Ο Στάθης Φώτης και ο πολυεπίπεδος πειραματισμός

Κύπρος. Λευκωσία. Η δασκάλα ενός νηπιαγωγείου επιλέγει συγκεκριμένα παιδιά από την τάξη και κάθε εβδομάδα ζωγραφίζουν ως ομάδα. Στην καρτέλα προόδου ενός από αυτά, του Στάθη, θα γράψει «Θέλει να γίνει αεροπόρος και ζωγράφος». Στα οκτώ του, η οικογένεια του Στάθη μετακομίζει στην Αθήνα. Η γειτόνισσα τους στη Γλυφάδα φτιάχνει βιτρό. Δίπλα της κι αυτός. Έτσι ξεκινάει πάλι να ζωγραφίζει. Σπουδάζει πληροφορική, ακολουθεί ένα μεταπτυχιακό στην στατιστική. Όμως έχει την αίσθηση ότι κάτι μέσα του παραμένει ανεκπλήρωτο. Ενώ διδάσκει ήδη ως καθηγητής πληροφορικής ξεκινάει μαθήματα στο εργαστήρι ζωγραφικής του Γρηγόρη Κολυζέρα, στα Εξάρχεια. Αυτός τον προτρέπει να δώσει εξετάσεις στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Ο Στάθης Φώτης, το παιδί που ήθελε να γίνει «αεροπόρος και ζωγράφος» τελικά δεν έγινε ποτέ αεροπόρος.

Στάθης Φώτης: Συνέντευξη με τον εικαστικό

Μίλησέ μας για τις σπουδές σου στην ΑΣΚΤ.
Παρακολουθούσα ήδη ένα χρόνο ως ακροατής το εργαστήριο ζωγραφικής του Μάριου Σπηλιόπουλου που εντάχθηκα πλέον «επίσημα» και ως σπουδαστής. Ήμουν τυχερός να έχω καθηγητές όπως τον Σπηλιόπουλο, την Χατζησάββα, τον Χανδρή, τον Τρανό. Μου έδωσαν όλα τα εφόδια για να μπορώ να χτίζω και να εμβαθύνω στα έργα μου.

Μπορούσες να ανταποκριθείς στις απαιτήσεις της ΑΣΚΤ, ως εργαζόμενος;
Ήταν απαιτητική περίοδος όμως η ζωγραφική με έβαλε στην εγρήγορση που είχα ανάγκη. Οι καθηγητές μου έδειχναν κατανόηση. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρχε αυστηρότητα ή δεν απαιτούσαν πειθαρχία. Εδώ θα πρέπει να προσθέσω την αμέριστη υποστήριξη της μητέρας μου η οποία πίστευε σε μένα και σε αυτό που έκανα.

Θυμάσαι το πρώτο έργο σου που εκτέθηκε;
Ήταν μια εγκατάσταση στην έκθεση «Μικροί Τόποι, Οδηγίες χρήσεις» σε επιμέλεια Παυλίνας Κύρκου και συντονισμό Παντελή Χανδρή, στο project space της ΑΣΚΤ. Απόλαυσα τη διαδικασία και είχα πολύ άγχος που μετατράπηκε σε ανακούφιση όταν είδα την θετική ανταπόκριση του κοινού.

Η πιο σημαντική στιγμή σου στην ΑΣΚΤ;
Η παρουσίαση της πτυχιακής μου. Είχα δημιουργήσει ένα έργο όπου χρησιμοποίησα ως πλέγμα – δίκτυο τη δομή των νεύρων των φύλλων του νούφαρου για να δημιουργήσω το δικό μου κόσμο «επικοινωνίας», το θέμα που διαπραγματευόμουν. Το πρόσεξε ο Γιώργος Τζάνερης, της γκαλερί «Genesis», και μου πρότεινε να κάνω μια ατομική έκθεση το Σεπτέμβριο του 2020 με μια σειρά έργων εμπνευσμένα από την πτυχιακή μου.

Εκείνη την περίοδο δεν έγινε το πρώτο lockdown;
Ναι και ήταν δύσκολα. Δεν μπορούσα να βρω τα υλικά, ένιωθα εγκλωβισμό, δεν είχα διάθεση να δουλέψω αλλά έπρεπε να παραδώσω. Η έκθεση, με τίτλο «X [society]», παρουσιάστηκε εν μέσω καραντίνας κάτι που περιόρισε τις δυνατότητες επικοινωνίας της, όμως είχα μια απόλυτη συνεπή και άψογη συνεργασία.

Χρησιμοποιείς «ασυνήθιστα υλικά» ως συμβολικά στοιχεία. Όπως αυτά του έργου σου στην έκθεση «Memorial» στο Πολεμικό Μουσείο.
Ήταν ομαδική έκθεση σε επιμέλεια Ράνιας Καπελιάρη. Είχα παρουσιάσει μια ελληνική σημαία-ψηφιδωτό που κατασκεύασα από συλλέκτες αίματος όπου σε κάθε κόκκινο αναγραφόταν το όνομα ενός φιλέλληνα. Ο συμβολισμός στα έργα μου είναι έντονος, απομονώνω κάποια συμβολικά στοιχεία και τα φέρνω στην υπερβολή τους δουλεύοντας λίγο σουρεαλιστικά.

Δεν φοβάσαι τον πειραματισμό;
Καθόλου. Άλλωστε το πώς θα χρησιμοποιήσεις κάθε μέσο και τι αποτέλεσμα θα βγάλεις εξαρτάται από την ιδέα που θες να εκφράσεις. Το θέμα είναι να μη «φοβηθείς» το υλικό σου. Για παράδειγμα, πολλές φορές μένω στα ψηφιακά προσχέδια μου χωρίς να τα συνεχίσω ζωγραφίζοντας. Γιατί εικαστικά μέσα δεν είναι μόνο το πινέλο και ο καμβάς. Μπορεί να είναι ένα διόραμα, ένα βίντεο, μια performance. Δεν μπορώ να περιοριστώ από τεχνικές ή υλικά, είμαι σε ένα συνεχές ψάξιμο, κινούμαι σε πάρα πολλά επίπεδα, κάνω κατασκευές, βίντεο, πειραματίζομαι με το τυχαίο, μπορεί να ασχοληθώ με κάτι ακαδημαϊκό, να περάσω σε κάτι σουρεαλιστικό. Είναι φορές που νιώθω ότι ο χρόνος δεν μου φτάνει για να δοκιμάσω όλες τις ιδέες μου.

Έχεις αρκετές ομαδικές εκθέσεις στο ενεργητικό σου. Υπάρχει κάποια που ξεχωρίζεις;
Ξεχωριστή σημασία για μένα έχουν οι τρεις ομαδικές που συμμετείχα σε επιμέλεια του καθηγητή γλυπτικής της ΑΣΚΤ Νίκου Χαραλαμπίδη γιατί είναι ένας άνθρωπος που εκτιμώ ιδιαίτερα.

Το εργαστήρι το μοιράζεσαι με άλλους καλλιτέχνες. Σου αρέσουν οι συνέργειες;
Το μοιραζόμαστε τέσσερα άτομα. Υπάρχει μια διακριτικότητα και έχουμε συνηθίσει από την ΑΣΚΤ να δουλεύουμε έτσι. Οι συνέργειες μου αρέσουν, θα ήθελα να υπάρχουν περισσότερες στον ελληνικό χώρο, να είναι πιο δυνατές οι επικοινωνίες μεταξύ των καλλιτεχνών, να εξελίσσεται η τέχνη σε επίπεδο που ξεφεύγει του εγωκεντρισμού.

Πώς προσεγγίζεις τη δημιουργική διαδικασία;
Πίσω από κάθε έργο κρύβονται άπειρες ώρες δουλειάς, κόπος, πειραματισμός. Το έργο συνεπάγεται μια εσωτερική πάλη, συναλλάσσεσαι διαρκώς μαζί του μέχρι να νιώσεις ότι έχει τελειώσει. Είναι μια πολύπλοκή διαδικασία, μια συνεχής αναζήτηση, μια αμφισβήτηση, γκρεμίζεις, χτίζεις. Πάντως όταν έχει ολοκληρωθεί ένα έργο το νιώθεις. Ακόμα κι αν υπάρχουν ατέλειες ή σχεδιαστικά λάθη ξέρεις ότι έχει τελειώσει γιατί αν τα διορθώσεις θα γίνει ένα άλλο έργο.

Επιδιώκεις την επαφή με το κοινό;
Τη θεωρώ σημαντική. Απολαμβάνω τις επισκέψεις στο ατελιέ μου, δεν το αντιμετωπίζω ως άβατό μου αλλά ως χώρο επικοινωνίας. Για αυτό και οποιοσδήποτε θέλει να το επισκεφτεί μπορεί να μου στείλει μήνυμα στα κοινωνικά δίκτυα ή στο site μου.

Πώς αντιδράς όταν η οπτική κάποιου για ένα έργο σου διαφέρει από τη δική σου;
Η τέχνη είναι μια ψυχολογική διαδικασία η οποία δημιουργεί συναισθήματα. Δεν σημαίνει ότι θα δουν στα έργα μου αυτά που βλέπω εγώ. Είναι σημαντικό το ότι κάποιος πήρε ερεθίσματα από το έργο, ότι του «μίλησε» έστω και με άλλο τρόπο.

Ποιο είναι το δυσκολότερο κομμάτι στη ζωή ενός καλλιτέχνη;
Πέρα από το δημιουργικό κομμάτι έχει να αντιμετωπίσει μια συγκεκριμένη πραγματικότητα σχετικά με την προώθηση της δουλειάς του. Αυτό είναι δύσκολο με την έννοια ότι δεν υπάρχει δομημένο πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να κινηθεί. Αυτή η ρευστότητα απαιτεί εμπειρία για να μπορέσεις να τη διαχειριστείς.

Αποζητάς την «επιτυχία»;
Η επιτυχία είναι σχετική, δεν φτάνει να είσαι καλός καλλιτέχνης. Όλοι θέλουμε την επιτυχία ή να ζούμε αποκλειστικά από την τέχνη μας. Προσωπικά είμαι αρκετά συνειδητοποιημένος για το εφικτό ή όχι κάποιων πραγμάτων.

Θεωρείς ότι ένα έργο για να είναι συγκλονιστικό πρέπει να είναι βιωματικό;
Υπάρχουν αρκετοί που το πιστεύουν. Δεν το απορρίπτω, σε ένα επόμενο βήμα μου θα δουλέψω ένα project καθαρά βιωματικό. Όμως δεν είναι το βίωμα πάντα αυτό που θα προσδώσει την βαθιά αξία, τη σπουδαιότητα ενός έργου. Σκέψου τον Σεζάν που ζωγράφιζε φρούτα.

Δουλεύεις κάτι συγκεκριμένο αυτή την περίοδο;
Δουλεύω μια σειρά από προσωπογραφίες με συμβολικά και σουρεαλιστικά στοιχεία που στις περισσότερες δίνω μια επική διάσταση αλλάζοντας την κλίμακα.

Δείτε τα έργα του Στάθη Φώτη, εδώ.