«Στο χιλιοστό»: Γιατί δεν θα προχωρήσω στο τρίτο επεισόδιο

Είδα δύο επεισόδια από τη σειρά του ντοκυμαντέρ της Ελένης Βαρβιτσιώτη και της Βικτώριας Δενδρινού «Στο χιλιοστό» που βασίζεται στο βιβλίο τους «Η τελευταία μπλόφα». Δεν θα προχωρήσω στο τρίτο επεισόδιο: η βύθιση στη συλλογική μας εμπειρία που ξεκίνησε το 2008 και έφτασε στην τρομερή τετραετία 2015-19 είναι υπερβολικά οδυνηρή για μένα· προτιμώ να αποφύγω το φάσμα των πολύ δυσάρεστων συναισθημάτων που μου προκάλεσαν οι σκηνές του αγανακτισμένου πλήθους και των μελών του θιάσου των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, τότε και τώρα. Ίσως η πτωτική πορεία τηλεθέασης που καταγράφηκε μετά το πρώτο επεισόδιο να οφείλεται ακριβώς σ’ αυτό: όσοι έζησαν εκείνα τα χρόνια δεν θέλουν να τα θυμούνται· εξάλλου, πολλές από τις μαρτυρίες πρώην και νυν στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, τα οποία, προς τιμήν τους, δέχτηκαν να πάρουν μέρος, καταδεικνύουν ακόμα και σήμερα τέτοια έλλειψη επίγνωσης ώστε αναμοχλεύουν τη θλίψη και την ανησυχία που ζήσαμε την περασμένη δεκαετία.

Νομίζω ότι, παρά την ανθρωπινότητα του κ. Τσακαλώτου, το ντοκυμαντέρ μάς παρουσιάζει χωρίς την ανθρώπινη ιδιότητα της κατανόησης των σφαλμάτων, της μεταμέλειας και της επιθυμίας επανόρθωσης. Μάλιστα, σε μερικές περιπτώσεις, η απόσταση των πολιτικών προσώπων εκείνης της όχι και τόσο μακρινής εποχής από τα πραγματικά γεγονότα συνοδεύεται από αστοχασιά και ελαφρότητα· από μιαν αυταρέσκεια που μου φάνηκε εντελώς άτοπη: πώς άνθρωποι που εξευτέλισαν τη χώρα μας με την ανικανότητα, την αμβλύνοια και την ιδεοληψία τους χαμογελούν στον φακό; Και γιατί δεν λένε ευθαρσώς mea culpa; Γιατί δεν κρύβονται σε μια τρύπα στη γη;

Δύο από τους βασικούς ενόχους —ο κ. Τσίπρας και ο κ. Βαρουφάκης— δεν δέχτηκαν να μιλήσουν στο ντοκυμαντέρ για να μην το «νομιμοποιήσουν». Αλλά, από την πολιτεία τους τα τελευταία χρόνια, ξέρουμε ότι επιμένουν στη στάση τους, αν και βεβαίως, στην πράξη, ο κ. Τσίπρας επέδειξε και επιδεικνύει περισσότερη λογική από τον κ. Βαρουφάκη. Πράγματι, ο κ. Τσίπρας περιέγραψε τα καθέκαστα με υπερβολική επιείκεια για τον εαυτό του στο βιβλίο «Ιθάκη», αλλά δεν υπάρχει σύγκριση μεταξύ των δύο ανδρών: ο κ. Βαρουφάκης συνεχίζει να εκδηλώνει την ακραία παθολογική συμπεριφορά που μας έφερε στο χείλος της πτώχευσης και της εξαθλίωσης. Το οπτικοακουστικό υλικό στο οποίο πρωταγωνιστεί επιβεβαιώνει την υπαιτιότητά του στην κλιμάκωση της ευρωπαϊκής κρίσης —αλλά, όπως συμβαίνει συχνά στη χώρα μας, λείπει η λογοδοσία.

Τα δύο πρώτα από τα έξι επεισόδια της σειράς περιγράφουν, μέσω των παρουσιών και των απουσιών, εκτός από το πώς οι λανθασμένες οικονομικές πολιτικές που παρ’ ολίγο να τινάξουν στον αέρα ολόκληρη την ΕΕ, ένα σύνολο εθνικών μειονεκτημάτων που δεν αναγνωρίσαμε επαρκώς: έλλειψη σοβαρότητας, προχειρότητα στη λήψη αποφάσεων, ερασιτεχνισμό, φανατισμό, ραγιαδισμό (ένα ιστορικό χαρακτηριστικό επισύρει διάφορα συμπλέγματα ανωτεροκατωτερότητας), έξαλλο βολονταρισμό, ανευθυνότητα. Κοντολογίς, παραμένουμε μια ανώριμη κοινωνία με ιλιγγιώδες έλλειμμα αυτογνωσίας, ψυχραιμίας, διαχείρισης κινδύνων και κοινωνικής συμπεριφοράς —μαζί με περίσσεια κουτοπονηριάς και δήθεν ατίθασου πνεύματος που εμποδίζει όλες τις συνεργασίες και που, συχνά, μας κάνει να φαινόμαστε γελοίοι.

Όπως ήταν αναμενόμενο, το ντοκιμαντέρ, αν και αξιέπαινη δημοσιογραφική έρευνα, επικρίθηκε ως μεροληπτικό από τους συντελεστές του παρα τρίχα Grexit. Και μολονότι η υποτιθέμενη μεροληψία θα μπορούσε να με καθησυχάσει, τη στιγμή που ο Γιούρουν Ντάισελμπλουμ περιγράφει, περιφρονητικά, την Ελλάδα του 2015, υπονοώντας ότι έκτοτε δεν θέλει να μας ξέρει, ένιωσα βαθιά μελαγχολία. Όχι επειδή μας αδικεί, αλλά επειδή καταλαβαίνω με ακρίβεια την εντύπωση που του δώσαμε. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν θα προχωρήσω στο τρίτο επεισόδιο: the horror, the horror.