Για την έννοια της πατρίδας, με αφορμή την Παλαιστίνη
Ο Χρίστος Γεωργάλας στο βιβλίο του «Ημερολόγιο Γάζας» περιγράφει την αποκλεισμένη Παλαιστίνη ως μια συλλογικότητα που για χάρη της το άτομο υπερβαίνει εαυτόν, ακόμα και τον φόβο του θανάτου
Από τη Γάζα στην εξορία, το «Ημερολόγιο Γάζας» του Χρίστου Γεωργάλα εξετάζει την πατρίδα, την ταυτότητα, την κοινότητα και τη δύναμη της αφήγησης.
Στο «Ημερολόγιο Γάζας» (εκδόσεις antapo/crisis, 2025) ο Χρίστος Γεωργάλας μιλάει εκτενώς και συγκινητικά για το πόσο βαθιά ριζωμένη είναι στους Παλαιστίνιους η αίσθηση του τόπου τους και για την αφοσίωσή τους στα συγκεκριμένα πράγματα που απαρτίζουν την (κάθε) ζωή. Οι φοιτητές συνεχίζουν με τις εισαγωγικές τους εξετάσεις, ζευγάρια παντρεύονται, τα παιδιά πετάνε χαρταετούς... Παντού, η αλληλεγγύη ως κοινός παρονομαστής και η φροντίδα της καθημερινότητας ως μια μορφή αντίστασης.
Ο Χ. Γ. περιγράφει την αποκλεισμένη Παλαιστίνη ως μια συλλογικότητα που για χάρη της το άτομο υπερβαίνει εαυτόν, ακόμα και τον φόβο του θανάτου. Ως, κυριολεκτικά, έναν τεράστιο θάλαμο Επειγόντων όπου, επί τρεις γενιές τώρα!, όλοι είναι διαθέσιμοι να βοηθήσουν όπου και όπως μπορούν. Η μαρτυρία του είναι ότι στις ακραίες από κάθε άποψη συνθήκες της Γάζας, αυτό έχει συντελεστεί και χάρη στην προϋπάρχουσα δύναμη της κοινότητας. Τέτοιο δέσιμο με το χώμα, τους προγόνους, την οικογένεια, το σόι και τους γείτονες και φίλους και τις ιστορίες τους, λίγο μάς ξαφνιάζει, φαίνεται λίγο σαν ίδιον ενός άλλου κόσμου, διαφορετικού.
Στον αντίποδα αυτής της ρωμαλέας εντοπιότητας είναι η κινητικότητα της Δύσης, ειδικά στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα με τη μεγάλη πρόσβαση όλων των τάξεων και όλων των βαλαντίων σε κάθε γεωγραφικό μήκος και πλάτος. Πόσο ταυτισμένοι παραμένουμε οι νομάδες των Δυτικών μεγαλουπόλεων με έναν τόπο (οποιονδήποτε) όταν, όπως έχει ειπωθεί, οι κινητήρες αερώθησης των τζετ είχαν πιθανώς μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση της σύγχρονης συνείδησης απ’ ό,τι το Διαδίκτυο; Κοσμοπολίτης σημαίνει, ακριβώς, πολίτης του κόσμου. Ταυτόχρονα, οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη και η πολυπολιτισμικότητα που έτσι διαμορφώνεται, είναι μια κομβική παράμετρος στη διερεύνηση της «πατρίδας» στη σύγχρονη συνθήκη.
Καθρέφτης αυτής της συνθήκης, η παγκόσμια μυθιστοριογραφία και η ενασχόλησή της με το ταξίδι, με γνωστό ή άγνωστο προορισμό/ την (αυτό-)εξορία και το καινούργιο ξεκίνημα/ τον εκπατρισμό/ τις υβριδικές πατρίδες και ταυτότητες... Οι Β. Σ. Νάιπολ, Β. Γ. Ζέμπαλντ, Ε. Σαΐντ, Τζέιμς Γούντ, Άννα Σέγκερς, Σαλμάν Ρουσντί, Άρης Φιορέτος, Α. Σουρούνης, Δ. Χατζής και αναρίθμητοι άλλοι συγγραφείς, συνηθέστατα με διττή ταυτότητα (άποικοι, εμιγκρέδες, φυγάδες, μετανάστες…) μάς έχουν δώσει πολυσχιδείς μαρτυρίες και στοχασμούς επάνω στο πώς μια δεύτερη πατρίδα διαμορφώνει τη συνείδηση του εαυτού. Πολλοί απ’ αυτούς καταλήγουν ότι το να ζει κανείς ανάμεσα σε δυο τόπους, χωρίς να αναγνωρίζει κανέναν ως ‘πάτριο’, ίσως είναι η αναπόφευκτη ‘εκπεσούσα’ κατάσταση, τόσο φυσική πλέον όσο το να αισθάνεται κανείς στον τόπο του.
Στη δική μου προσωπική διαδρομή, η φυγή υπήρξε πρωταρχική ανάγκη και πρώιμο κάλεσμα: το εφηβικό στάδιο της ρήξης με την οικογένεια αυτονομήθηκε σε δυο δεκαετίες ζωής σε χώρες της Βρετανικής Κοινοπολιτείας. Έτσι, ο εσωτερικός παρατηρητής ανδρώθηκε καταγράφοντας άπειρες αποχρώσεις της ξενότητας. Το διηπειρωτικό σύνδρομο: «ξένος» στην Αυστραλία και «Αυστραλός» στην Ελλάδα.
Το περίεργο, και λίγο πικρό, έχοντας ζήσει τόσα χρόνια μακριά από τη γενέτειρα, είναι η αργή αποκάλυψη ότι η σημαντική επιλογή της αναχώρησης, πριν από όλον αυτόν τον καιρό, τότε δεν είχε καθόλου τέτοια αίσθηση· το ότι αυτό μου πήρε χρόνια να το δω (όπως και για χρόνια είχα την ψευδαίσθηση ότι η Αυστραλία ήταν ένα διάλειμμα από την ‘πραγματική’ ζωή η οποία ήταν πάντα ‘εκεί’ και με περίμενε, ανέγγιχτη από τον χρόνο)· και, τέλος, το ότι αυτή η διαδικασία αναδρομικής αναγνώρισης είναι ίσως ο τρόπος που συντελείται η ζωή μας γενικότερα.
Το να σκέφτεται κανείς την πατρίδα και τη φυγή, την αδυνατότητα να γεφυρωθεί η απόσταση από τον οικείο τόπο, το να νοσταλγεί κάτι που δεν είναι καν σίγουρος αν υπήρξε, όλα αυτά συνθέτουν την αίσθηση που ο Φρόιντ ονόμασε μεθύστερο ή ‘apres-coup’, όπου το νόημα των πραγμάτων αποκαλύπτεται (πολύ) μετά τα γεγονότα. Τώρα, χρόνια αργότερα, είναι πολύ αργά για να κάνεις κάτι γι’ αυτό κι επίσης αργά για να ξέρεις πώς θα έπρεπε να είχες πράξει. Παρ’ όλ’ αυτά, μπορεί αυτή η ετεροχρονισμένη άφιξη του νοήματος όχι μόνο να είναι εντάξει, αλλά και ν’ αποτελέσει κίνητρο για να συνεχίζει κανείς. Η προσδοκία, δηλαδή, ότι περισσότερα θα μάς αποκαλυφθούν. Εξάλλου, όπως έχει ειπωθεί «Κανείς δεν ξέρει καλύτερα από τον ξενιτεμένο ότι ο σκοπός της ζωής είναι η αφήγησή της.»
Ως προς αυτό, την ιδέα μιας απεδαφικοποιημένης πατρίδας που την φέρεις μέσα σου, με βρίσκει σύμφωνο. Στη θέση της ιατρικής, για μένα, η γραφή και η ανάγνωση, η λογοτεχνία. Όχι κάτι χαρισμένο, όχι γενέθλια προίκα, αλλά κάτι που ενσταλάζεται οργανικά, με χρόνο και επιμονή, βαθιά προσωπικό που μπορείς να ακουμπήσεις επάνω του και που σού αντιγυρίζει μια διάσταση του εαυτού σου που τίποτε άλλο δεν μπορεί να σου δώσει. Ταυτόχρονα, κάτι που και άλλοι αναγνωρίζουν ως ζωτικό, κάτι που μοιράζεσαι και σε συνδέει με μια παγκόσμια και διαχρονική κοινότητα... απάτριδων.
Ο Χρίστος Γεωργάλας στο βιβλίο του «Ημερολόγιο Γάζας» περιγράφει την αποκλεισμένη Παλαιστίνη ως μια συλλογικότητα που για χάρη της το άτομο υπερβαίνει εαυτόν, ακόμα και τον φόβο του θανάτου
17°
