Γιατί νιώθουμε κουρασμένοι ακόμη και μετά τις διακοπές;

Πάνω από το ένα τρίτο των ενηλίκων αναφέρει ότι νιώθει κόπωση συνεχώς ή σχεδόν συνεχώς, ενώ οι διαγνώσεις για σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Τι μας οδηγεί να αισθανόμαστε τόσο κουρασμένοι ακόμη και μετά τις διακοπές; Και πώς μπορούμε να αναπτύξουμε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα;

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ εξάντλησης και burnout;

Οι ανησυχίες μας γύρω από την ενέργεια – και την υπερβολική κατανάλωση των αποθεμάτων μας – είναι διαχρονικές. Υπάρχουν πολλά στοιχεία ότι οι άνθρωποι ανησυχούσαν για την εξάντληση και τις αιτίες της ήδη από την αρχαία Κίνα.

Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης, αντίθετα, είναι ένα σύνδρομο με πολύ συγκεκριμένα συμπτώματα. Ορίζεται ως επαγγελματική δυσφορία που εκδηλώνεται με μειωμένη ενέργεια και αποτελεσματικότητα, συνδυασμένη με «αποπροσωποποίηση», δηλαδή μια πιο κυνική στάση απέναντι στους συναδέλφους ή τους οργανισμούς για τους οποίους εργαζόμαστε.

Αν η εξάντληση είναι ένα φάσμα, τότε το burnout βρίσκεται στην άκρη του φάσματος. Πρόκειται για μια πολύ σοβαρή κατάσταση. Ορισμένοι άνθρωποι με burnout αισθάνονται εντελώς ανίκανοι. Το σώμα τους λέει «όχι» και σταματά να λειτουργεί. Συχνά χρειάζεται να αλλάξουν επάγγελμα και η ανάρρωση μπορεί να πάρει χρόνια.

Γιατί το burnout γίνεται πιο συχνό;

Πολλές μελέτες δείχνουν ότι το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης αυξάνεται σε όλο τον κόσμο και σε πολλούς τομείς εργασίας. Ένας λόγος είναι η πιο επισφαλής και ανταγωνιστική κουλτούρα εργασίας που αντιμετωπίζουμε. Επιπλέον, τείνουμε να υπερεκτιμούμε την εργασία· αυτή κατέχει κεντρικό ρόλο στο συναισθηματικό μας σύμπαν. Σήμερα περιμένουμε πολλά από την εργασία: όχι μόνο status και εισόδημα, αλλά και νομιμοποίηση, αίσθηση σκοπού και δυνατότητα αυτοπραγμάτωσης.

Στο παρελθόν, τα όρια μεταξύ εργασίας και αναψυχής ήταν πιο ξεκάθαρα, αλλά πλέον με τη σύγχρονη τεχνολογία είμαστε συνεχώς συνδεδεμένοι. Αν δεν είμαστε ιδιαίτερα πειθαρχημένοι, είναι δύσκολο να «αποσυνδεθούμε» από την εργασία και να μην ελέγχουμε emails ή μηνύματα Slack. Αυτό σημαίνει ότι οι σκέψεις μας περιστρέφονται γύρω από την εργασία συνεχώς.

Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες που πυροδοτούν το burnout;

Έρευνες δείχνουν ότι οι κορυφαίοι έξι λόγοι για το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης είναι:

• Υπερβολικός φόρτος εργασίας
• Ανεπαρκής αυτονομία
• Ανεπαρκείς ανταμοιβές
• Διάλυση της κοινότητας
• Αντιστοιχία αξιών
• Αδικία

Ο παράγοντας της αδικίας είναι πιθανώς ο σημαντικότερος που αντιμετωπίζω με τους πελάτες μου. Η έλλειψη εκτίμησης μπορεί να προκαλέσει τεράστιο κοινωνικό πόνο. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η έλλειψη εκτίμησης μπορεί να διπλασιάσει τον κίνδυνο burnout. Αυτό είναι απογοητευτικό, γιατί είναι τόσο εύκολο να δείξουμε εκτίμηση, αλλά πολλοί διευθυντές δεν το κάνουν σωστά.

Πώς οι προσωπικοί μας τρόποι σκέψης επιδεινώνουν το στρες;

Υπάρχει τεκμηριωμένη συσχέτιση μεταξύ τελειομανίας και burnout. Αν έχουμε μη ρεαλιστικά υψηλές προσδοκίες για το τι πρέπει να επιτύχουμε, και αν κρίνουμε αυστηρά τη δουλειά μας, είναι πολύ πιο πιθανό να εξαντληθούμε. Πολλοί έχουν έναν «εσωτερικό κριτικό»: μια έντονα αρνητική εσωτερική φωνή που μοιάζει να φωνάζει συνεχώς αρνητικά σχόλια, απομυζώντας την ενέργειά μας από μέσα.

Τεκμηριωμένες στρατηγικές για την αντιμετώπιση κόπωσης και burnout

Το πρώτο βήμα για να ξεπεράσουμε την εξάντληση είναι να κατανοήσουμε τις προτιμήσεις μας, ώστε να είμαστε σοφοί και συνειδητοί σχετικά με το πόσο χρόνο περνάμε εκτός της ζώνης άνεσής μας και πότε πρέπει να επιστρέψουμε για ανάκαμψη. Πρέπει επίσης να κατανοήσουμε τους βασικούς στρεσογόνους παράγοντες και να διακρίνουμε ποιοι βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας και ποιοι όχι.

Στην εργασία της ως coach, η Schaffner χρησιμοποιεί και τις αρχές της Θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT). Το «acceptance» αναγνωρίζει ότι είναι φυσιολογικό να έχουμε αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα όπως φόβο, θυμό και λύπη, χωρίς να χρειάζεται να τα πολεμήσουμε άμεσα. Αντί να προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι ο εσωτερικός κριτικός μας είναι λάθος, χρησιμοποιούμε την ACT για να «αποσυνδεθούμε» από αυτές τις αρνητικές σκέψεις, παίρνοντας τη θέση του αντικειμενικού παρατηρητή.

Παράδειγμα: Αν λέμε «είμαι πολύ θυμωμένος για το Χ, Υ και Ζ», στην ACT λέμε «σημειώνω ότι βιώνω θυμό». Αυτή η απλή αλλαγή προοπτικής μας δίνει απόσταση και περισσότερο έλεγχο.

Η Schaffner συγκρίνει τον εγκέφαλο με έναν ιμάντα μεταφοράς sushi: παρουσιάζει συνεχώς πιάτα που περνούν μπροστά μας. Κάποια είναι ελκυστικά και κάποια όχι. Δεν χρειάζεται να «πάρουμε» όλα τα πιάτα και να τα καταναλώσουμε. Μέρος της αποδοχής στην ACT είναι να αφήνουμε τα λιγότερο «τροφοδοτικά» πιάτα να περνούν χωρίς να εμπλεκόμαστε.

Η αρχαία Στωική φιλοσοφία μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των προσδοκιών μας. Ο Μάρκος Αυρήλιος έλεγε: «Μόνο ένας τρελός ψάχνει για σύκα το χειμώνα», υπογραμμίζοντας ότι πολλές από τις προσδοκίες μας για τη ζωή είναι μη ρεαλιστικές και οδηγούν σε απογοήτευση.

Οι αυξημένες προσδοκίες δημιουργούν επίσης ντροπή και ενοχές για τα αρνητικά συναισθήματα, γνωστά στην ACT ως «βρώμικος πόνος». Παρομοίως, η ενέργειά μας κυμαίνεται· η αποδοχή αυτών των διακυμάνσεων μας βοηθά να μην επιβαρύνουμε επιπλέον τον εαυτό μας ψυχικά.

Όταν η ταυτότητά μας είναι ενσωματωμένη με την εργασία, μπορεί να είναι τρομακτικό να σταματήσουμε και να κάνουμε κάτι άλλο. Όσο περισσότερη ενέργεια αφιερώνουμε στην εργασία, τόσο πιο άδειοι γίνονται οι υπόλοιποι τομείς της ζωής μας.

Σημαντικό είναι να χτίσουμε άλλες πηγές νοήματος, χαράς και ηρεμίας. Μια καλή ιδέα είναι να ασχοληθούμε με ένα χόμπι – μη ανταγωνιστικές δραστηριότητες χωρίς πίεση επίτευξης. Στόχος είναι η ευχαρίστηση και η ψυχική ηρεμία, όχι η παραγωγικότητα.

Πηγή: BBC