Σκέψεις για την Τζόαν Ντίντιον και το βιβλίο της «Η Xρονιά της Μαγικής Σκέψης», που κυκλοφορεί στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός
Η Αμερικανίδα συγγραφέας Τζόαν Ντίντιον κέρδισε το αναγνωστικό κοινό συμπεριλαμβάνοντας στο γράψιμο της την προσωπικότητα και τις συνθήκες της ζωής της, κάτι που ήταν de rigeur για τις δημοσιογραφικές συμβάσεις της εποχής.
«Θέλω να ξέρεις ποιος σου απευθύνεται και τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό μου. Θέλω να ξέρεις τι παίρνεις. Μια γυναίκα που εδώ και αρκετό καιρό νιώθει αποσυνδεδεμένη από τις ιδέες που δείχνουν να ενδιαφέρουν τους περισσότερους ανθρώπους. Που κάποια στιγμή, έχασε την λίγη πίστη που είχε στο κοινωνικό συμβόλαιο και την συνολική στόχευση του ανθρώπινου εγχειρήματος».
Με αυτά τα λόγια αναφέρεται στο διάσημο πλέον Λευκό Βιβλίο της, (The White Album) μια συλλογή από άρθρα που πραγματεύονται την Καλιφορνέζικη ζωή και κουλτούρα κατά το 1960 και 70. Σε αντίθεση με την κυρίαρχη εικόνα της επανάστασης των λουλουδιών, της ψυχεδελικής μουσικής και του free love, η Ντίντιον χρονογραφεί την κοινωνική βία, τον κατακερματισμό και την έλλειψη προσανατολισμού των καιρών. Αντανακλώντας πιστά την έλλειψη συνοχής που χρονογραφεί, η Ντίντιον, μέσα από το μείγμα της κριτικού σχολιασμού/ αυτοβιογράφησης, μάς μεταδίδει, όπως το έθεσε ο κριτικός Μάρτιν Έιμις, «πως ο τρόπος που αισθάνεται για τα πράγματα είναι για την ώρα, ένα και το αυτό με το πως έχουν τα πράγματα».
Χωρίς να καταχράται την αυτοναφορικότητα, ή, πιο σωστά, αντισταθμίζοντας την με θαυμαστή εγκράτεια και υπαινικτικότητα, η συγγραφέας, προσβλέπει στην γραφή για να ανακαλύψει η ίδια τι νιώθει και τι σκέφτεται. Ακόμα περισσότερο, έστω και χωρίς να είναι αυτή η πρόθεσή της, την χρησιμοποιεί για να εξορκίσει την ζωή, αφού ή και πριν η ζωή συμβεί.
Το διακύβευμα της γραφής για την προσωπική αρτίωση του συγγραφέα είναι στην Ντίντιον κυρίαρχο μοτίβο. Αλλού θα πει: «Το μυθιστόρημα αφορά επίσης πράγματα που ο συγγραφέας πιστεύει ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Αν πεις μια ιστορία σωστά και την κατανοήσεις, τότε δεν θα σου συμβεί. Εάν εξετάσεις κάτι από κοντά, αυτό παύει να είναι τόσο τρομακτικό».
Η Xρονιά της Μαγικής Σκέψης, Τζόαν Ντίντιον
Το τελευταίο της βιβλίο, Η χρονιά της μαγικής σκέψης είναι, ακριβώς αυτό: μια «δημοσιογραφική» εξερεύνηση του πένθους (για τον εκλιπόντα σύζυγο της επί σαράντα έτη, τον συγγραφέα Τζον Νταν). Χάνοντας όχι μόνο τον σύντροφο ζωής αλλά και τον ιδανικό της αναγνώστη αφού, επί δεκαετίες, τα γραπτά του καθενός φιλτράρονταν από τον άλλο, η συγγραφέας αφιερώνεται σ’ ένα ρεπορτάζ γι’ αυτήν την tera incognita, για την οποία είμαστε όλοι εξορισμού απροετοίμαστοι. «Το πένθος είναι ένας τόπος που κανείς δεν γνωρίζει μέχρι να βρεθούμε εκεί».
Γράφει δημοσιογραφικά, αν και σε καμία περίπτωση απρόσωπα, απαριθμώντας γεγονότα, ιατρικά δεδομένα, συζητήσεις με γιατρούς, φίλους και γνωστούς που την ενίσχυσαν... Στοιχειοθετείται έτσι η εικόνα μιας ζωής στη σύγχρονη Νέα Υόρκη, με μεγάλη κοινωνική επιφάνεια και καταξίωση και πολλές και σημαντικές διασυνδέσεις, όχι χωρίς κάποιο δικαιωματισμό (entitlement) και ανάγκη για έλεγχο. Κυρίως, ωστόσο, επισημαίνει δικές της συμπεριφορές στην διάρκεια της χρονιάς μετά τον θάνατο του Τζον, συμπτωματικές μιας βαθιάς όσο και παράλογης δικής της πεποίθησης ότι εκείνος μπορεί να επιστρέψει. Χαρίζει για παράδειγμα όλα του τα παπούτσια εκτός από ένα καλό ζευγάρι «γιατί, ποτέ δεν ξέρεις, μπορεί να τα χρειαστεί».
Τέτοιες συμπεριφορές παραδόξως συμπορεύονται με τον «επίσημο εαυτό» που αναγνωρίζει τι έχει συμβεί και χρησιμοποιεί το γράψιμο, ασυνείδητα, ως «ένα μηχανισμό διαχείρισης». Έναν τρόπο να μάθει να ζει όταν η ζωή που γνώρισε δεν υπάρχει πια. Με τον εαυτό της ως πρωταγωνιστή σε μια αληθινή ιστορία για το πένθος, η Ντίντιον θα κατανοήσει τι της συμβαίνει στο τέλος του βιβλίου, ακριβώς από την δυσκολία της να το ολοκληρώσει.
«Για όσο το έγραφα ήμουν κατά κάποιο τρόπο σ’ επαφή μαζί του». Μετά την τελευταία πρόταση, έπρεπε να τον αφήσει, να επιτρέψει στον θάνατό του να γίνει ένα στίγμα από το οποίο η ροή του χρόνου την απομακρύνει, χάρη στην ανειλημμένη υποχρέωση της να ζήσει. Χρειαζόταν να επιτρέψει σ’ αυτήν την απώλεια ν’ ανήκει στο πέρυσι.
Η ΤΖΟΑΝ ΝΤΙΝΤΙΟΝ (1934-2021) γεννήθηκε στο Σακραμέντο. Μετά την αποφοίτησή της από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, μετακόμισε στη Νέα Υόρκη και άρχισε να εργάζεται στη Vogue, γεγονός που καθόρισε την καριέρα της ως δημοσιογράφου και συγγραφέως. Το πρώτο της μυθιστόρημα, Run River, εκδόθηκε το 1963. Το 2005, η Ντίντιον τιμήθηκε με το Χρυσό Μετάλλιο της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων για τις Καλές Τέχνες και την Κριτική. Το 2007, έλαβε το Μετάλλιο του National Book Foundation για τη Διακεκριμένη Συνεισφορά στα Αμερικανικά Γράμματα. Το 2013, της απονεμήθηκε το National Humanities Medal από τον Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα και το Lifetime Achievement Award του PEN Center USA. Η ίδια είχε πει για τη γραφή της: «Γράφω αποκλειστικά για να ανακαλύψω τι σκέφτομαι, τι κοιτάζω, τι βλέπω και τι σημαίνει αυτό». Το απομνημόνευμά της Η ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΜΑΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ τιμήθηκε με το National Book Award for Non Fiction το 2005.
*Το βιβλίο κυκλοφορεί στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά.
«Η ζωή είναι γεμάτη απροσδόκητα - το θέμα είναι πώς τα αντιμετωπίζεις», λέει στην Athens Voice ο επίτιμος πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας
17°
