Η διαρκής κακοκαιρία της πρόγνωσης

Το φαινόμενο είναι όλο και πιο σύνηθες τους τελευταίους χειμώνες. Διαβάζεις για «ισχυρές καταιγίδες». Έρχεσαι αντιμέτωπος με βροχούλα του Θεού. Ακούς για «σφοδρό κρύο». Έρχεσαι αντιμέτωπος με δεκατρείς βαθμούς Κελσίου, άντε έντεκα, μπορεί και δέκα. Βλέπεις ανακοινώσεις όπου η απότομη εναλλαγή του καιρού βαφτίζεται «θεομηνία τάδε» ή «κύμα κακοκαιρίας δείνα». Έρχεσαι αντιμέτωπος με μια απλή εποχική εκτροπή, η οποία απλώς απαιτεί μπουφάν και ομπρέλα. Από το 2020 και ύστερα, οι παραπάνω διαπιστώσεις σφραγίζουν συχνά την καθημερινότητά μας, τουλάχιστον ως προς την Αθήνα. Ένα κράμα κινδυνολογίας και υπερβολής συνοδεύει (σχεδόν) κάθε χαμηλό βαρομετρικό που σκιάζει τον χάρτη. Μοιραία οδηγείσαι σε συνειρμούς. Μήπως η πρόγνωση, στο πνεύμα του ολοκληρωτικού correct που διέπει τον αιώνα μας, παραέχει γίνει νομοτελειακά κάτι πολύ φοβικό; Ή μήπως, τελικά, ο κλάδος της μετεωρολογίας στην Ελλάδα περνάει κρίση;

Για αρκετό διάστημα πίστευα ότι συμβαίνει το δεύτερο. Θεωρούσα, μάλλον επιπόλαια, ότι οι σημερινοί επιστήμονες στη χώρα μας επιδιώκουν την εύκολη κρίση, στοχεύοντας σε μια εκλαΐκευση που θα τους καταστήσει ευρύτερα γνωστούς. «Ο Χ προειδοποιεί για σπάνια, ακραία φαινόμενα». «Ο Ψ επιμένει για εκατομμύρια τόνους νερού». Αποκαρδιωμένος από τέτοιους πηχυαίους τίτλους που προμηνύουν καταστροφές οι οποίες δεν ήρθαν ποτέ, είχα σχηματίσει την επιδερμική εντύπωση ότι το λάθος στην ερμηνεία του καιρού προέκυπτε από την προχειροδουλειά που γίνεται στον βωμό του ανταγωνισμού και της ανάγκης να ακουστεί το όνομα του εκάστοτε μετεωρολόγου. Έτσι, είχα φτάσει να διατρανώνω την άποψη ότι οι σύγχρονοι Έλληνες που έχουν αναλάβει να μας ενημερώνουν περί των καιρικών μεταβολών ουδεμία σχέση έχουν, ποιοτικά, με τύπους όπως ο Γιάκομπ Μπγιέρκνες, που συνέβαλε πριν από πολλές δεκαετίες στην κατανόηση των μετώπων και των κυκλώνων, ή ο Καρλ Γκουστάφ Ρόσμπι, που εξήγησε για πρώτη φορά τις μεγάλης κλίμακας κινήσεις της ατμόσφαιρας. Είχα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, για το γεγονός πως για μία ακόμα φορά τρομοκρατήθηκα δίχως να υπάρχει λόγος, περιμένοντας τη συντέλεια που δεν έλαβε χώρα, φταίει η ανεπάρκεια των μετεωρολόγων μας.

Έκανα λάθος. Δεν φταίει αυτό. Μια χαρούλα μετεωρολόγους έχουμε, κι ας μη λέγονται Μπγιέρκνες και Ρόσμπι. Ο συγκεκριμένος κλάδος αποτελεί, εν γένει, μια από τις πλέον σοβαρές επιστημονικές πτυχές της εποχής μας· δεν γίνεται να υπεραπλουστεύεται ο τρόπος δουλειάς των ανθρώπων που έχουν επιφορτιστεί με την πρόγνωση της επόμενης μέρας. Η μετεωρολογία είναι βασικό κομμάτι των μοντέρνων καιρών. Επηρεάζει τα σχέδιά μας, την ψυχολογία μας, το πρόγραμμά μας. Επηρεάζει τον τουρισμό. Επηρεάζει την ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων. Κάποτε επηρέασε και έναν πόλεμο, αφού χάρη στους Βρετανούς μετεωρολόγους επιλέχτηκε η σωστή ώρα της απόβασης στη Νορμανδία. Όχι, λοιπόν. Δεν ευθύνεται ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η δουλειά στην Ελλάδα του 2026, κι ας νιώθουμε πολύ συχνά προδομένοι από τις λανθασμένες κρίσεις. Ευθύνεται η εθνική μας ιδιοσυγκρασία. Η τάση που έχουμε προς την άκρατη υπερβολή. Και εξηγούμαι. Ο σύγχρονος Έλληνας φλερτάρει διαρκώς με το άκρατο φως και με το βαθύ σκοτάδι. Μεγεθύνει σε τρισμέγιστο βαθμό τη χαρά του και την απογοήτευσή του, την ελπίδα του και τη διάψευσή του. Βαφτίζει την επιτυχία «θρίαμβο», την αποτυχία «συντριβή». Κοινώς, τρέφεται από τα άκρα και ρέπει προς τα άκρα.

Εκεί που έχω καταλήξει, λοιπόν, είναι ότι οι μετεωρολόγοι μας δεν θα μπορούσαν να ξεφύγουν από τον χάρτη αυτής της διπολικής απόχρωσης που μας χαρακτηρίζει ως κοινωνία. Ακολουθούν το πνεύμα των καιρών. Αφού έχουν κάνει σωστά τη δουλειά τους, εστιάζουν πάντα στο αρνητικό σενάριο της διάγνωσης και, με βάση αυτό, δραματοποιούν λίγο (ή πολύ) περισσότερο από όσο πρέπει την παρουσίαση της πρόγνωσης. Έτσι, ένας καθαρά χειμωνιάτικος καιρός, που παλαιότερα δεν θα μας απασχολούσε καν, ερμηνεύεται τώρα ως «ακραίο φαινόμενο», και μια απότομη μεταβολή της θερμοκρασίας, που παλαιότερα ήταν κανονικά στο πρόγραμμα, ονομάζεται «δριμύ ψύχος». Το αποτέλεσμα; Σχολεία κλείνουν άδικα. Φόβος μάς κατακλύζει. Αγρότες τρέχουν να κρυφτούν. Σήματα Μορς της Πολιτικής Προστασίας κουδουνίζουν. Ένας ολόκληρος μηχανισμός αναδιαμορφώνεται, μετασχηματίζεται. Και στο τέλος τι; Τις περισσότερες φορές false alarm. Μια βροχή εδώ. Ένας δυνατός αέρας εκεί. Κρύο αλλού. Πράγματα με τα οποία οι παλαιότερες κοινωνίες συμβίωναν χωρίς πανικό, χωρίς σπασμένα φρένα, χωρίς ακραίες αντιδράσεις, μακριά από την αίσθηση ότι ο κόσμος πρόκειται να καταστραφεί.