Γιουριέτ Ρομέρο, «Οι επισκέπτριες» (Εκδόσεις Carnivora): Κολομβία, ρατσισμός, σεξισμός, φυλακές, και απόγνωση — πόσο μπορείς να αντέξεις;
Δεν έχουμε διαβάσει άλλο βιβλίο σαν κι αυτό. Έχουμε να κάνουμε μεν με δέκα διηγήματα, μα που όλα τους είναι κομμάτια ενός πολύ συγκεκριμένου σύμπαντος, που με τη σειρά του τυχαίνει και είναι απολύτως αληθινό. Επίσης: τυχαίνει να είναι ταυτόχρονα πολύ μακριά μας, αλλά και εδώ δίπλα μας.
Εξηγούμαι. Οι ιστορίες της Ρομέρο (όλες γραμμένες στο πρώτο πρόσωπο: αφηγήτρια είναι κάθε φορά και μια άλλη γυναίκα, μια άλλη επισκέπτρια) αφορούν μαύρες Κολομβιανές που κάθε Κυριακή, καθώς τότε μόνο έχει επισκεπτήριο η φυλακή, στήνονται στην ουρά για να δουν τους δικούς τους: συζύγους, γιους, εραστές, γονείς κλπ., που είναι έγκλειστοι, με μικρότερες ή μεγαλύτερες ποινές. Όμως οι ιστορίες δεν αφορούν, ή δεν αφορούν μόνο, τους φυλακισμένους και το παρελθόν τους —δεν είναι τα καλύτερα παιδιά, και κάποιοι είναι πραγματικά άθλιοι—, αλλά κυρίως εκείνες. Γιατί, αν και επισκέπτριες, οι πραγματικές έγκλειστες εδώ είναι οι γυναίκες. Μάλιστα, χωρίς να έχουν κάνει απολύτως τίποτε: απλώς και μόνο επειδή είναι γυναίκες. (Και, στην περίπτωσή μας, επειδή είναι και μαύρες).
Όλες τους αφηγούνται —όχι με σπασμένη φωνή, αλλά στα ίσια, φτύνοντας μία-μία τις λέξεις, ξέροντας καλά τι συμβαίνει και σε ποιον λαβύρινθο είναι κλεισμένες— εκδοχές ενός αδιανόητου κόσμου φτώχειας, φυλετικής ανισότητας, ρατσισμού και ψυχικής και σωματικής κατάρρευσης. Η φυλακή, εδώ, λειτουργεί μεν σαν πραγματικός χώρος —σχεδόν τη μυρίζεις, σχεδόν βλέπεις τους φύλακες που σε ψάχνουν, σχεδόν ακούς το ρουθούνισμα των σκύλων που μυρίζουν τις τσάντες σου με τα φαγητά και τα πλυμένα μπλουζάκια—, αλλά και σαν ένας μηχανισμός που επεκτείνεται πολύ πέρα από τους τοίχους και τα κάγκελα: στα σώματα, στην οικογένεια, στην επιθυμία, στη μητρότητα, στην εργασία, στην καθημερινή αναμονή — στις γυναίκες.
Η Αφροκολομβιανή Ρομέρο από τη Σάντα Μάρτα —γύρω και μέσα από τις φυλακές της οποίας διαδραματίζονται οι ιστορίες των γυναικών της— γράφει με μια προφορικότητα που σε χτυπάει κατευθείαν στο στομάχι, και με μια συμπύκνωση και μια ένταση που σε ξαφνιάζουν (και σε κάνουν να κιτρινίζεις από τη ζήλια). Σαν φωτεινή δέσμη φάρου, η ματιά της στρέφεται στις γυναίκες που παραμένουν έξω από το επίκεντρο τής λογοτεχνικής πεζογραφίας του ωραίου συρμού που αγαπούν οι καθωσπρέπει αναγνώστες: μαύρες, ινδιάνες, μιγάδες, φτωχές, πόρνες, τρανς, γυναίκες κακοποιημένες και γυναίκες που έχουν φτάσει στο σημείο να αγκαλιάζουν αυτή την κακοποίηση, γυναίκες που εκτίουν ισόβιες ποινές χωρίς να έχουν καταδικαστεί από κανένα δικαστήριο.
Τα δέκα διηγήματα-μαρτυρίες, που στο καθένα τους συναντάμε σαν κομπάρσους ηρωίδες από διπλανά διηγήματα, θυμίζουν χορωδία μέσα σε ένα δωμάτιο δίχως φώτα, που τα πρόσωπά της βγαίνουν ένα-ένα από το σκοτάδι για να ουρλιάξουν για λίγο. Και είναι αληθινά πρόσωπα όλα αυτά, πρόσωπα με θυμό, με ανάγκες, με αντιφάσεις, με φόβο, πείσμα και λαχτάρα. Η Ρομέρο υπήρξε και εκείνη για ένα διάστημα επισκέπτρια, είδε από κοντά αυτές τις γυναίκες, και έμαθε τις ιστορίες τους: η ουρά έξω από τη φυλακή και μέσα, στους διαδρόμους της, είναι ένας γυναικείος τόπος πολύωρης αναμονής και ανταλλαγής βλεμμάτων και εμπειριών, ένα Καθαρτήριο όπου η αλληλεγγύη συνυπάρχει με την καχυποψία.
Το βιβλίο είναι μια σταλιά, κάτω από 100 σελίδες, αλλά δεν μπορείς να το διαβάσεις σε ένα κάθισμα. Κι αν το επιχειρήσετε, δεν υπάρχει περίπτωση να το καταφέρετε. Ούτε σάς το συνιστούμε.
Έξοχη η μετάφραση της Δέσποινας Δρακάκη, και άλλο ένα βιβλίο της Carnívora που, πριν το διαβάσεις, δεν ήξερες ότι το είχες ανάγκη.
ΥΓ. Σαν φόρμα, συγγενεύει με τις «Αδέσποτες σκύλες» της Ντάλια δε λα Σέρδα. Και όχι μόνο σαν φόρμα, εδώ που τα λέμε. Και εκεί μιλάνε γυναίκες που εκτίουν ποινή — στον δικό μας, ή στον άλλο κόσμο· ή κάπου απ’ ανάμεσα.
Μια ιδιαίτερη συνθήκη ενώνει τις γυναίκες πρωταγωνίστριες αυτών των ιστοριών: κάθε Κυριακή συναντιούνται στην είσοδο της φυλακής, όπου περιμένουν να επισκεφτούν κάποιον δικό τους. Η Κιάρα, η Παράξενη, η Κατερίνε, γυναίκες, μητέρες, αδερφές, όλες τους Αφροκολομβιανές και όλες στο περιθώριο της κοινωνίας. Στην αναμονή για να δουν τον γιο, τον εγγονό, τον πρώην σύζυγο, ζωντανεύουν τα διηγήματα της Γιουριέτ Ρομέρο, που σημαδεύονται από τον πόνο, την πικρία αλλά και την ανθεκτικότητα των χαρακτήρων τους.
Στο πρώτο της λογοτεχνικό εγχείρημα, «Οι επισκέπτριες» («Las visitantes», 2024), ένα διαμεσικό έργο που συμπληρώνεται από μια σειρά και μια ταινία, η συγγραφέας μπαίνει στο σύμπαν των γυναικών που βρίσκονται πάντα στην αναμονή. Αν και οι ιστορίες της είναι διαφορετικές μεταξύ τους, μοιράζονται ένα κοινό νήμα: όλες οι γυναίκες, κατά κάποιον τρόπο, στερούνται την ελευθερία τους, με αποτέλεσμα και οι ίδιες να βιώνουν στην ουρά για τη φυλακή μια άλλη αόρατη φυλακή, αόρατη στην κοινωνία αλλά επιβαρυμένη με κοινωνικά, συναισθηματικά και δομικά στίγματα.
«Στις κοινωνίες μας, οι φυλακές έχουν χρώμα και κοινωνική τάξη. Δεν είναι απλώς χώροι νομικής τιμωρίας, αλλά μια βάναυση αντανάκλαση της ανισότητας», τονίζει η Ρομέρο, με αποτέλεσμα η γραφή της να αποτελεί μια ωμή αφήγηση ως πράξη αντίστασης στις διάφορες μορφές βίας που λαμβάνουν χώρα στην κοινωνία στην οποία μεγάλωσε.
Οι επισκέπτριες δεν είναι άλλες από τις φωνές όλων των γυναικών που κατοικούν μέσα της, όπως τις βίωσε και τις θυμάται από παιδί. Όλες φτωχές, μαύρες και ιθαγενείς, να επιβεβαιώνουν «εν ολίγοις, ότι αυτός ο κόσμος είναι ανάποδα, ό,τι θηλυκό το μισούν, κι όμως είναι ακριβώς αυτό που ποθούν, αυτό που τους δίνει ζωή, όπως οι μανάδες».
Η Γιουριέτ Ρομέρο (Σάντα Μάρτα, 1995) είναι Αφροκολομβιανή συγγραφέας και σεναριογράφος κινηματογράφου και τηλεόρασης. Ως σεναριογράφος έχει συνυπογράψει διάφορες σειρές που προορίζονται για τη δημόσια τηλεόραση, βραβευμένες στη χώρα της. Υπήρξε υπότροφος του προγράμματος Potencia Étnica Audiovisual της Corporación Manos Visibles στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Πολιτιστικής Διαχείρισης και Οπτικοακουστικής Παραγωγής του Πανεπιστημίου Jorge Tadeo Lozano της Μπογκοτά, και είναι η ιδρύτρια της εταιρείας παραγωγής La Caracola Films.
Μια νουβέλα γραμμένη σαν μια σχοινοτενής ευχή με τη μορφή νουβέλας: μακάρι ένα παιδί να στραφεί νωρίς μέσα του και να αναρωτηθεί βαθιά και ουσιαστικά ποια είμαι, πού πάω, τι θέλω, γιατί το θέλω
17°
