Εθνικό Θέατρο – ρεπερτόριο – ελληνικό έργο: Mια πονεμένη ιστορία
Αυτό που περιμένουμε είναι να δημιουργηθεί και να υποστηριχθεί σοβαρά μια σκηνή για τα εκλεκτά ελληνικά έργα του 20ού αι. Και να ανατεθεί στους καλύτερους συγγραφείς μας να γράψουν νέα.
Theater forum: Το φετινό ρεπερτόριο του Εθνικού Θεάτρου και η ανάγκη αναβάθμισης της θεατρικής παραγωγής στην Ελλάδα.
Το φετινό ρεπερτόριο του Εθνικού Θεάτρου προκαλεί συζήτηση και αντιγνωμίες. Το πρώτο τη τάξει θέατρο της χώρας άνοιξε με επαναλήψεις («Βυσσινόκηπος» σε σκηνοθεσία Έκτορα Λυγίζου και «Ιεροτελεστία» του Γκιγιόμ Πουά σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη) και οι δύο καινούργιες παραστάσεις που παρουσιάζει δεν είναι κάποια σημαντική παραγωγή στην Κεντρική Σκηνή του, αλλά το «Ομόνοια – Μια μυθοπλασία» των Ανέστη Αζά, Πρόδρομου Τσινικόρη και Μιχάλη Πητίδη στο θέατρο Δίπυλον και η παράσταση της Πειραματικής Σκηνής «Μακμπέθ: 16 καρέ τραβηγμένα από τον Πρόσπερο με κάμερα μιας χρήσης» σε επιμέλεια Ακύλλα Καραζήση, που έχει πρεμιέρα σήμερα στη Σκηνή «Κατίνα Παξινού» (REX). «Κανονικό» ελληνικό έργο, που να μην έχει γραφτεί από σκηνοθέτες/ηθοποιούς, δεν προβλέπεται μέχρι τον Απρίλιο. Τότε θα ανεβεί το καινούργιο έργο του Ευθύμη Φιλίππου «Καρδιά, Γ.».
Κατά τ’ άλλα το Εθνικό Θέατρο εμφανίζεται ως ένθερμος υποστηρικτής της τάσης που λέγεται «διασκευή» (ή «βασισμένο σε»). Μέσα στον Δεκέμβριο θα ξεκινήσει το «Πολύ κακό για το τίποτα», παράσταση που βασίζεται στο ομότιτλο έργο του Σαίξπηρ και σκηνοθετεί ο Κωνσταντίνος Ρήγος. Θα μεταφέρει, διαβάζουμε, τη δράση στο πλατό μιας ψυχαγωγικής εκπομπής, όπου, μεταξύ άλλων ευφάνταστων, «οι έμφυλοι ρόλοι αποδομούνται». Και η παράσταση του Ρήγου μπορεί να είναι καλή και να έχει εμπορική επιτυχία.
Το ζήτημα, ωστόσο, που μας απασχολεί αφορά αφενός την εν γένει πολιτική του Εθνικού Θεάτρου ως προς το τι αξίζει να περιλαμβάνει το πρόγραμμά του και αφετέρου την υποχώρηση της θεατρικής αγοράς στον φόβο των καλλιτεχνών προς ό,τι σημαίνει «κλασικό». Και ποιος είναι ο εύκολος τρόπος να τον αντιμετωπίσουν; Ως καμβά που σηκώνει κάθε ιδέα; Στην κατεύθυνση αυτή, του «καμβά», ο Ντμίτρι Κρίμοβ ετοιμάζει για την άνοιξη στην Κεντρική Σκηνή μια «Τρικυμία» που πατάει στον Σαίξπηρ για να μιλήσει για τις προσωπικές του περιπέτειες και την αυτοεξορία του. Δεδομένων ότι η μεν «Τρικυμία» έχει να παρουσιαστεί από το 2008 και στο αρχείο του Εθνικού Θεάτρου εντοπίζω μόνο μία παράσταση του «Πολύ κακό για το τίποτα», από το μακρινό 1946 (!) σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη, καλό θα είναι οι θεατές να έχουν διαβάσει τα δύο σαιξπηρικά έργα προτού δουν τις παραστάσεις του Ρήγου και του Κρίμοβ, ώστε να είναι σε θέση να αποκωδικοποιήσουν τη σκηνοθετική διαχείριση.
Ένα επίμονο πρόβλημα: Η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού
Με τον καινούργιο χρόνο τα ηνία της Πειραματικής Σκηνής (που επιστρέφει στο REX μετά την ολοκλήρωση της ανακαίνισής του) αναλαμβάνει η Νεφέλη Μαϊστράλη. Υπό την επιμέλειά της θα δούμε την παράσταση «Κιβωτός», με την οποία επανερχόμαστε στον γνωστό προβληματισμό της νυν διεύθυνσης του Εθνικού Θεάτρου: «Στο επίκεντρο τίθεται η έννοια της συνδημιουργίας και της καλλιτεχνικής συνύπαρξης, τόσο στην παραγωγή θεατρικού κειμένου όσο και στη σκηνοθετική προσέγγιση». Που τι ακριβώς σημαίνει; Ότι όλοι μπορούν να κάνουν τα πάντα και ότι η δημιουργική συνεργασία και διαδικασία είναι σημαντικότερη του τελικού αποτελέσματος; Ίσως. Αλλά για τους καλλιτέχνες, όχι για τους θεατές.
Εν προκειμένω, η «Κιβωτός» εμπνέεται, διαβάζουμε, από αρχαία κείμενα όπως το «Έπος του Γκιλγκαμές», η «Μαχαμπαράτα», το «Βιβλίο των νεκρών» των αρχαίων Αιγυπτίων, τα ομηρικά έπη, η Βίβλος. Αναμένουμε με ενδιαφέρον να δούμε πώς δύο νέες σκηνοθέτριες (Ελένη Βλάχου και Ελένη Τσιμπρικίδου) θα καταφέρουν να στήσουν μια παράσταση που αντλεί από τόσο ιδιαίτερα και διαφορετικά μεταξύ τους υλικά. Τουλάχιστον τη σύνθεση του σκηνικού κειμένου της «Κιβωτού» έχουν αναλάβει οι συγγραφείς Γιάννης Κεντρωτάς και Μιχάλης Μιχαηλίδης και όχι οι ίδιες.
Μεγάλη συζήτηση σηκώνουν και οι φράσεις «νέοι δρόμοι έκφρασης» και «απρόβλεπτες καλλιτεχνικές εμπειρίες» με τις οποίες προβάλλεται ως σημαντικό το έργο που επιτελεί η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού. Οι νέοι δρόμοι έκφρασης είναι ήδη παλιοί και οι θεατές δεν ζητούν απρόβλεπτες εμπειρίες στη θεατρική αίθουσα. Λίγο καλό θέατρο· μόνο.
Το ρεπερτόριο του Εθνικού Θεάτρου
Το Εθνικό Θέατρο δεν είναι ένας ιδιωτικός πολιτιστικός οργανισμός ούτε ένα «εμπορικό» θέατρο που διαχειρίζεται κάποιος επιχειρηματίας. Από τη δεκαετία του 1930 είναι βασικός παραγωγός παιδείας και πολιτισμού στην χώρα μας και, ακριβώς λόγω του δημόσιου χαρακτήρα του, οφείλουμε να συζητάμε για το παρόν και το μέλλον του με ουσιαστική έγνοια.
Και το παρόν, πόσο μάλλον το μέλλον, του πρώτου τη τάξει θεατρικού οργανισμού δεν μπορεί να συνδέεται μόνο με παραστάσεις όπως η «Ομόνοια- Μια μυθοπλασία», που έγραψαν και σκηνοθέτησαν ο Ανέστης Αζάς και ο Πρόδρομος Τσινικόρης.
Στην ιστοσελίδα του Εθνικού σημειώνεται ότι πρόκειται για «ένα ατμοσφαιρικό αστικό θρίλερ που ισορροπεί ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία, την πολιτική σάτιρα και το ντοκιμαντέρ». Αυτό που παρακολούθησα, βέβαια, καμία σχέση δεν έχει με την ως άνω περιγραφή. Πρόκειται για έργο τηλεοπτικών προδιαγραφών με πρωταγωνιστή έναν διαχειριστή καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης στην περιοχή της Ομονοίας, που πέφτει πάνω στο, πεσμένο στο δρόμο, πτώμα ενός άντρα. Αποφασίζει να καλέσει την αστυνομία και τότε μια σειρά επιθεωρησιακών επεισοδίων ξεκινάει: το τηλεφωνικό κέντρο της αστυνομίας λειτουργεί με αλγόριθμο και δεν μπορεί να συνδεθεί με «εκπρόσωπο» (άστοχη κριτική, γιατί παίρνεις το 100 και απαντούν αμέσως), συναντά μια influencer που ακκίζεται live για τους ακολούθους της, καταφθάνει ένα περιστέρι που κάνει κήρυγμα για τη σημασία τού να αγαπάς τα εν λόγω πετούμενα (αλλά ο ανεξέλεγκτος πληθυσμός τους αποτελεί μείζον πρόβλημα για τις πόλεις, πόσο μάλλον για πόλεις τόσο βρόμικες και αφρόντιστες όσο η Αθήνα). Όσο προχωρά η έρευνα για τον νεκρό μετανάστη, ο πρωταγωνιστής ανταμώνει διάφορα πρόσωπα, εργαζόμενους πέριξ της πλατείας και περιοίκους, μέσω των οποίων οι δημιουργοί καταθέτουν, όπως οι ίδιοι δηλώνουν, μια «αλληγορία» για τα όρια της αλήθειας και τα χάλια όχι μόνο της Ομόνοιας αλλά και όλης της χώρας! Εγώ, πάλι, αναρωτιέμαι: έπειτα από τις δραματικές αλλαγές των τελευταίων 20 χρόνων στην ανθρωπογεωγραφία της περιοχής, που πλέον έχει μετατραπεί σ’ ένα τεράστιο κατάλυμα (δείτε τι συμβαίνει πέριξ του θεάτρου Δίπυλον), οι δύο δημιουργοί δεν βρήκαν να παρουσιάσουν παρά κοινοτοπίες, διαλόγους και επιφανειακό χιούμορ; Και γιατί οι ηθοποιοί (Πάρης Αλεξανδρόπουλος, Στέλλα Βογιατζάκη, Μιχάλης Πητίδης,Τίτος Γρηγορόπουλος, Κατερίνα Κρίστο και Παναγιώτα Παπακυριακού) παίζουν με χειλόφωνα, που δεν χρειάζονται στον μικρό χώρο του συγκεκριμένου θεάτρου;
Τα θετικά αυτής της απογοητευτικής σκηνικής πρότασης περιορίζονται στην ωραία μουσική που συνέθεσε και παίζει επί σκηνής ο Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης) και στο σκηνικό της Ελένης Στρούλια (μακέτες βασικών κτιρίων της πλατείας γύρω από το σιντριβάνι), το οποίο όμως παραμένει διακοσμητικό, χωρίς οργανική σχέση με τη δράση.
Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι τι συνέβη και οι δύο καλλιτέχνες (πρωτεργάτες του ελληνικού θεάτρου-ντοκιμαντέρ και υπεύθυνοι της Πειραματικής Σκηνής από το 2015 έως το 2019) έχουν μείνει στάσιμοι, παρότι τους δόθηκαν χώροι, ευκαιρίες και θέσεις. Περισσότερο πρέπει να μας απασχολήσει το πώς είναι δυνατόν το Εθνικό Θέατρο να παρουσιάζει παραστάσεις χαμηλών ποιοτικών κριτηρίων. Και πώς είναι δυνατόν να έχει αμβλυνθεί τόσο η ικανότητα κρίσης και διάκρισης των ίδιων των δημιουργών και αυτών που αποφασίζουν για το τι αξίζει να δει το κοινό του Εθνικού. Για τον ρόλο του τελικά ως παραγωγού πολιτισμού.
Αυτό που περιμένουμε είναι να δημιουργηθεί και να υποστηριχθεί σοβαρά μια σκηνή για τα εκλεκτά ελληνικά έργα του 20ού αι. Και να ανατεθεί στους καλύτερους συγγραφείς μας να γράψουν νέα. Με προβληματικό ρεπερτόριο, αμφιλεγόμενες «διασκευές» από ναρκισσευόμενους καλλιτέχνες και έργα τηλεοπτικού επιπέδου το Εθνικό Θέατρο δεν επιτελεί τον βασικό ρόλο του (δείτε τι ορίζει ο καταστατικός νόμος του 2273/1994): την πνευματική καλλιέργεια των πολιτών. Δεν ανταποκρίνεται επαρκώς ούτε στις ευθύνες του ούτε στις προσδοκίες μας.
Αυτό που περιμένουμε είναι να δημιουργηθεί και να υποστηριχθεί σοβαρά μια σκηνή για τα εκλεκτά ελληνικά έργα του 20ού αι. Και να ανατεθεί στους καλύτερους συγγραφείς μας να γράψουν νέα.
Γιάννης Τσορτέκης και Έλενα Μαυρίδου αναμετρώνται με ένα έργο για την επιθυμία, την κοινωνική ανισότητα, την έλξη και την καταστροφική δύναμη της εξουσίας.
Με αφορμή την επέτειο των 30 ετών λειτουργίας του θεάτρου, ο ιδρυτής του θυμάται στιγμές του παρελθόντος, μοιράζεται τις σκέψεις του για τον προγραμματισμό και μας μυεί στις εορταστικές δράσεις της χρονιάς
14°
