- CITY GUIDE
- PODCAST
-
19°
Πώς οι δουλειές του σπιτιού έγιναν μάθημα ζωής για την εμμηνόπαυση και την υγιή γήρανση
Μια ιστορία για τις μαμάδες μας, την εμμηνόπαυση και τη δύναμη του σώματος
Πώς η εμμηνόπαυση επηρεάζει τους μυς, τα οστά και τον μεταβολισμό και γιατί η άσκηση με βάρη και η καθημερινή κίνηση είναι το κλειδί για να μεγαλώνουμε καλύτερα
Για πολλά χρόνια δυσθυμούσα με τις δουλειές του σπιτιού. Κάποιες μου φαίνονταν βουνό. Να βάλω ηλεκτρική σκούπα και να σφουγγαρίσω, να γεμίσω τον κουβά με νερό και να τον πηγαίνω από δωμάτιο σε δωμάτιο, να πλύνω τις κουρτίνες, να κουβαλήσω τη σκάλα από το μπαλκόνι, να τινάξω τα σεντόνια και τα καλύμματα του καναπέ. Μου άρεσε να ζω σε ένα καθαρό και τακτοποιημένο σπίτι και, όσο μπορούσα, έκανα όσα χρειάζονταν, βρίσκοντας όμως πάντα έναν τρόπο να ζητάω βοήθεια: «Μου φέρνεις λίγο τη σκάλα;» «Μπορείς να κατεβάσεις τα ρούχα από το πατάρι;» «Αναλαμβάνεις εσύ την ηλεκτρική;».
Αυτό που συμπαθούσα περισσότερο ήταν το πλύσιμο των πιάτων, μια δουλειά που δεν απαιτεί δύναμη ούτε ιδιαίτερη κινητικότητα: στέκεσαι ακίνητη σε ένα σημείο και αφήνεις το μυαλό σου να πηγαίνει όπου θέλει. Δεν είχα αναρωτηθεί ποτέ γιατί. Ούτε είναι από εκείνα τα πράγματα που κάθεσαι να αναλύσεις. Στο κάτω κάτω, σε ποιον αρέσουν οι δουλειές του σπιτιού;
Όταν πέθανε η μητέρα μου, άρχισα να αναλογίζομαι τη ζωή της και όλα όσα έκανε αθόρυβα μέσα στο σπίτι. Τόσο αθόρυβα, ώστε ελάχιστα αντιλαμβανόμασταν τον κόπο της. Πολλές γυναίκες της γενιάς της δεν εργάζονταν εκτός σπιτιού· κουβαλούσαν όμως στους ώμους τους έναν όγκο δουλειάς που σπάνια αναγνωριζόταν. Να ταΐζουν και να φροντίζουν την οικογένεια, να μεγαλώνουν τα παιδιά, να κρατούν το σπίτι. Όλα εκείνα τα καθημερινά πράγματα που θεωρούνταν αυτονόητα ακριβώς επειδή κάποια γυναίκα τα έκανε.
Οι θάνατοι των αγαπημένων μας έχουν έναν τρόπο να μας αλλάζουν. Κι όπως λένε, οι άνθρωποι που χάσαμε συνεχίζουν να ζουν μέσα από εμάς. Είναι αλήθεια. Η εσωτερικευμένη μαμά μου άνοιξε μέσα μου χώρο για πράγματα δικά της.
Όπως το σιδέρωμα, που μου φαινόταν πάντα χαμένος χρόνος. Γιατί να μη διαβάσεις ένα βιβλίο; Γιατί να μην πας μια βόλτα, να δεις έναν φίλο σου; Γιατί να μην κάνεις οτιδήποτε άλλο; Κάποια στιγμή θα συνειδητοποιούσα ότι, χωρίς να σιδερώνεις τα ρούχα σου, είναι δύσκολο να διατηρείς μια τακτοποιημένη ντουλάπα – για να μην πω μια τακτοποιημένη ζωή.
Άρχισα να σιδερώνω τακτικά, επαναλαμβάνοντας μια σκηνή που είχα δει εκατοντάδες φορές σε εκείνην. Τα σιδερωμένα ρούχα είχαν κάτι ζεστό και παρηγορητικό, ενώ τα κολλαριστά σεντόνια, η τάξη στα συρτάρια και τα ρούχα στις κρεμάστρες αποκτούσαν ξαφνικά μια παράξενη τρυφερότητα. Από τη μυρωδιά του ατμού, σαν από τη μαντλέν του Προυστ, ξεπηδούσε η εικόνα της μέσα από τα χρόνια της παιδικής και της εφηβικής μου ζωής: όρθια στο τραπέζι της κουζίνας, να σιδερώνει τα ρούχα μας και να τα τακτοποιεί, ώστε να τα βρίσκουμε εμείς, ως διά μαγείας, έτοιμα.
Κι έπειτα άρχισε να μου έρχεται κάθε τόσο στο μυαλό αυτό που πάντα μου έλεγε: «Δεν είναι τόσο δύσκολο. Κάνε λίγα λίγα πράγματα κάθε μέρα». Οι συμβουλές της ανέβαιναν από τα βαθύτερα στρώματα της συνείδησής μου, σαν μικρά μηνύματα από έναν κόσμο που δεν υπήρχε πια.
Χωρίς να το καταλάβω, η φροντίδα του σπιτιού έπαψε να μου φαίνεται καταναγκασμός. Έγινε ένας τρόπος να φροντίζω τους ανθρώπους που ζούσαν μέσα σε αυτό. Ίσως και ένας τρόπος να συνεχίζω λίγο τη δική της φροντίδα, στρέφοντάς την και προς εμένα.
Η εμμηνόπαυση και οι αλλαγές που δεν βλέπουμε στο σώμα μας
Αυτή είναι η μία πλευρά της ιστορίας. Η άλλη εκτυλισσόταν, εξίσου αθόρυβα, μέσα στο σώμα μου. Η μητέρα μου πέθανε όταν εγώ βρισκόμουν ήδη στον δρόμο προς την εμμηνόπαυση. Η περίοδός μου είχε γίνει αραιή και ακανόνιστη και, καθώς ήμασταν στο φόρτε της πανδημίας, απέδιδα τις εξάψεις στον κορωνοϊό. «Μήπως κόλλησα;» αναρωτιόμουν κάθε φορά που με έλουζε ξαφνικά η ζέστη.
Είχα ακούσει μεγαλύτερες γυναίκες να μιλούν για αυτά τα κύματα που σε κάνουν να κοκκινίζεις και να ιδρώνεις, για τις νυχτερινές αφυπνίσεις, τη μελαγχολία και τις απότομες μεταπτώσεις της διάθεσης. Δεν είχα ιδέα, όμως, ότι την ίδια στιγμή ο οργανισμός μου άλλαζε και με τρόπους που δεν μπορούσα να αισθανθώ: ότι άρχιζα να χάνω μυϊκή μάζα, ότι επηρεάζονταν τα οστά και ο μεταβολισμός μου. Ούτε γνώριζα ότι πολλές από αυτές τις αλλαγές επιταχύνονται καθώς τα οιστρογόνα μειώνονται στα τελευταία χρόνια της περιεμμηνόπαυσης.
Δεν ξέρω σε ποια ακριβώς ηλικία διαγνώστηκε η μητέρα μου με οστεοπόρωση. Θυμάμαι μόνο τα δισκία ασβεστίου και βιταμίνης D που έπαιρνε ως το τέλος της ζωής της, μαζί με τα υπόλοιπα φάρμακά της. Και όσο περισσότερο καταλάβαινα τι σήμαινε για εκείνη να φροντίζει καθημερινά ένα σπίτι, τόσο περισσότερο αναρωτιόμουν τι είχε συμβεί και στο δικό της σώμα όλα εκείνα τα χρόνια.
Αλήθεια, πώς τα κατάφερνε; Πώς τα κατάφερναν τόσες γυναίκες της γενιάς της; Σήκωναν καθημερινά κουβάδες, λεκάνες, ψώνια, στρώματα, εγγόνια. Έσκυβαν, ανέβαιναν σε σκάλες, έμεναν όρθιες για ώρες πάνω από τον νεροχύτη. Και συνέχιζαν ενώ το σώμα τους άλλαζε, χωρίς να γνωρίζουν σχεδόν τίποτα για τα οιστρογόνα, τη μυϊκή απώλεια ή την οστεοπενία – ώσπου άρχιζαν να πονούν η μέση, τα γόνατα και οι αρθρώσεις τους.
Δεν θυμάμαι να την έχω ακούσει να συζητά για όλα αυτά με κάποια φίλη της. Όταν είχε σπάσει το πόδι της, μήπως εκείνο ήταν το πρώτο καμπανάκι; Πότε είχε αρχίσει αυτό το καινούργιο κεφάλαιο της ζωής της – της οστεοπόρωσης, της χοληστερίνης, του ανεβασμένου σακχάρου; Και πόσα είχαν ήδη αλλάξει μέσα στο σώμα της, στα οστά, στους μυς και στον μεταβολισμό της, χωρίς κανείς να της έχει εξηγήσει τι ακριβώς συνέβαινε;
Από τους γονείς μας δεν κληρονομούμε μόνο το σχήμα του προσώπου και το χρώμα των ματιών. Κληρονομούμε και προδιαθέσεις για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σώμα μας: πόσο καλά απορροφά το ασβέστιο, πόσο αποτελεσματικά αξιοποιεί τη βιταμίνη D, με ποιον ρυθμό αναδομεί τα οστά ή ακόμη και πόσο εύκολα διατηρεί τη μυϊκή του μάζα καθώς μεγαλώνουμε.
Από τη μητέρα μου κληρονόμησα την προδιάθεση για οστεοπόρωση. Το πρώτο καμπανάκι ήρθε τυχαία, όταν κάποια στιγμή η φίλη μου η Βέρα μού εξιστορούσε τα δικά της δεινά και πόσο την είχε βοηθήσει ο ενδοκρινολόγος της. Δεν γνώριζα τότε πόσο σημαντικός μπορεί να αποδειχθεί για μια γυναίκα μετά τα σαράντα ένας καλός ενδοκρινολόγος με γνώση της μεταβολικής υγείας – ένας γιατρός που δεν εξετάζει μόνο τον θυρεοειδή, αλλά τις αλλαγές στις ορμόνες, στα οστά και στον μεταβολισμό πριν και μετά την εμμηνόπαυση. «Πήγαινε οπωσδήποτε και θα με θυμηθείς», με είχε συμβουλέψει.
Όταν έκανα την πρώτη μέτρηση οστικής πυκνότητας που μου έγραψε ο γιατρός, η διάγνωση ήταν προχωρημένη οστεοπενία, στα όρια της οστεοπόρωσης. Παρότι γυμναζόμουν και πρόσεχα τη διατροφή μου, τα έκανα όλα λάθος. Έτρωγα μπρόκολα και σαλάτες, ελάχιστη πρωτεΐνη και η άσκησή μου ήταν σχεδόν αποκλειστικά αερόβια. Είχα μπει με κανονικό βάρος στην εμμηνόπαυση και πίστευα ότι αυτό σήμαινε πως ήμουν σε καλή κατάσταση. Στην πραγματικότητα, όμως, είχα ήδη λίγους μυς και δεν έκανα τίποτα για να τους προστατεύσω.
Συνεχίζοντας να τρώω υδατάνθρακες, όπως τα προηγούμενα χρόνια, άρχισα να παχαίνω κυρίως στην κοιλιά. Η ζυγαριά δεν έλεγε όλη την αλήθεια: το σώμα μου άλλαζε σύσταση. Περισσότερο λίπος, λιγότεροι μύες. Είναι μια παγίδα στην οποία πέφτουν πολλές γυναίκες, ιδιαίτερα οι πιο λεπτές, μαθημένες μια ζωή να τρώνε λίγο και να θεωρούν το χαμηλό βάρος απόδειξη υγείας.
Η ιατρική οδηγία ήταν βάρη τρεις φορές την εβδομάδα, πολύ περισσότερη πρωτεΐνη και μασώμενα δισκία ασβεστίου και βιταμίνης D.
Γιατί η μυϊκή δύναμη είναι το κλειδί για να μεγαλώνουμε καλά
Πιστεύουμε ότι γερνάμε επειδή περνούν τα χρόνια. Αλήθεια είναι. Όμως γερνάμε άσχημα επειδή χάνουμε το μυοσκελετικό μας: τη δύναμη, την ισορροπία, την κινητικότητα, την ικανότητα να κινούμαστε με ασφάλεια και να παραμένουμε αυτόνομοι. Στις γυναίκες αυτή η διαδικασία επιταχύνεται με την απότομη πτώση των οιστρογόνων γύρω από την εμμηνόπαυση.
Η οστεοπενία και η σαρκοπενία εξελίσσονται συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Η πρώτη κάνει τα οστά πιο ευάλωτα, ενώ η δεύτερη στερεί σταδιακά από το σώμα τη δύναμη και τη λειτουργικότητά του: επηρεάζει την ισορροπία, την άνεση των κινήσεων και την ικανότητά μας να σηκώνουμε βάρη στην καθημερινότητα χωρίς να επιβαρύνονται η μέση και οι τένοντες. Ξαφνικά ένας κουβάς με νερό, μια βαλίτσα ή ένα παιδί στην αγκαλιά αρχίζουν να μοιάζουν πολύ πιο βαριά.
Άρχισα να ψάχνω, να μιλάω με γιατρούς. Έμαθα ότι οι μύες δεν υπάρχουν μόνο για να μας κινούν. Αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα μεταβολικά όργανα του σώματός μας. Όταν δυναμώνουν και υποστηρίζονται από επαρκή πρωτεΐνη, βελτιώνεται ο μεταβολισμός της γλυκόζης και η ευαισθησία του οργανισμού στην ινσουλίνη, προστατεύονται τα οστά και ενισχύεται η άμυνα του σώματος απέναντι στη χρόνια φλεγμονή και σε πολλά χρόνια νοσήματα.
Τα βάρη, με λίγα λόγια, από μια ηλικία και μετά δεν είναι ένα ακόμη είδος γυμναστικής. Είναι φάρμακο, προϋπόθεση για να μεγαλώσεις καλά.
Τίποτα, βέβαια, δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη, ούτε αλλάζουν εύκολα οι συνήθειες μιας ζωής. Ειδικά εμείς οι γυναίκες έχουμε μάθει να φροντίζουμε πρώτα τους άλλους και τελευταίο τον εαυτό μας. Ίσως γι’ αυτό η άσκηση, ο καλός ύπνος ή η προσπάθεια να αλλάξουμε σιγά σιγά τη διατροφή μας μοιάζουν συχνά πολυτέλεια στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Η γνώση που θα ήθελα να είχα αποκτήσει νωρίτερα
Η διαφορά από τη γενιά της μητέρας μου είναι ότι σήμερα μπορούμε να βρούμε απαντήσεις. Σε βιβλία και podcast, σε άρθρα, αλλά και στα σόσιαλ μίντια, επιστήμονες εξηγούν τι συμβαίνει στο σώμα μας πριν και μετά την εμμηνόπαυση. Αυτό δεν σημαίνει ότι ξέρουμε πάντα από πού να αρχίσουμε. Μιλώντας με γυναίκες από τα σαράντα πέντε και μετά, συναντώ συχνά τις ίδιες απορίες, την ίδια αμηχανία. Πολλές φορές οι συμβουλές εξακολουθούν να περνούν από στόμα σε στόμα: «Δες τη Dr. Vonda Wright». «Βρες έναν καλό ενδοκρινολόγο με γνώση της μεταβολικής υγείας».
«Βάλε στη ζωή σου την άσκηση με αντιστάσεις». Είναι η γνώση που εύχομαι να είχε η μητέρα μου –όπως κι εγώ, νωρίτερα–, που μας προετοιμάζει για το πώς να φροντίσουμε το σώμα στα χρόνια που έρχονται.
Μετά από εκείνο το πρώτο καμπανάκι, άρχισα να σκέφτομαι διαφορετικά το σώμα μου και όσα χρειαζόταν. Μου πήρε όμως καιρό να εντάξω τα βάρη στην καθημερινότητά μου. Άλλαξα σταδιακά τον τρόπο που έτρωγα, δίνοντας στον οργανισμό μου την πρωτεΐνη που του έλειπε, έκοψα το αλκοόλ, άρχισα να κοιμάμαι νωρίτερα –αλήθεια, γιατί να χαζοξενυχτάει κανείς;– και να αναζητώ το πρωινό φως του ήλιου όταν ξυπνάω. Όχι από τη μια μέρα στην άλλη· με πολλά πισωγυρίσματα και με τις εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Η ζωή είναι απρόβλεπτη και οι προτεραιότητες συχνά αλλάζουν. Το δύσκολο δεν ήταν μόνο να αλλάξω συνήθειες, αλλά να βρω τους σωστούς ανθρώπους για να με καθοδηγήσουν.
Σιγά σιγά άρχισα να χάνω το λίπος που είχε συσσωρευτεί στην κοιλιά –«έχετε λίγο λιπάκι στο συκώτι» είχε πει ο ακτινολόγος όταν είχα κάνει υπέρηχο άνω κάτω κοιλιάς– και να δουλεύω για να κερδίσω πίσω τη χαμένη μυϊκή μου μάζα.
Αυτό που άρχισα να παρατηρώ, ωστόσο, ήταν απρόσμενο. Καθώς το σώμα μου δυνάμωνε, άλλαζε και η σχέση μου με το σπίτι. Οι κινήσεις της καθημερινότητας άρχισαν να μου φαίνονται διαφορετικές. Το να κουβαλήσω τις σακούλες από το σούπερ μάρκετ, να ανέβω στη σκάλα για να κατεβάσω τις κουρτίνες ή να βάλω σκούπα έμοιαζαν περισσότερο με ευκαιρία. Ήταν ένας ακόμη τρόπος για το σώμα μου να σηκώνει βάρη, να κάνει κάμψεις, να τεντώνεται. Εκείνο είχε περισσότερη δύναμη και αντοχή, κι εγώ περισσότερη διάθεση να κινούμαι.
NEAT: Η καθημερινή κίνηση που δεν θεωρούμε γυμναστική
Πολύ αργότερα ανακάλυψα ότι η επιστήμη έχει έναν όρο για όλα αυτά. Λέγεται Non-Exercise Activity Thermogenesis, ή απλώς NEAT. Είναι η ενέργεια που καταναλώνουμε με όλες εκείνες τις καθημερινές κινήσεις που δεν αποτελούν οργανωμένη άσκηση: το να στρώνεις το κρεβάτι, να ανεβαίνεις σκάλες, να κουβαλάς τα ψώνια, να σκύβεις για να βάλεις πλυντήριο, να απλώνεις την μπουγάδα, να δουλεύεις στον κήπο. Όλες εκείνες οι μικρές κινήσεις που κάνουμε μέσα στη μέρα χωρίς να τις θεωρούμε γυμναστική.
Ούτε αυτό το γνωρίζουμε αρκετά: το σώμα μας δεν είναι φτιαγμένο για να κινείται μία ώρα και να παραμένει ακίνητο τις υπόλοιπες δεκαπέντε. Είναι φτιαγμένο για να κινείται συχνά, με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Το γυμναστήριο έχει σημασία, αλλά δεν ακυρώνει τις ώρες που περνάμε καθισμένοι ή ξαπλωμένοι. Εξίσου σημαντικό είναι να σηκωνόμαστε, να περπατάμε, να χρησιμοποιούμε το σώμα μας σε όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Οι γυναίκες της γενιάς της μητέρας μου δεν έκαναν βάρη, ούτε πήγαιναν γυμναστήριο· δεν μετρούσαν βήματα, δεν φορούσαν smartwatch, δεν έκαναν Pilates. Αλλά δεν περνούσαν τη ζωή τους σε μια καρέκλα γραφείου ή στον καναπέ βλέποντας Netflix. Σήμερα θα λέγαμε ότι είχαν πολύ υψηλό NEAT. Οι δουλειές του σπιτιού ήταν επί δεκαετίες η αόρατη λειτουργική προπόνηση των γυναικών – τις κρατούσαν σε διαρκή κίνηση. Δεν μπορούσαν όμως να αντικαταστήσουν τη στοχευμένη μυϊκή ενδυνάμωση που σήμερα ξέρουμε ότι είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση.
Η μητέρα μου είχε την καθημερινή κίνηση, χωρίς την ενημέρωση που έχουμε σήμερα. Εμείς μπορούμε να προστατεύσουμε την καθημερινή κίνηση και να προσθέσουμε συνειδητά την ενδυνάμωση, έχοντας την ευκαιρία να μεγαλώσουμε καλύτερα. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, αλλά και τους άνδρες. Η γήρανση του μυοσκελετικού δεν κάνει διακρίσεις.
Η γνώση είναι δύναμη, κυριολεκτικά. Κι ένα σώμα που δυναμώνει δεν αποφεύγει την κίνηση· την αναζητά. Αν καταλάβεις πέντε πράγματα, δεν βλέπεις πια όλες αυτές τις καθημερινές κινήσεις σαν αγγαρεία. Κι όταν κάθεσαι πολλές ώρες στον υπολογιστή δεν είναι τόσο δύσκολο να σηκώνεσαι κάθε μισή ώρα και να περπατάς λίγο. Συνήθεια είναι όλα. Και το να μεγαλώνουμε καλά κρίνεται και σε αυτά τα μικρά, καθημερινά πράγματα: να μπορούμε να σηκώσουμε τα ψώνια μας, να ανεβούμε μια σκάλα χωρίς να λαχανιάζουμε, να συνεχίσουμε, μεγαλώνοντας, να κάνουμε μόνοι μας όσα θεωρούμε σήμερα αυτονόητα.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μια ιστορία για τις μαμάδες μας, την εμμηνόπαυση και τη δύναμη του σώματος
5 κατηγορίες, 3 επίπεδα προληπτικού ελέγχου και μια νέα προσέγγιση στην πρόληψη, σχεδιασμένη γύρω από τις διαφορετικές ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Τι γνώριζαν οι παππούδες μας για την υγεία και τη μακροζωία που σήμερα επιβεβαιώνει η επιστήμη;
Τι ανέφερε σε νέες του δηλώσεις ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης
Η ζωή μας δεν σταματά· απλώς προσαρμοζόμαστε και προχωράμε
Πώς είναι να μεγαλώνεις με διαβήτη τύπου 1 και γιατί έχει σημασία να μιλάς γι’ αυτό, ώστε κανείς να μη νιώθει μόνος
Τι κάνουν οι άνθρωποι για να ξεπεράσουν το άγχος της ζοφερής καθημερινότητας, ή του καθημερινού ζόφου
Πώς επηρεάζεται η ρύθμιση του σακχάρου και η μεταβολική υγεία
Ποιες παρεμβάσεις μπορούν να βοηθήσουν
Τα κενά στην πρόληψη των καρδιαγγειακών
Τι να βάλεις στη διατροφή σου
Η εξάντληση και η απαιτητική διαδικασία της αποκατάστασης από τη διαδρομή
Γιατί αλλάζει η προσέγγιση
Ο συνιδρυτής της Reneurocell Therapeutics εξηγεί πώς σχεδιάστηκε το νευροεμφύτευμα και τι θέλει να πετύχει η ομάδα του.
Η διαδρομή της Reneurocell Therapeutics από τα εργαστήρια της Κρήτης μέχρι την προοπτική κλινικών δοκιμών για κακώσεις του νωτιαίου μυελού
Το φαγητό πρέπει να έχει θέση στη ζωή μας, όχι όμως να την καταλαμβάνει ολόκληρη
Πώς η νοσοκομειακή περίθαλψη προσαρμόζεται πλέον στις πραγματικές σου ανάγκες αλλά και στο budget σου
Στρατηγική συνεργασία για την αξιοποίηση των Digital Patient Twins και την επιτάχυνση της ανάπτυξης καινοτόμων θεραπειών
Υποστήριξη των φυσιολογικών διαδικασιών επούλωσης και αντιμικροβιακή δράση
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.