Σαν σήμερα 26 Φεβρουαρίου 1956 γεννιέται ο Μισέλ Ουελμπέκ, το τρομερό παιδί των γαλλικών γραμμάτων

Λογοτέχνης ύψιστου βεληνεκούς, σταρ του πνευματικού κόσμου, προβοκάτορας με αιτία, νέμεση των πολιτικά ορθών, ποιητής, φιλόσοφος, περιστασιακός ηθοποιός, επίγονος του Σαρτρ και του Καμί και επιστήθιος φίλος του Ίγκι Ποπ, ο Μισέλ Ουελμπέκ, ο πιο διάσημος εν ζωή συγγραφέας της Γαλλίας γεννήθηκε σαν σήμερα το 1956.

Πηγή της έμπνευσής του, ο δυτικός πολιτισμός και τα δεινά του, η Γαλλία και το Ισλάμ, η πορνογραφία και ο σεξοτουρισμός, ο καπιταλισμός, η ανθρώπινη κατάσταση. Οι ορδές των αναγνωστών του καταβροχθίζουν τα έργα του εκστατικά, οι πολυάριθμοι πολέμιοί του τον έχουν κατά καιρούς χαρακτηρίσει νιχιλιστή, αγνωστικιστή, κυνικό, χυδαίο, μισογύνη, ακροδεξιό, ισλαμοφοβικό. Τι πραγματικά ισχύει γύρω από τον διεισδυτικό όσο και αμφιλεγόμενο αυτόν παρατηρητή του χάους και της ομίχλης που τυλίγει τις ζωές μας;

Μισέλ Ουελμπέκ: Γεννήθηκε σαν σήμερα το κορυφαίο όνομα της γαλλικής λογοτεχνίας

Όντας ένα πεδίο ανεξιχνίαστων γρίφων, ακόμη και η χρονολογία γέννησης του Μισέλ Ουελμπέκ προκαλεί διαφωνίες. Τα εγκυκλοπαιδικά λήμματα αναφέρουν ως έτος το 1956, ο ίδιος ο συγγραφέας εξηγεί ότι ήταν «πιθανότατα» γεννημένος το 1958 και ότι η μητέρα του, κατά τη δική της παραδοχή, κατάφερε να αλλάξει την ημερομηνία στο πιστοποιητικό γέννησής του για να του επιτραπεί να μπει στο σχολείο σε ηλικία τεσσάρων ετών, καθώς ήταν πεπεισμένη ότι ήταν πνευματικά προικισμένος.

Σε κάθε περίπτωση, ο Ουελμπέκ γεννήθηκε στη Ρεϋνιόν, το ηφαιστειογενές νησί του Ινδικού Ωκεανού ανατολικά της Μαδαγασκάρης το οποίο αποτέλεσε γαλλική αποικία. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι μποέμ γονείς του, μια αναισθησιολόγος και ένας προπονητής σκι και ιχνηλάτης βουνού, «έχασαν σύντομα κάθε ενδιαφέρον για την ύπαρξή του», ενώ μάλιστα δηλώνει πως δεν διαθέτει φωτογραφίες του εαυτού του ως παιδί.

Μετά από μια σύντομη διαμονή στην Αλγερία, μεγάλωσε με τον παππού και τη γιαγιά του στη βόρεια Γαλλία. Η νεότητά του σημαδεύτηκε από περιόδους ανεργίας και κατάθλιψης, που τον οδήγησαν σε αρκετές εισαγωγές σε ψυχιατρικές μονάδες, ώσπου βρήκε δουλειά στο τμήμα τεχνικής υποστήριξης της Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης.

Ποιητής από τα πανεπιστημιακά του χρόνια, το 1991 εξέδωσε μια πολύτιμη πραγματεία για το εφηβικό του πάθος, τον μείζονα Αμερικανό βάρδο του τρομώδους και του φανταστικού, Χ.Φ. Λάβκραφτ. Σε ηλικία τριάντα έξι ετών, δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα, «Η επέκταση του πεδίου της πάλης» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας) πραγματοποιώντας την ορμητική είσοδό του στον κόσμο των γραμμάτων.

Προβοκάτορας με αιτία: Ο Ουελμπέκ μέσα από τα βιβλία του

Το ντεμπούτο του Ουελμπέκ, το οποίο χαρακτηρίστηκε από την κριτική ως «το μαύρο μυθιστόρημα της γαλλικής σεξουαλικότητας», γεννώντας ένα ιδιότυπο καλτ γύρω από το πρόσωπο του συγγραφέα και εμπνέοντας μια ομάδα θαυμαστών να ξεκινήσουν το Perpendiculaire, ένα περιοδικό βασισμένο στο λογοτεχνικό κίνημα που ονομάστηκε «καταθλιπτικό», έδωσε τη θέση του στα «Στοιχειώδη σωματίδια», έργο το οποίο πούλησε τριακόσιες χιλιάδες αντίτυπα στη Γαλλία και ανέδειξε τον συγγραφέα του σε διεθνή σταρ.

Στις σελίδες του, η ταραχώδης οικογενειακή και συναισθηματική διαδρομή δύο αδελφών περιγράφει παραστατικά την αυτοκτονία της Δύσης, ενώ στους λογοτεχνικούς κύκλους πυροδοτούνται συζητήσεις σχετικά με το αν ο Ουελμπέκ θα έπρεπε να χαιρετιστεί ως λαμπρός ρεαλιστής στη μεγάλη παράδοση του Μπαλζάκ ή να απορριφθεί ως ανεύθυνος μηδενιστής. Κριτικός των New York Times αποκάλεσε το μυθιστόρημα «ένα βαθύτατα αποκρουστικό ανάγνωσμα», ενώ κάποιος άλλος το περιέγραψε ως «δυσάρεστα κινούμενο μεταξύ του σατανικού και του ψυχωτικού».

Όλα αυτά, σε μια Γαλλία που βρισκόταν στη διαδικασία αναδημιουργίας του προφίλ της στα τέλη του 20^ου αιώνα. Η νίκη στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1998, τα ευχολόγια του πρωθυπουργού Ζοσπέν περί γιορτής «της ενότητας και της διαφορετικότητας της Γαλλίας» άφησαν αδιάφορο έναν Ουελμπέκ αποφασισμένο να αποδομήσει την ιδέα μιας ανεκτικής, φιλελεύθερης χώρας. Επιλέγοντας ως χαρακτήρες του βιβλίου τους ετεροθαλείς αδελφούς Μπρούνο και Μισέλ, αντίστοιχα έναν ηδονιστή και έναν ορθολογιστή, καθώς και δύο πτυχές του ανδρικού ψυχισμού στα τέλη της χιλιετίας, στη συνέχεια καταγράφει την πτώση τους αντλώντας σε ίσες δόσεις την αποδοκιμασία και την αποθέωση του αναγνωστικού κοινού. Το βέβαιο ήταν ότι με τα «Στοιχειώδη σωματίδια» ο Μισέλ Ουελμπέκ είχε τοποθετήσει ξανά τη Γαλλία στο κέντρο του παγκόσμιου λογοτεχνικού χάρτη.

Ουελμπέκ και αρνητική δημοσιότητα, δεσμοί ακατάλυτοι

Το 2001, ο Ουελμπέκ εξέδωσε την «Πλατφόρμα», στις σελίδες της οποίας ένα ταξιδιωτικό γραφείο επιδιώκει να προωθήσει τον σεξουαλικό τουρισμό στην Ταϊλάνδη. Στο μυθιστόρημα, το γεγονός αυτό οδηγεί σε τρομοκρατική επίθεση από μουσουλμάνους εξτρεμιστές.

Όταν ο κύριος χαρακτήρας του διατυπώνει τη φράση: «Κάθε φορά που άκουγα ότι ένας Παλαιστίνιος τρομοκράτης, ή ένα παλαιστίνιο παιδί ή μια έγκυος Παλαιστίνια είχε πυροβοληθεί στη Λωρίδα της Γάζας, ένιωθα ένα ρίγος ενθουσιασμού στη σκέψη ενός λιγότερου μουσουλμάνου», οι κατηγορίες για μισογυνισμό και ρατσισμό ήταν αναπότρεπτες. «Πώς έχεις το θράσος να γράφεις μερικά από τα πράγματα που γράφεις;», τον ρωτούσαν οι δημοσιογράφοι. «Α, είναι εύκολο. Απλώς προσποιούμαι ότι είμαι ήδη νεκρός».

Κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης για την προώθηση της «Πλατφόρμας», ο Ουελμπέκ έκανε τη διαβόητη πια δήλωσή του: «Το Ισλάμ είναι η πιο ηλίθια θρησκεία». Κατηγορούμενος για ρητορική μίσους, δικάστηκε και αθωώθηκε με το σκεπτικό της ελευθερίας της έκφρασης χωρίς να πάψει να προκαλεί το δημόσιο αίσθημα. Έχει κατά καιρούς τοποθετηθεί υπέρ της αμεσοδημοκρατίας, κατά της νομιμοποίησης της ευθανασίας, κατά της woke κουλτούρας, ενώ έχει πει ότι «η μόνη μας ευκαιρία να επιβιώσουμε θα ήταν η θεωρία της λευκής υπεροχής να γίνει τρέντι στις Ηνωμένες Πολιτείες».

Στο «Η δυνατότητα ενός νησιού», η δράση τοποθετείται πριν και μετά το τέλος του κόσμου, όπου μια επιστημονικο-θρησκευτική σέκτα παρακάμπτει το στάδιο της φυσικής αναπαραγωγής και με τη μέθοδο της κλωνοποίησης δημιουργεί τις πρώτες γενεές νεοανθρώπων.

Πρόκειται για το έργο που ενέπνευσε τον «νονό του πανκ» Ίγκι Ποπ να κυκλοφορήσει το ασυνήθιστα μειλίχιο άλμπουμ «Préliminaires». Οι δυο τους μάλιστα συνεργάστηκαν και για το ντοκιμαντέρ «Stay Alive: A Method», βασισμένο στο ομώνυμο δοκίμιο του συγγραφέα από το 1991.

Στην «Υποταγή», η οποία συνέπεσε με τη δολοφονική επίθεση στο περιοδικό Charlie Hebdo τον Ιανουάριο του 2015, ο Ουελμπέκ εξιστορεί τη δυστοπία μιας τρυφηλής Γαλλίας, που ενδίδει αναίμακτα στον εξισλαμισμό της.

Στη «Σεροτονίνη», καταπιάνεται με την παγκοσμιοποιημένη αγορά και τις διεθνώς εφαρμοζόμενες οικονομικοκοινωνικές πολιτικές συλλαμβάνοντας κάτι από την κοινωνική δυσαρέσκεια που οδήγησε στο κίνημα των κίτρινων γιλέκων, ενώ η «Εκμηδένιση» αγγίζει μια ευρεία γκάμα θεμάτων, ξεκινώντας από τις επιθέσεις στον κυβερνοχώρο για να καταλήξει σε σκέψεις περί θανάτου και μετενσάρκωσης.

Όλα αυτά από έναν σπάνιο λογοτεχνικό εγκέφαλο, ο οποίος στα 67 του πλέον, και με καταμετρημένους φίλους και εχθρούς, παραμένει στη σφαίρα του πρωτοποριακού. Όσο για τη στάση του απέναντι στα πράγματα, ίσως ένα εδάφιο από τη «Δυνατότητα ενός νησιού» θα ήταν ενδεικτική: «Ένταση των επιθυμιών μέχρι το σημείο να γίνονται αφόρητες, καθιστώντας συγχρόνως την εκπλήρωσή τους όλο και περισσότερο ανέφικτη, αυτή ήταν η μοναδική αρχή πάνω στην οποία βασιζόταν η δυτική κοινωνία». Χρόνια πολλά, κύριε Ουελμπέκ.