Η Μεγάλη Σαρακοστή

Στα «Χρυσά έπη» (εκδ. Αιώρα) -ένα βιβλίο που, κατά πάσα πιθανότητα, όχι μόνο δεν έγραψε ο ίδιος, αλλά μάλλον πρόκειται για ένα πολύ μεταγενέστερο απάνθισμα της ευρύτερης φιλοσοφίας του, από μαθητές του που δεν γνώρισαν ποτέ τον δάσκαλό τους -ο Πυθαγόρας ο Σάμιος μιλάει για τα οφέλη της χορτοφαγίας. 

Οι Πυθαγόρειοι, ακόλουθοι μιας σκληροπυρηνικής και, εξαιτίας της αφοσίωσης που επιδείκνυαν σε αυτόν τον σχεδόν ασκητικό τρόπο ζωής, επαναστατικής φιλοσοφικής σχολής της αρχαιότητας, φρόντιζαν να σέβονται τους θεούς, να αποφεύγουν τις υπερβολές σε όλα τα επίπεδα, να μην αμελούν τη σωματική και την πνευματική τους υγεία και φυσικά να έχουν μια καθαρή και λιτή διατροφή, δηλαδή να μην τρώνε ζώα, αλλά μόνο φυτά. Η vegan νοοτροπία τους, βέβαια, δεν αποσκοπούσε στο να καταναλώνουν όσο λιγότερες θερμίδες μπορούσαν ή να κρατάνε σε ισορροπία την αρτηριακή τους πίεση, αλλά είχε άμεση σχέση με την κυριολεκτική πίστη τους στη μετενσάρκωση. Ο Ρωμαίος ποιητής Οβίδιος, που μας δίνει πολλά στοιχεία για τη ζωή και τη σκέψη του Πυθαγόρα και των μαθητών του, φαίνεται να ειρωνεύεται, όταν βάζει τον προσωκρατικό φιλόσοφο να λέει πως, «Όταν βάζεις τη σάρκα των σφαγμένων βοοειδών στο στόμα σου, να ξέρεις και να νιώθεις ότι καταβροχθίζεις τον συνάνθρωπό σου». Ωστόσο, και ο Ξενοφάνης περιγράφει ένα επεισόδιο κατά το οποίο ο Πυθαγόρας, βλέποντας κάποιον να χτυπάει ένα κουτάβι, τον παρακάλεσε να σταματήσει γιατί οι λυγμοί του κουταβιού του θύμισαν ένα αγαπημένο του πρόσωπο.

Καθώς τίποτα δεν είναι παρθενογένεση, διαβάζουμε πως ο Πυθαγόρας -που στην αρχαιότητα είχε φήμη θαυματοποιού-δανείστηκε στοιχεία από την αιγυπτιακή μυστικιστική παράδοση για να συνθέσει τη δική του φιλοσοφία. Κατά τα νεανικά του χρόνια, ο φιλόσοφος λέγεται πως επισκέφτηκε την Αίγυπτο, με συστατική επιστολή από τον τύραννο Πολυκράτη της Σάμου προς τον Αιγύπτιο φαραώ Άμασι, και παρέμεινε εκεί πολλά χρόνια προκειμένου να μάθει τη γλώσσα και να μυηθεί από τους ιερείς στην απόκρυφη γνώση, που δεν ήταν διατεθειμένοι να μοιραστούν με τον οποιονδήποτε.

Καθώς παρακολουθώ τη γιαγιά μου να ετοιμάζει τα νηστίσιμα φαγητά, όπως τα μαυρομάτικα φασόλια, τα ντολμαδάκια, την ταραμοσαλάτα και το ρύζι με τις γαρίδες, συνειδητοποιώ πως κάτι έχει επιβιώσει μέχρι και τις μέρες μας από την κληρονομιά αυτή του Πυθαγόρα και των Αιγυπτίων. Σύμφωνα, βέβαια, με τον Πλούταρχο στο «Περί Ίσιδος και Οσίριδος», που περιλαμβάνεται στο ευρύτερο έργο του, «Ηθικά», οι Αιγύπτιοι θα απέφευγαν τα ψαρικά, καθώς τα θεωρούσαν μολυσμένα από τα μέλη (και ιδιαίτερα ένα συγκεκριμένο μέλος) του Όσιρι, που είχε πέσει στο νερό μετά τον διαμελισμό του από τον αδελφό του, Σεθ. Αυτά τα λέει ο Πλούταρχος, που κι εκείνος ήταν χορτοφάγος και πολλές φορές απέδιδε τους μύθους και τα ιστορικά γεγονότα που πραγματευόταν στα κείμενά του με μια κάποια ποιητική αδεία. Όπως και να ‘χει, η κεντρική ιδέα της Σαρακοστής προέρχεται αναμφισβήτητα από τον αρχαίο κόσμο και δεν αποτελεί εφεύρεση του Χριστιανισμού.

Η Σαρακοστή είναι μία ακόμα τελετή αποχαιρετισμού του χειμώνα και καλωσορίσματος της άνοιξης. Ακόμα και στην Ορθόδοξη παράδοση, είναι μια προετοιμασία για το Πάσχα, το οποίο συμβολίζει με τη σειρά του την Ανάσταση ή την Αναγέννηση. Είναι ο μήνας που η Περσεφόνη επιστρέφει από τον άγονο Άδη στη μητέρα της, την Δήμητρα, και καθώς εκείνη χαίρεται που ανταμώνει ξανά με την κόρη της, κάνει τα σπαρτά να ανθίσουν. Ας πάρουμε λοιπόν αυτό το σύμβολο για αυτό ακριβώς που είναι, χωρίς να το υπεραναλύουμε και να χανόμαστε ανάμεσα στις αμέτρητες πιθανές του ερμηνείες. Είναι η επίπονη προετοιμασία για τον ερχομό της άνοιξης.