Gen Z: Μία γενιά που δεν εγκαταλείπει την πολιτική, αλλά τους παραδοσιακούς της θεσμούς

Γράφουν οι Θάνος Γεωργούντζος και Διονύσης Ν. Φωτόπουλος, Δικηγόροι*.

Η Gen Z δεν είναι απλώς μία ακόμη γενιά νέων ανθρώπων που ενηλικιώνεται μέσα σε διαφορετικές πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες. Είναι, ίσως, η πρώτη γενιά που επαναπροσδιορίζει ραγδαία τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, συμμετέχουμε πολιτικά, επικοινωνούμε και αντιλαμβανόμαστε την ίδια τη δημοκρατία. Μία γενιά που αγκαλιάζει την ευελιξία, απορρίπτει το παραδοσιακό μοντέλο εργασίας «9-5» και αναζητεί μία διαφορετική ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.

Ταυτόχρονα, η Gen Z είναι η πρώτη γενιά της οποίας τα μέλη χαρακτηρίζονται ως «digital natives». Και τούτο, διότι το κινητό τηλέφωνο, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελούν απλώς μέσα επικοινωνίας, ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, αλλά πεμπτουσία της καθημερινότητας, της κοινωνικοποίησης, και, εν πολλοίς, της πολιτικής ταυτότητας.

Η επόμενη μάχη της δημοκρατίας που θα δοθεί στο internet

Ι. Η Έρευνα του WeSolve με την με την Εταιρεία Δημοσκοπήσεων Prorata S.A.

Παρατηρώντας αυτή τη ραγδαία μεταβολή, επιχειρήσαμε να καταγράψουμε, μέσα από την πανελλαδική έρευνα που διεξήγαγε το think tank WeSolve σε συνεργασία με την εταιρεία δημοσκοπήσεων Prorata S.A., τις τάσεις και τις προκλήσεις της Gen Z. Η έρευνα, η οποία παρουσιάστηκε τον Μάιο του 2025 και έτυχε ευρείας υποδοχής από πολιτικά πρόσωπα και εκπροσώπους της επιχειρηματικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, επιχείρησε να χαρτογραφήσει, μεταξύ άλλων, τη σχέση της Gen Z με τις νέες τεχνολογίες, την τεχνητή νοημοσύνη και τη σύγχρονη πολιτική συμμετοχή.

Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά. Το 40% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα περισσότερες από 3 ώρες ημερησίως, ενώ ένα αντίστοιχο 40% απάντησε ότι χρησιμοποιεί το ChatGPT καθημερινά ή αρκετές φορές μέσα στην εβδομάδα. Παράλληλα, το 60% ανέφερε ότι είχε λογαριασμό στο Facebook πριν από την ηλικία των 15 ετών. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν κάτι βαθύτερο: Ότι η Gen Z κοινωνικοποιήθηκε, ενημερώθηκε και σε μεγάλο βαθμό πολιτικοποιήθηκε μέσα από το ψηφιακό περιβάλλον.

Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται ακόμη πιο έντονα στον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται την πολιτική συμμετοχή. Το 86% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι δεν συμμετέχει σε καμία φοιτητική παράταξη στο πανεπιστήμιο. Το στοιχείο αυτό δεν συνιστά απαραίτητα αδιαφορία για τα κοινά. Αντιθέτως, δείχνει ότι η Gen Z μετατοπίζεται από τις παραδοσιακές και συμβατικές μορφές πολιτικής ένταξης προς νέους, περισσότερο άμεσους και ψηφιακούς διαύλους συμμετοχής.

Η πολιτική, άλλωστε, ακολουθεί ήδη αυτή τη μετατόπιση. Αν η Gen Z βρίσκεται στο TikTok και στο Instagram, εκεί πλέον μετακινείται και ο δημόσιος διάλογος. Σήμερα, η Gen Z καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τι θεωρείται ελκυστικό, σύγχρονο και πολιτικά αποτελεσματικό. Όποιος επιθυμεί να συνομιλήσει με αυτή τη γενιά, οφείλει να κατανοήσει τους κώδικες και τα ψηφιακά περιβάλλοντα μέσα στα οποία δραστηριοποιείται.

Η έρευνα αναδεικνύει, επομένως, μια σαφή «αλλαγή πορείας» της πολιτικής συμμετοχής – από τους παραδοσιακούς θεσμούς προς ένα νέο, αλγοριθμικό και ψηφιακό μοντέλο δημόσιας παρουσίας. Και ακριβώς εδώ ανακύπτει το κρίσιμο πολιτικό και θεσμικό ερώτημα της εποχής μας: Ποιος θα καθορίσει τις αρχές και τους κανόνες αυτής της νέας ψηφιακής πραγματικότητας, καθώς και ποιο θα είναι το ηθικό υπόβαθρο αυτών;

ΙΙ. Η Ευρωπαϊκή Προσέγγιση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να απαντήσει στις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις, ευθυγραμμιζόμενη με το αξιακό της σύστημα και αξιοποιώντας τη ρυθμιστική ακτινοβολία και την τεχνογνωσία της. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση επιδιώκει να θέσει στο επίκεντρο των νέων τεχνολογιών την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ιδιωτικότητας και της δημοκρατικής λογοδοσίας. Το λεγόμενο “Brussels Effect” – η ικανότητα δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαμορφώνει το «διεθνές τεχνολογικό νομικό πλαίσιο αναφοράς», το οποίο οικειοθελώς ακολουθείται τόσο από τεχνολογικούς κολοσσούς όσο και από ξένες κυβερνήσεις – αποτελεί μία τάση η οποία αποδεικνύει την ανάγκη οι νέες τεχνολογίες να τεθούν υπό δημοκρατικό έλεγχο που θέτει στο επίκεντρο την ασφαλή και «ανθρωποκεντρική» χρήση.

Η δε διαφορά με το αμερικανικό μοντέλο είναι σαφής και ουσιώδης. Ενώ η ευρωπαϊκή προσέγγιση επιχειρεί να συνδυάσει την καινοτομία με τη δημοκρατική λογοδοσία και το κοινωνικό συμφέρον, στις Ηνωμένες Πολιτείες κυριαρχεί συχνά μία πιο ανεξέλεγκτη λογική τεχνολογικής ανάπτυξης, όπου η εμπορική αξιοποίηση των δεδομένων και η αλγοριθμική επιρροή προηγούνται αξιολογικά της προστασίας της ιδιωτικότητας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εν τέλει της κοινωνικής συνοχής.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Gen Z βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: Θα επιλέξει να καινοτομήσει, να επενδύσει και να αναπτυχθεί επιχειρηματικά μέσα σε ένα επιχειρηματικό και τεχνολογικό οικοσύστημα δημοκρατικά υπόλογο ή, αντιθέτως, θα επιλέξει ένα οικοσύστημα ασύδοτο και «άνευ ασφαλιστικών δικλίδων», το οποίο μακροπρόθεσμα μπορεί να αποδειχθεί κοινωνικά και οικονομικά επικίνδυνο και επιζήμιο;

Η νέα γενιά στην Αμερική ήδη επενδύει, επιχειρεί και δραστηριοποιείται δυναμικά στον χώρο της τεχνολογίας και της καινοτομίας. Το ίδιο οφείλει να πράξει και η ευρωπαϊκή Gen Z – διαφορετικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να χάσει τη γεωοικονομική «κούρσα του ανταγωνισμού» απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Αναμφίβολα, το ευρωπαϊκό οικοσύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά διοικητικά, οικονομικά και πολιτισμικά εμπόδια για τους νέους επιχειρηματίες. Ωστόσο, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η αδράνεια.

Από τη μεριά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να επενδύσει στρατηγικά στη νέα γενιά. Συγκεκριμένα, οφείλει να προχωρήσει με τις απαραίτητες θεσμικές και μεταρρυθμιστικές τομές για την πολιτική και οικονομική της ενοποίηση και να δημιουργήσει θεσμικά και χρηματοδοτικά εργαλεία που θα επιτρέψουν στους νέους να επιχειρήσουν, να καινοτομήσουν και να συμμετάσχουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του μέλλοντος της ευρωπαϊκής οικονομίας και δημοκρατίας.

ΙΙΙ. Η Κοινωνική Διάσταση της Ευρώπης: Η Ευκαιρία της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ελλάδα, παρότι γεωγραφικά βρίσκεται στο άκρο της Ευρώπης, μπορεί και πρέπει να βρεθεί στον πυρήνα αυτής της συζήτησης. Η ανάληψη της εκ περιτροπής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ιούλιο του 2027 αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία ώστε η χώρα να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ατζέντας για τη νέα ψηφιακή εποχή. Συγχρόνως, όμως, θα πρέπει να θέσει στο επίκεντρο τους πολίτες της – όλα, άλλωστε, ξεκινούν από τον πολίτη και την κοινωνική συνοχή. Είναι ανάγκη, η κοινωνική διάσταση της Ευρώπης – προσέγγιση η οποία καλύπτει και τη χρηστή και κοινωνικά ωφέλιμη ρύθμιση των νέων τεχνολογιών – να αποτελέσει για την Ελλάδα προτεραιότητα.

Το πραγματικό διακύβευμα, τελικά, είναι αν θα καταφέρουμε να γεφυρώσουμε την απόσταση ανάμεσα στη νέα γενιά και τους θεσμούς. Και αυτό δεν θα επιτευχθεί εάν συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τους νέους ως παθητικούς παρατηρητές της πολιτικής διαδικασίας. Χρειάζεται μια νέα κουλτούρα συμμετοχής: Περισσότερη διαβούλευση, περισσότερη διαφάνεια, ουσιαστική λογοδοσία και νέες μορφές ηλεκτρονικής δημοκρατίας που θα δίνουν πραγματικό χώρο στη φωνή των νέων.

Διότι, τελικά, η συμμετοχή της Gen Z στη διακυβέρνηση της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι απλώς ένα ζήτημα πολιτικής ανανέωσης. Είναι ζήτημα δικαιοσύνης. Εκείνοι που έχουν μπροστά τους το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους δικαιούνται να έχουν και ουσιαστικό λόγο στη διαμόρφωση του κόσμου μέσα στον οποίο θα ζήσουν.

* Ο Θάνος Γεωργούντζος και ο Διονύσης Ν. Φωτόπουλος είναι Δικηγόροι. Συμμετέχουν ενεργά στο think tank WeSolve υπό την ιδιότητα του Εκτελεστικού Διευθυντή ο πρώτος και του Διευθυντή Ερευνών ο δεύτερος. Η έρευνα του WeSolve και της Prorata S.A. για τις τάσεις και τις προκλήσεις της Gen Z είναι διαθέσιμη ΕΔΩ.