Ο Σωκράτης Πάτσικας και o Τάκης Σακελλαρίου μάς μιλούν για τον Οιδίποδα του Άικ

Ο «Οιδίποδας» του Ρόμπερτ Άικ επιστρέφει στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση για δεύτερη σεζόν. Πρόκειται για μια μεταγραφή του έργου στο σήμερα, όπου ο μύθος μετατρέπεται σε ένα πολιτικό θρίλερ. Με αφορμή το νέο ανέβασμα, μιλήσαμε με δύο συντελεστές που ήταν στην παράσταση από την περασμένη σεζόν και που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας: τον Σωκράτη Πάτσικα (Οδηγός του Λάιου) και τον Τάκη Σακελλαρίου (Μέντορας). Μέσα από τις τοποθετήσεις τους φωτίζονται οι ρόλοι, η δραματουργική προσέγγιση του κειμένου, η σχετικότητα της αλήθειας, τα διλήμματα της συνύπαρξης με το ψέμα, αλλά και ο ρόλος που έχει δοθεί στην αγάπη και τον έρωτα στη συγκεκριμένη θεατρική προσέγγιση του μύθου του Οιδίποδα.

Ο Σωκράτης Πάτσικας και ο Τάκης Σακελλαρίου μιλούν στην ATHENS VOICE για τον Οιδίποδα του Άικ στη Στέγη

Ποια ήταν η πρώτη σας αντίδραση όταν διαβάσατε τη συγκεκριμένη μεταγραφή του έργου;

Σ.Π.: Η πρώτη μου αίσθηση ήταν ότι το έργο λειτουργεί ως ένα πολιτικό και δικαστικό θρίλερ. Αναλύοντας τα γεγονότα, τις σχέσεις και τους θανάτους, διαπίστωσα ότι η ανακριτική συμπεριφορά του Οιδίποδα στην αρχαία τραγωδία θυμίζει έναν τρελό δικαστή που προσπαθεί πάση θυσία να φτάσει στην αλήθεια. Από την άλλη, ο Ρόμπερτ Άικ έχει πάρει την ιστορία του Οιδίποδα και την έχει μεταγράψει στο σήμερα. Αυτό από μόνο του δεν είναι σπουδαίο. Το σπουδαίο βρίσκεται στα κενά που αφήνει η ιστορία, τα οποία εμείς δικαιολογούμε ως στοιχεία του μύθου. Εκείνος προσπάθησε να τα καλύψει δραματουργικά. Για παράδειγμα, πώς έκανε η Ιοκάστη τον Οιδίποδα και στη συνέχεια μπόρεσε κι έκανε παιδιά και με το παιδί της. Ο τρόπος που βρίσκει ο Άικ να το αιτιολογήσει –που δεν κάνουμε σπόιλ ποιος είναι– είναι συγκλονιστικός. Όπως και η αντίδραση του κοινού, που ακούει κάτι που δεν το περιμένει, αλλά ενδέχεται και να τον είχε προβληματίσει. Άλλωστε αυτή ήταν και η βασική σκηνοθετική οδηγία του Άικ εξαρχής: «Να μην είστε πίσω απ’ το κοινό. Να μην το αφήνετε να σας προλαβαίνει». Διότι το κοινό γνωρίζει τον μύθο. Αλλά με τις δραματουργικές αυτές λεπτομέρειες κάνουμε τους θεατές να σηκωθούν απ’ την καρέκλα τους. Και αυτό θεωρώ ότι είναι σπουδαίο σε αυτό το κείμενο.

Τ.Σ.: Ήταν συγκλονιστικό το κείμενο, το πόσο άμεσο είναι, χωρίς μεγαλοστομίες. Ενώ είχε να κάνει με ένα τόσο σπουδαίο έργο όπως ο «Οιδίπους τύραννος» του Σοφοκλή, με εντυπωσίασε το πώς μπόρεσε να κρατήσει το τραγικό στοιχείο των χαρακτήρων μιλώντας άμεσα και χωρίς να έχει από πάνω το θεϊκό στοιχείο. Γιατί στην εκδοχή του Άικ δεν κυνηγάει τον Οιδίποδα κάποια κατάρα των θεών...

Ποιες διαφορές εντοπίζετε στη φετινή, δεύτερη χρονιά της παράστασης;

Σ.Π.: Παρά τη σταθερή σκηνοθετική γραμμή, η αλλαγή προσώπου στον κεντρικό γυναικείο ρόλο της Ιοκάστης ανατρέπει τις ισορροπίες. Και επειδή εγώ έχω έναν μικρό ρόλο, είμαι, θα λέγαμε, δευτερορολίτης, οπότε βλέπω και λίγο από απόσταση τα πράγματα, αισθάνομαι ότι παίζω φέτος τον ίδιο ρόλο σε διαφορετική παράσταση.

Τ.Σ.: Η σκηνοθεσία είναι η ίδια, όπως είναι φυσικό και αναμενόμενο. Η ποιότητα του κάθε ηθοποιού δίνει κάτι το διαφορετικό στην παράσταση. Δεν θα ήθελα να κάνω συγκρίσεις. Γιατί η βασική φετινή αλλαγή είναι ο ρόλος της Ιοκάστης, στον οποίο η Μαρία Κεχαγιόγλου, διαδέχτηκε την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη. Είχα μια αγωνία, διότι πέρυσι είχαμε δεθεί με την Καρυοφυλλιά και υπήρχε μια συνεννοήση και χημεία πάνω στη σκηνή. Βλέπω όμως με χαρά ότι και με τη Μαρία υπάρχει πολύ καλή χημεία. Και χαίρομαι πάρα πολύ, διότι βασικός μου άξονας ως Μέντορα είναι η Ιοκάστη, οπότε είναι σαν να ξανακάνω φέτος την ίδια παράσταση από την αρχή.

Πώς λειτουργεί ο ρόλος σας δραματουργικά σε σχέση με το μυστικό της καταγωγής του Οιδίποδα και τη διαχείριση της αλήθειας; Θα λέγατε ότι έχετε δυο ρόλους-κλειδιά για την αποκάλυψη της αλήθειας;

Σ.Π.: Ο ρόλος μου φέρει το βάρος του εαυτού του και την αγωνία μην μπλέξει με το παρελθόν. Κουβαλάω τόσο το κρατικό όσο και το ιδιωτικό ψέμα –που δεν αποκαλύπτουμε τώρα–, ενώ συντηρώ με τη μέχρι τώρα σιωπή μου και το σχέδιο συγκάλυψης. Οπότε έχω ένα μερίδιο στο ψέμα και γι’ αυτό και ανησυχώ διπλά. Δραματουργικά αποτελώ έναν κομβικό κρίκο, καθώς από εδώ αρχίζει να ξετυλίγεται το νήμα της αλήθειας. Ξεκινάει η λύση της ιστορίας και η Νέμεση, που ακολουθεί την Ύβρη. Καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, οι ήρωες βρίσκονται στο στάδιο της Τίσεως, το ενδιάμεσο μεταξύ Ύβρεως και τη Νέμεσης, που τείνουμε να ξεχνάμε, δηλαδή σε αυτή την κατάσταση θολούρας και σύγχυσης που στέλνουν οι θεοί ώστε να απομακρύνουν τους ήρωες από την αλήθεια.

Τ.Σ.: Λειτουργώ ως φύλακας-άγγελος και προστάτης της Ιοκάστης, παρακολουθώντας τα πάντα από μέσα και γνωρίζοντας όλα τα μυστικά. Εγώ είμαι αυτός στον οποίο εμπιστεύτηκε το μωρό της η Ιοκάστη για να το σκοτώσει. Εγώ έλαβα την απόφαση να το αφήσω στο δάσος, κάπου όπου ενδεχομένως πίστευα ότι είναι πιο προστατευμένο. Ωστόσο, μέχρι το τέλος σχεδόν δεν γνωρίζω τη μοίρα του ήρωα. Άφησα τη φύση ν’ αποφασίσει γι’ αυτό. Από την άλλη, ως Μέντορας ακολουθώ τις εντολές της Ιοκάστης, ενώ είμαι πολύ κοντά και στα άλλα μέλη της οικογένειας.

Υπάρχει κάποιο κρυφό στοιχείο, όπως ένα ερωτικό υπόβαθρο ή μια βαθύτερη σύνδεση του Μέντορα με την Ιοκάστη;

Τ.Σ.: Στα «μικρά μυστικά» και τις προσωπικές υποβολές του ηθοποιού, που δεν υπάρχουν ρητά στο κείμενο, αλλά δίνουν σάρκα στον ρόλο, υφίσταται μια αχνή υπόδειξη –όπως όταν η Μερόπη λέει στην Αντιγόνη «Αυτός είναι ερωτευμένος με τη μάνα σου». Αυτό υποδηλώνει μια βαθιά, ανεκπλήρωτη ερωτική επιθυμία της νιότης τους, η οποία με το πέρασμα του χρόνου μεταλλάσσεται σε μια απόλυτη, προστατευτική και ουσιαστική αγάπη.

Σ.Π.: Εγώ σ’ αυτό το σημείο θα ήθελα να προσθέσω κάτι για τον ρόλο της Ιοκάστης στο κείμενο του Ρόμπερτ Άικ. Έτσι όπως τον έχει δομήσει ο θεατρικός συγγραφέας, ο Οιδίποδας ουσιαστικά αποτελεί δικό της δημιούργημα. Θεωρώ μάλιστα ότι αυτή η παράσταση θα μπορούσε άνετα να ονομάζεται «Jocasta». Η Ιοκάστη δεν αποτελεί απλώς μια «αμοιβή» επειδή ο Οιδίποδας νίκησε τη Σφίγγα, αλλά είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται από πίσω, που τον οδήγησε εκεί, τον έφερε στο προσκήνιο και τον εξέθεσε στο φως.

Πιάνομαι από τα λόγια του Τάκη Σακελλαρίου και θα ήθελα σε αυτό το σημείο να μου αναλύσετε το ζήτημα της αγάπης αλλά και του ερωτισμού στο κείμενο, που είναι κυρίαρχα τόσο στη σχέση του Οιδίποδα με την Ιοκάστη όσο και μεταξύ των ηρώων. Για παράδειγμα, ο Οιδίποδας ως πατέρας δείχνει φοβερή αγάπη και κατανόηση στα παιδιά του, η Μερόπη μιλά για την αγάπη στην Αντιγόνη...

Σ.Π.: Ανάμεσα στον Οιδίποδα και την Ιοκάστη υπάρχει μια έντονη συναισθηματική εμπλοκή, ένας πρωτόγνωρος ερωτισμός και μια βαθιά σύνδεση, όπου η αγάπη αντιμετωπίζεται ως μια συνειδητή απόφαση.

Τ.Σ.: Η αγάπη είναι κυρίαρχη σε όλα τα επίπεδα και για μένα στη σύγχρονη αυτή μεταγραφή λειτουργεί ως υποκατάστατο της απουσίας του θεϊκού στοιχείου στο σήμερα. Ιδιαίτερα ανάμεσα στην Ιοκάστη και τον Οιδίποδα, φαίνεται ότι έχει βάσεις. Η φλόγα που υπήρχε στην αρχή απέκτησε ουσία και εξελίχθηκε σε μεγάλη αγάπη. Και η Μερόπη από αγάπη θέλει να αποκαλύψει στον Οιδίποδα την αλήθεια για την καταγωγή του. Είτε πρόκειται για τον έρωτα του ζευγαριού είτε για την προστατευτική αγάπη της Μερόπης και του Μέντορα, η αγάπη είναι εκείνη που καθοδηγεί, φρενάρει και καθορίζει τις πράξεις των χαρακτήρων.

Θεωρείς ωστόσο ότι εν προκειμένω η αγάπη εντέλει βλάπτει;

Τ.Σ.: Αυτό με απασχολεί και σε προσωπικό επίπεδο. Υπάρχουν στιγμές στη ζωή μας που ερχόμαστε μπροστά σε διλήμματα και δεν γνωρίζουμε ποιον δρόμο να επιλέξουμε. Η κάθε επιλογή φέρει ένα βάρος που δεν γνωρίζουμε. Το να μετανιώνουμε εκ των υστέρων θεωρώ πως δεν έχει νόημα. Άλλωστε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η επιλογή του ήρωα μπορεί να είχε κάποιες καταστροφικές επιπτώσεις, αλλά γέννησε και μια μεγάλη αγάπη...

Και πάμε στη μεγάλη εμμονή του Οιδίποδα, την αναζήτηση της αλήθειας. Θεωρείτε εντέλει ότι η αλήθεια πονάει; Και ότι ο ήρωας αλλά και οι γύρω του καίγονται από την αλήθεια;

Σ.Π.: Και έξω από το πλαίσιο του έργου, στην πραγματική ζωή, είναι γεγονός ότι η αλήθεια πονάει. Τώρα, σχετικά με τον δικό κεντρικό μας ήρωα, τον Οιδίποδα στην προσέγγιση του Ρόμπερτ Άικ, θεωρώ ότι στο συγκεκριμένο ανέβασμα υπάρχει μια συναισθηματική εμπλοκή με την αλήθεια. Αυτό φαίνεται τόσο στο κείμενο του Άικ, όσο και στην ερμηνεία του Νίκου Κουρή. Αλλά, όταν εμπλέξεις το συναίσθημα, θολώνει η αλήθεια.

Επίσης, μια δική μου ερμηνεία πάνω στη στάση του Οιδίποδα είναι ότι, σε μια κοινωνία γεμάτη ψέματα, η εμμονή του Οιδίποδα να βρει όλη την αλήθεια τον καθιστά ξένο. Για μένα αυτό είναι η ύβρις του Οιδίποδα, ότι τολμά να θέλει να βρει την αλήθεια σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί το ψέμα. Γι’ αυτό και η τιμωρία του δεν είναι όπως εκείνη των πατροκτόνων, δηλαδή να κόψει το δεξί του χέρι. Δεν δέχτηκε την πατροκτονία, αφού δεν ήξερε καν ποιος ήταν ο πατέρας του. Αλλά τυφλώθηκε και αυτοεξορίστηκε.

Τ.Σ.: Η αλήθεια δεν αποκαλύπτεται πάντα και μπορεί να παραμείνει κρυμμένη για πάντα ως ένα ψέμα. Και στο αρχαίο δράμα και στη σύγχρονη μεταγραφή του από τον Άικ, αυτή η εμμονή του Οιδίποδα να ψάξει τα πράγματα δίνει και μια γοητεία στην υπόθεση. Δημιουργεί ερωτήματα που δεν είναι απαραίτητο να απαντηθούν. Κάποιοι θα πουν «καλά έκανε κι έψαξε την αλήθεια». Άλλοι θα πουν ότι έφαγε το κεφάλι του. Αν δεν την κυνηγούσε τόσο πεισματικά, δεν θα συνέβαινε τίποτα. Εκείνος όμως επιλέγει αυτόν τον δρόμο: αλήθεια μέχρι το τέλος. Ενώ από την άλλη, ο δικός μου χαρακτήρας κάνει το αντίθετο από αυτό που κάνει ο Οιδίποδας. Τηρεί αυτό το συμβόλαιο μυστικότητας μέχρι τέλους, μέχρι που η Ιοκάστη συμπληρώνει τα κομμάτια του παζλ και καταλαβαίνει τι έχει συμβεί με το μωρό της.

Και οι δυο –τουλάχιστον φέτος– εμφανίζεστε και σε τηλεοπτικές παραγωγές. Πώς τα συνδυάζετε όλα; Και ποια είναι η γοητεία του κάθε μέσου, θεάτρου και τηλεόρασης, για σας;

Σ.Π.: Εγώ δούλεψα πολύ στην τηλεόραση μέχρι το 2012. Στη συνέχεια αποσύρθηκα για προσωπικούς λόγους κι έχω επανέλθει τα τελευταία χρόνια. Δεν μπορούσα να συνεχίσω με τον ίδιο τρόπο, διότι δεν ζω πλέον στην Αθήνα αλλά στην Ύδρα. Και προσπαθώ να περνώ όσο το δυνατόν περισσότερο καιρό εκεί. Επειδή έχω ανοίξει κι ένα μαγαζί που δουλεύει σεζόν, επιλέγω δουλειές που θα με δεσμεύσουν μέχρι το Πάσχα περίπου. Είχα την τύχη να γνωρίσω την τηλεόραση σε πιο ανθρώπινες συνθήκες, όπου δουλεύαμε με πιο αργούς ρυθμούς. Τώρα τα πράγματα είναι πολύ πιο έντονα. Και δεν ξέρω πώς τα προλαβαίνουν οι νέοι ηθοποιοί. Φέτος παίζει στη σειρά «Φόνοι στο καμπαναριό» και ευτυχώς οι ρυθμοί των γυρισμάτων δεν είναι τόσο εξαντλητικοί. Γι’ αυτό και μπορώ να το συνδυάσω.

Όσον αφορά την ερώτησή σου, θα πω ότι η γοητεία της τηλεόρασης είναι η δύναμή της. Ενώ το θέατρο, από την άλλη, είναι μια ερωτική πράξη, μια ζωντανή πράξη που προσπαθείς να αναστήσεις κάθε φορά. Επιπλέον, εγώ αγαπώ πολύ την κωμωδία, που αν τη δουλέψεις σωστά, μπορείς να παρασύρεις το κοινό, να νιώσεις την ενέργειά του και να του την επιστρέψεις.
Και βέβαια είναι και η γοητεία της αναγνωρισιμότητας. Οι πιο νέοι με γνωρίζουν από ένα βιντεάκι στο TikTok, που έχει γίνει viral – για τη Λίλα και το χρώμα λιλά. Αλλά είναι συγκινητικό όταν με αναγνωρίζουν από τους «Singles» άνθρωποι που μπαίνουν στο μαγαζί μου στην Ύδρα.

Τ.Σ.: Εγώ κάνω τηλεόραση τα τελευταία πέντε χρόνια περίπου. Δεν είχα μεγάλη επαφή με το μέσο νωρίτερα. Και για μένα όλο αυτό είναι ένας καινούριος κόσμος, που σιγά σιγά μαθαίνω. Το πώς τα προλαβαίνω είναι μια άλλη κουβέντα. Όσο αντέχει το σώμα, καλά είναι. Η τηλεόραση για μένα έχει μια γοητεία, γιατί βρίσκεσαι συνεχώς σε εγρήγορση, υπάρχει μια ταχύτητα που δεν έχει το θέατρο, καθώς πηγαίνεις γρήγορα από σκηνή σε σκηνή. Ενώ παράλληλα, σου προσφέρει πιο εύκολη αναγνωρισιμότητα.

Αντιθέτως, στο θέατρο βουτάς στον ρόλο... Εγώ προσωπικά αγαπώ πολύ τη διαδικασία της πρόβας.

ΙΝFO
Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Πρεμιέρα 12 Νοεμβρίου