Το πιο παράξενο βιβλίο που έχω στη βιβλιοθήκη μου: «Ο Κροκόδειλος» του Αλέξη Ακριθάκη

Η βιβλιοθήκη μου, που αποτελείται από περίπου 5.000 τίτλους, οι περισσότεροι από αυτούς στα αγγλικά, καθώς το κυρίως μέρος της συλλογής μου δημιουργήθηκε όταν σπούδαζα Δημιουργική Γραφή και Φιλοσοφία στο Pratt Institute, στο Μπρούκλιν, διαθέτει πολλά παράξενα βιβλία. Ανάμεσά τους, υπάρχει «Ο τσελεμεντές του αναρχικού» (The Anarchist Cookbook) (1971), του Ουίλιαμ Πάουελ, που περιγράφει πώς να φτιάξεις αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς και ναρκωτικά από μπανανόφλουδες, ένας τόμος με τα σχηματικά ποιήματα ή αλλιώς τα «Καλλιγράμματα» (Calligrammes) (1918), του Γκιγιώμ Απολλιναίρ, ένα σημειωματάριο με λευκές σελίδες, από τις εκδόσεις Γράμματα, που στο εξώφυλλο έχει τα σπουργίτια του Αρκά, από τη σειρά «Χαμηλές Πτήσεις», και ο γιος λέει σε ένα συννεφάκι: «Αυτό το βιβλίο περιέχει όλες τις σκέψεις του πατέρα μου» και ένα ψηλό και παχύ λεύκωμα του Ηλία Πετρόπουλου, με τίτλο «Ελλάδος Κοιμητήρια» (2005), από τις εκδόσεις Κέδρος, που εκδόθηκε μετά το θάνατό του και περιέχει όλο το φωτογραφικό υλικό που είχε συγκεντρώσει από νεκροταφεία της Ελλάδας, για ένα πρότζεκτ που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Κανένα από αυτά τα βιβλία, όμως, δεν πλησιάζει σε εκκεντρικότητα έναν μικρό τόμο, με διαστάσεις 16,5 x 12 εκ., με τίτλο, «Ο Κροκόδειλος», του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου της Γενιάς του ’60, Αλέξη Ακριθάκη (1939-1994).

Το «βιβλίο-έργο» αυτό κυκλοφόρησε αρχικά το 1990, από τις εκδόσεις Άγρα, και το αντίτυπο που έχω εγώ, είναι από την ανατύπωση του 2026, που πραγματοποιήθηκε από τον εκδοτικό με αφορμή την μεγάλη αναδρομική έκθεση με σπάνια έργα του καλλιτέχνη, από ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές, που παρουσιάστηκε την άνοιξη στο Μουσείο Μπενάκη. Η δεκασέλιδη ιστορία μόνο σε εικόνες προς αποκρυπτογράφηση που εμπεριέχεται, κάνει τον «Κροκόδειλο» να μοιάζει με ένα μικρό «μουσείο τσέπης» και προσφέρει στο κοινό ένα δείγμα αυτόνομης εκδοτικής δημιουργίας του Ακριθάκη. Σίγουρα, δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο βιβλίο, αλλά ένα αυτοτελές εικαστικό ταξίδι. Σχέδια με μαύρο μελάνι αφηγούνται το ταξίδι και τις συναντήσεις του κροκόδειλου του τίτλου: Ένα λεωφορείο, ο ήλιος, ένας κάκτος, ένα καράβι, μια χελώνα, τα άστρα, ένα πουλί, μια ατμομηχανή. Μέσα από την καθαρότητα της γραμμής και το αναγνωρίσιμο ιδίωμα του Ακριθάκη, ο αναγνώστης καλείται να ακολουθήσει την περιπλάνηση ενός μοναχικού ήρωα σε έναν κόσμο γεμάτο σύμβολα, φαντασία και ελευθερία. Το έργο αποτυπώνει την ουσία της τέχνης του: Την αέναη κίνηση, το ταξίδι και την αφήγηση που δεν χρειάζεται λέξεις.

Τα «art books» υπάρχουν στον εκδοτικό χώρο εδώ και πολλά χρόνια. Ο Μαξ Ερνστ κυκλοφόρησε το σουρεαλιστικό «κολλάζ-μυθιστόρημά» του, «Une semaine de bonté» (Μια Εβδομάδα Καλοσύνης), το 1934. Από την άλλη, υπάρχουν τα «chapbooks», δηλαδή έντυπα ή χειροποίητα βιβλιαράκια μεταξύ 4 και 30 σελίδων, συνήθως με ποιήματα, κολλάζ και σχέδια, φτιαγμένα είτε από συγγραφείς, είτε από εικαστικούς καλλιτέχνες. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το «Time», του Γουίλιαμ Μπάροουζ, που κυκλοφόρησε το 1965 από την «C» Press, στη Νέα Υόρκη, με αποκόμματα από το περιοδικό Time, που είχε γράψει αρνητικές κριτικές για το έργο του συγγραφέα. Ο «Κροκόδειλος» του Αλέξη Ακριθάκη ακολουθεί ακριβώς αυτή την εκδοτική παράδοση, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν πολλά παραδείγματα τέτοιων βιβλίων, που να λειτουργούν ως αυτόνομα έργα τέχνης.

Στο έργο του Ακριθάκη, ιστορίες που ξεκινούν από τις σελίδες των τετραδίων, σημειωματάριων και ημερολογίων του μεταφέρονται στο χαρτί, τον καμβά, τον «μικρό τύπο» και το βιβλίο. Η εμπλοκή του καλλιτέχνη στο μέτωπο των εκδόσεων είναι συνειδητή κι εξακολουθητική: Οι «Τρεις Ιστορίες» (Πολύπλανο, 1975), «Ο Τοξάκιας» (Αμοργός, 1980) και «Ο Κροκόδειλος» (Άγρα, 1990), συνοδεύονται από «artist’s books», εκτός εμπορίου χειροποίητα «βιβλία» προοριζόμενα συχνά για 3 με 5 φίλους του κάθε φορά, και από δεκάδες εικονογραφήσεις και συμμετοχές σε τεύχη μερικών από τα σημαντικότερα περιοδικά λόγου και τέχνης της χώρας. Η οικειοποίηση της φόρμας της «ιστορίας» και η εκδοτική δραστηριότητα συγκροτούν ένα αξιοσημείωτο κομμάτι της εικαστικής πρακτικής και πορείας του. Μετά την κυκλοφορία των βιβλίων «Γράφοντας τη ζωγραφική: Ημερολόγια 1960-1990» (2024) και «Μια γραμμή κύμα» (2026) από τις εκδόσεις Άγρα, τα οποία επιμελήθηκε η κόρη του, Χλόη Ακριθάκη, η επανέκδοση του τομιδίου αυτού ήρθε να συμπληρώσει τη σπουδή στο έργο ενός από τους πιο αναγνωρίσιμους και σημαντικούς Έλληνες εικαστικούς του 20ου αιώνα. Όσο για μένα, είμαι περήφανος που έχω ένα τέτοιο «διαμαντάκι» ανάμεσα στα υπόλοιπα βιβλία της συλλογής μου, που σπάει τη μονοτονία και ομορφαίνει το ράφι της βιβλιοθήκης μου.