμανίας και πέθανε στα σαράντα τρία του στο Παρίσι, αφού πρώτα εντάχθηκε στα μοντερνιστικά λογοτεχνικά ρεύματα της εποχής του. Το συγκεκριμένο έργο του, «Η εξομολόγηση μιας πλαστής ψυχής», είχε την τύχη να μεταφραστεί από έναν σπουδαίο λογοτέχνη, τον Αχιλλέα Κυριακίδη –στον οποίον οφείλω να υποκλιθώ μία ακόμη φορά για τη δεξιοτεχνία του στη γλώσσα.

Στο μεταξύ, οι συζητήσεις για το Φάντασμα στη Μηχανή, την ψυχή ήγουν, θα συνεχίσουν να εμπνέουν τα φιλολογικά και καλλιτεχνικά σαλόνια ώσπου η Τεχνητή Νοημοσύνη να λάβει μια σταθερή και αμετάκλητη, οριστική και τελεσίδικη θέση.