Από το νέο Κογκρέσο ως το Starlink και το Grok: τι συμβαίνει όταν τα κράτη εξαρτώνται από δισεκατομμυριούχους
«Οι περισσότεροι παρατηρητές περίμεναν μια ισχυρή επίδοση των Δημοκρατικών, αλλά κανείς δεν περίμενε πόσο ισχυρή, ιδιαίτερα στον Νότο». Η βιντεοκλήση είχε κανονιστεί καιρό πριν – μας έτυχε όμως καλή συγκυρία: μιλάμε την επομένη των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών. Kαι δεν μπορώ ν’ αντισταθώ έχοντας απέναντί μου τoν δημοσιογράφο Μπεν Τάρνοφ, συγγραφέα (μαζί με τον Κουίν Σλομπόντιαν) του βιβλίου «Μασκισμός» (Μεταίχμιο, μτφσ: Κ. Πανσέληνος).
«Έχουμε τόσα πολιτικά κόμματα όσα κι εσείς, αλλά δυστυχώς πρέπει να στριμωχτούν σε δύο κουβάδες», σημειώνει, σε μία απόπειρα να κάνουμε ανατομία των ιδεολογικών αποχρώσεων στις ΗΠΑ σε καιρούς υπαρκτού τραμπισμού. Συνεπώς, η κάλπη κρίνει τις εσωτερικές ισορροπίες: «την αριστερά απέναντι στο κέντρο μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα» και, στην άλλη πλευρά, «την τραμπική πτέρυγα απέναντι σε μια πολύ αποδυναμωμένη, πιο παραδοσιακή πτέρυγα, η οποία μπορεί να αναβιώσει τους επόμενους μήνες, εν μέρει χάρη στα αποτελέσματα αυτών των εκλογών».
Τον ρωτώ πώς περιμένει να αντιδράσει ο Τραμπ. «Είναι πάντα εξαιρετικά δύσκολο να προβλέψεις τη συμπεριφορά του». Αναγνωρίζει τον φόβο μιας ακόμη πιο επιθετικής στάσης, αφήνει όμως ανοιχτό και το αντίθετο. «Μια άλλη πιθανότητα, που δεν θα έλεγα ότι είναι απαραίτητα πιθανή, αλλά είναι δυνατή, είναι να εμφανιστεί ένας πιο μετριοπαθής Τραμπ». Επικαλείται το παράδειγμα με τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης, Ζοχράν Μαμντάνι. Η συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο αναμενόταν «πολύ επιθετική, πολύ εχθρική, πολύ άβολη, όμως ήταν εκπληκτικά φιλική. Ο Τραμπ έλκεται από το χάρισμα, έλκεται από την επιτυχία».
Ο Τραμπ θα μπορούσε να αντιδράσει «πιο πραγματιστικά, με το βλέμμα στη μετά την προεδρία εποχή». Πιθανό; Όχι και τόσο, αλλά ποτέ δεν ξέρεις…
Στιγμιότυπο από τη διαδικτυακή συνέντευξη με τον Μπεν Τάρνοφ για την ATHENS VOICE, με αφορμή το βιβλίο «Μασκισμός»
Ο Μασκ απέναντι στο Κογκρέσο
Ρωτάω αν ήταν κι ο Ίλον Μασκ ανάμεσα στους ηττημένους; «Απολύτως». Ξόδεψε σχεδόν μισό δισεκατομμύριο δολάρια στις ενδιάμεσες εκλογές, πολλά στο Τέξας, όπου ηττήθηκε ο (εκλεκτός του) Πάξτον και κέρδισε ο Ταλαρίκο. «Ανησυχεί για τη ρύθμιση, ανησυχεί για τις έρευνες, ανησυχεί για τις κλητεύσεις, ανησυχεί μήπως χάσει ομοσπονδιακές συμβάσεις».
Από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, πλέον υπό δημοκρατικό έλεγχο, ο Τάρνοφ περιμένει έρευνες και πίεση. «Θέλουν να τον καλέσουν να καταθέσει, θέλουν να κάνουν μεγάλες, θορυβώδεις έρευνες. Θα βρίσκεται στο στόχαστρο από την πρώτη μέρα».
Όταν ρωτώ αν θα κληθεί στη Γερουσία για την Ουκρανία, απαντά αρχικά: «Δεν το νομίζω, για να είμαι ειλικρινής. Αλλά, αν έπρεπε να μαντέψω, αυτό που θα συσπειρώσει περισσότερο τον δημοκρατικό συνασπισμό θα είναι το ζήτημα του Starlink στην Ουκρανία». Η ανοικοδόμηση της διοίκησης μετά το DOGE, εξηγεί, θα είναι κυρίως δουλειά μιας μελλοντικής δημοκρατικής προεδρίας, ενώ το Starlink «είναι ένα ζωντανό ζήτημα που συμβαίνει αυτή τη στιγμή».
Γιατί ενώνει; «Αν είσαι στο κέντρο, μπορεί να αντιπαθείς τον Μασκ επειδή είσαι τόσο αφοσιωμένος στην υπόθεση της Ουκρανίας που πιστεύεις ότι την υπονομεύει ανεύθυνα. Αν είσαι στην αριστερά, το κίνητρό σου έχει μάλλον να κάνει με την επιθυμία να πολεμήσεις την ολιγαρχία». Και καταλήγει: «Ανεξάρτητα από το πού στέκεσαι σε αυτά τα ερωτήματα, ο Μασκ είναι στόχος».
Του ζητώ να ορίσει τον «μασκισμό». Τι είναι; Πρόκειται για νέα ιδεολογία; «Είναι η υπόσχεση της κυριαρχίας μέσω της τεχνολογίας. Ο Μασκ δεν πουλάει κυρίως αυτοκίνητα, πυραύλους ή δορυφόρους. Πουλάει την υπόσχεση ότι, σε έναν όλο και πιο ασταθή κόσμο, τόσο τα άτομα όσο και τα κράτη μπορούν να θωρακίσουν την αυτάρκειά τους συνδεόμενα στις υποδομές του. Όμως, κάνοντάς το, γίνονται εξαρτημένα από αυτές».
Το Starlinkστην Ουκρανία είναι, κατά τον ίδιο, η πιο ισχυρή πρόσφατη απόδειξη. Σύμφωνα με τον ίδιο, η πολιτική επίπτωση της τελευταίας παρέμβασης του Μασκ είναι πρωτοφανής, με τον Πολ Κρούγκμαν να ζητά ακόμη και την εθνικοποίηση του Starlink. «Ο ουκρανικός στρατός ενισχύει τις δυνατότητές του χρησιμοποιώντας μια υποδομή που ανήκει σε έναν μόνο δισεκατομμυριούχο, ο οποίος -όπως γνωρίζουμε- μπορεί να την κλείσει, να την περιορίσει, να κάνει ό,τι θέλει, ασκώντας έτσι γεωπολιτική επιρροή συγκρίσιμη με εκείνη ενός κράτους».
Μασκισμός χωρίς Μασκ
Αν ο Μασκ αποσυρόταν αύριο, θα επιβίωνε ο μασκισμός; «Η απάντηση είναι ναι». Για τους συγγραφείς, πρόκειται για «ένα σύνολο ιστορικών δυνάμεων» στις οποίες ο Μασκ συνέβαλε και από τις οποίες ωφελήθηκε τεράστια, χωρίς η διαιώνισή τους να εξαρτάται από το πρόσωπό του. Μία από αυτές είναι «η αυξανόμενη σύντηξη του κράτους με έναν μικρό αριθμό τεχνολογικών εταιρειών».
Το παράδειγμα είναι η Palantir, την οποία χαρακτηρίζει τον μεγαλύτερο ωφελημένο του DOGE. Στο βιβλίο του επικεφαλής της, Άλεξ Καρπ, «Η τεχνολογική δημοκρατία», ο Τάρνοφ διακρίνει «ένα μανιφέστο που στις περισσότερες αρχές του είναι αρκετά μασκιστικό».
Του αντιτείνω τη διαφορετική ιδεολογική καταγωγή του Καρπ. «Προέρχεται από την αριστερά», αναγνωρίζει, θυμίζει όμως ότι το βιβλίο γράφτηκε με την προσδοκία ότι πρόεδρος θα ήταν η Κάμαλα Χάρις και ότι η Palantir ενσωματώνεται στο ομοσπονδιακό κράτος εδώ και δεκαετίες - και υπό δημοκρατικές κυβερνήσεις. «Δεν είναι κομματική. Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι επί κυβέρνησης Ομπάμα η φιλική σχέση Σίλικον Βάλεϊ και Ουάσιγκτον έφτασε στο απόγειό της».
Ο Μασκ έχει δεσμευτεί στο MAGA και έχει χτίσει σχέσεις με ακροδεξιά κόμματα, ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Το σύστημα του βιβλίου, όμως, δεν προϋποθέτει αυτή την ένταξη. Φέρνει το παράδειγμα της Anthropic, που έχει προσλάβει πολλά πρώην στελέχη της κυβέρνησης Μπάιντεν και έχει τοποθετηθεί «προσεκτικά, αλλά παρ' όλα αυτά ως ένα είδος φιλελεύθερης εναλλακτικής» στα άλλα εργαστήρια, κάτι που μπορεί να διαβαστεί και ως «στρατηγική τοποθέτηση για το επόμενο καθεστώς».
«Αν ένας Δημοκρατικός πρόεδρος βασίζεται στα εργαλεία της Anthropic για αλγοριθμική επιλογή στόχων για επιθέσεις με drones στον όποιο επόμενο πόλεμο, αυτό, από τη δική μας σκοπιά, είναι αρκετά μασκιστικό, ακόμη κι αν συμβαίνει υπό ένα φιλελεύθερο καθεστώς», συμπληρώνει.
Κουίν Σλομπόντιαν – Μπεν Τάρνοφ, «Μασκισμός: Πώς ο Ίλον Μασκ έγινε το σύμπτωμα και το σύμβολο της νέας τάξης πραγμάτων», μετάφραση Κωστής Πανσέληνος, εκδόσεις Μεταίχμιο.
Περνάμε στο Grok, που εκπαιδεύτηκε κόντρα στη λεγόμενη woke κουλτούρα. «Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα δεν είναι σπουδαία εργαλεία προπαγάνδας», λέει ο Τάρνοφ, επισημαίνοντας ένα παράδοξο. Μπορούν να είναι πιο πειστικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επειδή η συνομιλία δημιουργεί αίσθηση σχέσης και το chatbot εμφανίζεται να διαθέτει ειδίκευση και αξιοπιστία που ίσως δεν δικαιούται. Στην ανάγνωση του, η ευθυγράμμιση του μοντέλου με τις πολιτικές απόψεις του Μασκ θα του προσέφερε «μια μηχανή παραγωγής προπαγάνδας σε κλίμακα».
«Το πρόβλημα είναι ότι η τεχνολογία δεν προσφέρεται τόσο εύκολα για αυτού του είδους τον έλεγχο. Δεν κατανοούμε πλήρως γιατί μια εισροή μετατρέπεται σε μια συγκεκριμένη εκροή».
Έτσι προκύπτουν περίεργα περιστατικά. «Ο Μασκ δεν ήθελε το Grok να αυτοανακηρυχθεί MechaHitler. Οι παρεμβάσεις στο μοντέλο έφεραν αποτελέσματα που δεν ήθελαν οι ίδιοι, και αναγκάστηκαν να τις αναιρέσουν». Ακόμη και σήμερα το Grok συχνά ξεφεύγει από τη δεξιά γραμμή.
Το μήνυμα για την Ευρώπη
Γιατί να διαβάσει κάποιος το βιβλίο του στην Ελλάδα; «Για τον Έλληνα αναγνώστη, το συμπέρασμα είναι πολύ πρακτικό και πολύ επείγον: Πρέπει να κάνετε ό,τι μπορείτε για να απεξαρτηθείτε από τις εταιρείες του Μασκ και, ευρύτερα, από τις αμερικανικές εταιρείες».
Ο Τάρνοφ δηλώνει ότι ανήκει στην αριστερά, επιμένει όμως πως το ζήτημα αφορά και το κέντρο και τη δεξιά: «Δεν θέλετε πραγματικά η δυνατότητα της κυβέρνησής σας να ασκεί τις βασικές λειτουργίες της να εξαρτάται εξ ολοκλήρου από μια μικρή χούφτα Αμερικανών δισεκατομμυριούχων». Το διακύβευμα είναι η λαϊκή κυριαρχία. «Το να λειτουργεί η κυβέρνησή σας ουσιαστικά με τηλεχειριστήριο από τη Σίλικον Βάλεϊ αποτελεί ευπάθεια».
Πριν κλείσουμε, τον ρωτάω αν διάβασε ο Μασκ τον «Μασκισμό»; «Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το έχει κάνει, και δεν νομίζω ότι θα το κάνει. Το βιβλίο δεν είναι πολύ προσωπικό, δεν είναι κουτσομπολίστικο. Είναι περισσότερο μια δομική, αναλυτική ματιά».
Ο ίδιος αναφέρεται ως «αθηναιογράφος», και κυρίως ως δημοσιογράφος-συγγραφέας. Το βιβλίο του «Και μη χειρότερα – το φάρμακό σας διά πάσαν νόσον…» είναι γεμάτο με μικρά, αληθινά «φάρμακα διά πάσαν νόσον»
Από τη θεατρική σκηνή στη διδασκαλία, από την Ελλάδα σε πανεπιστήμια και θεατρικές αίθουσες σε ολόκληρο τον κόσμο. Με αφορμή την αγγλόφωνη έκδοση του βιβλίου του «Υποκριτική: Από τη θεωρία στην πράξη».
Στο έργο του Ακριθάκη, ιστορίες που ξεκινούν από τις σελίδες των τετραδίων, σημειωματάριων και ημερολογίων του μεταφέρονται στο χαρτί, τον καμβά, τον «μικρό τύπο» και το βιβλίο.
9°
