Μεφίστο: Ο Νικόλας Βαγιονάκης «πουλάει τη ψυχή του στο διάβολο»

Αμβούργο, 1926. Ο Χέντρικ Χέφκεν, ένας ταλαντούχος και φιλόδοξος ηθοποιός, με ιδανικά, που μιλά για την επανάσταση που μπορεί να έρθει μέσω του θεάτρου, ξεκινά τις σπουδές και την καριέρα του. Δέκα χρόνια μετά, η καριέρα του φτάνει στο απόγειό της στο Βερολίνο, σε μια περίοδο που συμπίπτει με το Γ' Ράιχ, μία από τις σκοτεινότερες περιόδους της σύγχρονης ανθρώπινης ιστορίας, με τον Χέφκεν να συνάπτει τη δική του συμφωνία με τον διάβολο για να φτάσει στην κορυφή. Πρόκειται για το «Μεφίστο», το αντιπολεμικό αριστούργημα του Κλάους Μαν, που σκηνοθετεί και ερμηνεύει ο Νικόλας Βαγιονάκης στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Ένα έργο επίκαιρο και διαχρονικό, εμπνευσμένο από τα καμπαρέ του Βερολίνου της περιόδου της ανόδου του ναζισμού, που θέτει διλήμματα, ερωτήματα και καυτηριάζει τη φύση του ανθρώπου.

Ενσαρκώνετε τον ήρωα του Κλάους Μαν, τον Χέντρικ Χέφκεν, έναν φιλόδοξο ηθοποιό που στον βωμό της επιβίωσης του καλλιτέχνη θυσιάζει τον άνθρωπο. Πώς επιλέξατε να αποδώσετε αυτόν τον ρόλο;
Ήταν μια δική μου επιλογή το «Μεφίστο». Με ιντριγκάρει ο ρόλος ενός ηθοποιού, τόσο κόντρα ρόλος για μένα. Δεν μιλάμε για ένα μυθιστόρημα. Ο Κλάους Μαν, επειδή ήταν έκπτωτος και κυνηγήθηκε από το Γ΄ Ράιχ, ενώ τα πρόσωπα είναι όλα υπαρκτά, άλλαξε τα ονόματα. Τα κείμενο από μόνο του είναι πολύ δυνατό, σε καθοδηγεί, γιατί περιγράφει όλη τη μετάβαση της ζωής αυτού του ανθρώπου. Πώς ξεκινάει, ποιες είναι οι πολιτικές και υπαρξιακές ιδεολογίες του, οι φιλοδοξίες του και πώς ξαφνικά μεταλλάσσεται και γίνεται ένας καραγκιόζης, ένας πίθηκος, ένας διασκεδαστής του Γ΄  Ράιχ. Το κτίσιμο που έχει κάνει ο Κλάους Μαν είναι μαγικό.

Ο Χέφκεν υποστηρίζει ότι παραμένει ουδέτερος και κάνει τη δουλειά του, παρά τα αποτρόπαια εγκλήματα των Ναζί.
Η ατάκα «μα εγώ είμαι απλά ένας ηθοποιός και τίποτα άλλο» επαναλαμβάνεται συνέχεια από τον ίδιο, σε μια προσπάθεια να αποποιηθεί τις ευθύνες του και να δικαιολογήσει τον εαυτό του. Πουλάει τους φίλους του, τη γυναίκα του, τη ζωή του και συνεχίζει να εθελοτυφλεί.

Ποιες οι αναλογίες του «Μεφίστο» με τη σημερινή εποχή; 
Υπάρχουν κάποιοι συγγραφείς και ποιητές που είναι διαχρονικοί, έχουν κατορθώσει να έχουν μια διορατικότητα, ούτως ώστε να προβλέψουν κάποια ζητήματα, που επαναλαμβάνονται. Η ιστορία του «Μεφίστο» θίγει το πρόβλημα της ανθρώπινης απληστίας. Πόσο τραγικό είναι σε μια τόσο μικρή ζωή, σε μια μεγάλη τύχη του να υπάρχει, αντί να έχει μια ηρεμία και μια ευχαρίστηση, ο άνθρωπος να λειτουργεί τόσο περίεργα και άρρωστα, χωρίς ποτέ να καταφέρει να κατανοήσει την ομορφιά της απλότητας. Εδώ έχουμε να κάνουμε συγκεκριμένα με το Γ' Ράιχ, μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ανθρωπότητας. Φυσικά και δεν λέω ότι θα συμβεί το ίδιο, αλλά δυστυχώς υπάρχουν παρόμοιες καταστάσεις και δεδομένα που επαναλαμβάνονται ακόμα και σήμερα, παρά του ότι γνωρίζουμε τις συνέπειες. 

Ποια είναι η αγαπημένη σας σκηνή από το  «Μεφίστο»; 
Όλες αυτές οι αυταπάτες που δείχνει, δεν υφίστανται. Ξέρει πάρα πολύ καλά τι συμβαίνει. Πάντοτε υπάρχει το τίμημα, οι συνέπειες. Όλη αυτή η πορεία του, η λάμψη, η ευκολία... έρχεται η στιγμή που όλα ανατρέπονται. Το τέλος είναι συντριπτικό, είναι τρομακτικό, διαλύονται τα πάντα. Πέρα από τον ρόλο, αυτό είναι ένα μάθημα. Δεν μπορείς ανεξέλεγκτα να κάνεις οτιδήποτε, ποδοπατώντας τα ιδανικά σου, τις αξίες και τους ανθρώπους σου, και να μην έχεις συνέπειες. Είναι μαρτυρικό το τέλος, ο ήρωας πληρώνει το τίμημα της εύκολης λύσης που νόμιζε ότι έφτιαξε ο ίδιος. Δείχνοντας έτσι πως, όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα, τελικά υπάρχει κάθαρση.

Ποιά είναι η σχέση σας με το θέατρο και πώς εκφράζεστε μέσα από την τέχνη;
Είναι υπαρξιακό το θέμα, είναι μια ολοκλήρωση. Μια συνενοχή και συνύπαρξη. Έχουμε μια ατυχία εμείς οι ηθοποιοί, που είναι και παράλληλα τύχη. Η δουλειά μας γεννιέται και πεθαίνει στην κάθε παράσταση. Είναι πολύ σκληρό αλλά και πολύ μαγευτικό, διότι δεν θα επαναληφθεί ποτέ η ίδια παράσταση. Νιώθω ότι τώρα, στα χρόνια της ωριμότητας μου, μπορώ να κάνω πραγματική ερμηνεία. Λόγω βιωμάτων, μπορείς να υποστηρίξεις σε βάθος τα πράγματα. Πλέον το συναίσθημα είναι υπέροχο, είναι λυτρωτικό.

Στο θέατρο, υπάρχει ένα αλισβερίσι, χωρίς να βλέπεις ποτέ το κοινό. Αυτή η ησυχία, αυτή η τελετουργία, ένας σιωπηλός διάλογος. Είναι μια ψυχική υπέρβαση, αναντικατάσταση. Πλέον, είναι πιο ισχυροί οι δεσμοί μου με το θέατρο, σε νεότερες ηλικίες, υπήρχαν διαλείμματα, που και αυτό είχε το ενδιαφέρον του. Σιγά σιγά απογυμνώνεται όλο αυτό και τελικά βλέπεις τι είναι καθοριστικό για σένα.

Το θέατρο δεν κάνει διάλεξη. Το θέατρο δίνει τα κλειδιά, για να μπορέσει να αποκωδικοποιήσει τα σημεία και τα μηνύματα ο ηθοποιός και το κοινό με το δικό του τρόπο. Ο σκοπός του θεάτρου είναι να ανοίξει ο καθένας την πόρτα του ταξιδιού με τα δικά του κλειδιά και να μπορέσει να βρεθεί, να ενταχθεί και να απορρίψει τα πράγματα που βλέπει.

Έχετε ζήσει και έχετε ανεβάσει θεατρικά έργα στο Λονδίνο και τη Νεα Υορκη. Τι σας έχουν προφέρει αυτοι οι σταθμοί στην επαγγελματική σας πορεία;
Δε διαχωρίζω την επαγγελματική μου πορεία από τη ζωή μου. Για μένα αυτά είναι ένα πάντρεμα. Δεν μπορείς να ερμηνεύσεις, αν δεν έχεις ζήσει, αν δεν έχεις αναλωθεί σε πράγματα που δεν είναι και τόσο σημαντικά, αν δεν έχεις πραγματικά πονέσει. Όλο αυτό το πάντρεμα της ζωής μου, μέσα από άλλους λαούς που διαπραγματεύονται διαφορετικά την αλήθεια τους, είναι επενδύσεις που ενσωματώνονται στη δουλειά μου. Και αυτά φτιάχνουν το παζλ της ολοκλήρωσης, όσο μπορεί κανείς να φτάσει στην αυτογνωσία και στην ωριμότητα ως καλλιτέχνης.

Και η επιστροφή στην Ελλάδα;
Πολύ συνειδητή και ευχάριστη. Έκανα τον κύκλο, έζησα πάρα πολύ έντονα εκεί έξω.. Τίποτα για μένα δεν είναι δεδομένο. Υπάρχει το σήμερα και αυτή είναι η αλήθεια μου. Το τι θα γίνει στο μέλλον, δεν το ξέρω. Ήταν πολύ σημαντικό για μένα που επέλεξα να επιστρέψω το 2015 και να επενδύσω μόνο στη δουλειά μου.

Αν έπρεπε να επιλέξετε μια στιγμή που ξεχωρίζετε από την πορεία σας στο θέατρο, ποιά θα ήταν αυτή;
Είναι αρκετές οι  έντονες και σημαντικές στιγμες που έχω ζήσει, οπότε δεν θέλω να απομονώσω και να περιοριστώ σε κάποια. Το ζω ακόμα άλλωστε. Το θέατρο είναι τοσο δυνατο, τοσο συγκλονιστικο αυτό που αισθάνεσαι σε κάθε παράσταση, που θα ήταν κρίμα να το περιορίσεις σε καποιο κουτάκι.

Αναφέρατε πως για εσάς υπάρχει το σήμερα και αυτή είναι η αλήθεια σας. Ποιά είναι όμως τα μελλοντικά σας σχέδια;
Να δουλεύω non stop. Αυτό είναι ξεκούραση για μένα, αυτό είναι διακοπές για μένα, αυτό είναι που με τρέφει και με πυροδοτεί.

ΙΝΦΟ
«Μεφίστο», κάθε Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο 21:30, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων. 

Συντελεστές παράστασης:
Εμπνευσμένο από το έργο του Κλάους Μανν
Κείμενο - μετάφραση: Ειρήνη Δερμιτζάκη
Επεξεργασία κειμένου: Νικόλας Βαγιονάκης
Σχεδιασμός παράστασης – Σκηνοθεσία - Ερμηνεία: Νικόλας Βαγιονάκης
Σκηνικό - Κοστούμι: Εύα Νάθενα
Βοηθός σκηνογράφου: Έλσα Γκογκογλου
Το κοστούμι είναι Sur Mesure by: Takis Giannetos
Χορογραφίες: Νικόλας Βαγιονάκης
Σχεδιασμός φωτισμού: Νικόλας Βαγιονάκης – Παναγιώτης Μπούκας
Επιμέλεια φωτισμού: Παναγιώτης Μπούκας
Μουσική επιμέλεια: Βασίλης Χριστακέας 
Στίχοι τραγουδιού "καλωσορίσατε": Γιάννης Κότσιρας 
Τρέιλερ παράστασης: Κωνσταντίνος Οικονόμου
Φωτογραφίες παράστασης: Θανάσης Καρατζάς
Δημόσιες σχέσεις: Αντώνης Κοκολάκης