Υπάρχει λύση για το πάρκινγκ στην Αθήνα; Οι ειδικοί λένε ναι, αλλά όχι αυτή που φαντάζεστε
Κάθε πρωί στην Αθήνα επαναλαμβάνεται η ίδια τελετουργία. Ένα αυτοκίνητο κάνει κύκλους στο τετράγωνο, ένας οδηγός κοιτάζει επίμονα ανάμεσα σε παρκαρισμένα οχήματα, κάποιος άλλος περιμένει με αλάρμ μήπως αδειάσει μια θέση. Στους δρόμους της πόλης δεν κινούνται μόνο άνθρωποι που πηγαίνουν στη δουλειά τους ή στις υποχρεώσεις τους. Κυκλοφορούν και χιλιάδες οδηγοί που έχουν ήδη φτάσει στον προορισμό τους αλλά εξακολουθούν να ψάχνουν στάθμευση.
Το πρόβλημα της στάθμευσης είναι ίσως η πιο ορατή εκδήλωση της κρίσης κινητικότητας της Αθήνας. Και όμως, σύμφωνα με τους συγκοινωνιολόγους, η συζήτηση συχνά ξεκινά από λάθος αφετηρία. Η έλλειψη θέσεων είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η σχέση της πόλης με το αυτοκίνητο.
Αυτό είναι το κοινό συμπέρασμα ερευνών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, οι οποίες εδώ και χρόνια εξετάζουν γιατί η Αθήνα μοιάζει να βρίσκεται σε έναν αέναο αγώνα δρόμου ανάμεσα στα αυτοκίνητα και τον διαθέσιμο δημόσιο χώρο.
Η πόλη που κυκλοφορεί ψάχνοντας να παρκάρει
Οι περισσότεροι οδηγοί θεωρούν ότι η κυκλοφοριακή συμφόρηση προκαλεί το πρόβλημα στάθμευσης. Οι έρευνες όμως δείχνουν ότι ισχύει και το αντίστροφο.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Sustainability από τους ερευνητές Παναγιώτη Παπαντωνίου και τον καθηγητή του ΕΜΠ Γιώργο Γιαννή επισημαίνει ότι περίπου το 30% της κυκλοφοριακής συμφόρησης σε αστικά κέντρα συνδέεται με οχήματα που αναζητούν θέση στάθμευσης.
Με απλά λόγια, ένα σημαντικό μέρος των αυτοκινήτων που βλέπουμε καθημερινά στους δρόμους της Αθήνας δεν κατευθύνεται κάπου. Περιφέρεται αναζητώντας μια κενή θέση.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: περισσότερη αναζήτηση σημαίνει περισσότερη κυκλοφορία, περισσότερη κυκλοφορία σημαίνει μεγαλύτερη συμφόρηση και μεγαλύτερη συμφόρηση σημαίνει ακόμη δυσκολότερη εύρεση στάθμευσης.
Όταν τα αυτοκίνητα πολλαπλασιάζονται και ο δρόμος μένει ίδιος
Η έρευνα των συγκοινωνιολόγων Χριστίνας Σπηλιοπούλου και Κωνσταντίνου Αντωνίου για την παράνομη στάθμευση στην Ελλάδα καταγράφει ότι η ιδιοκτησία αυτοκινήτων στη χώρα αυξήθηκε περισσότερο από 200% από το 1991, ενώ ο διαθέσιμος οδικός χώρος παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητος. Την ίδια στιγμή, οι νέοι οργανωμένοι χώροι στάθμευσης δεν αναπτύχθηκαν με αντίστοιχους ρυθμούς.
Η Αθήνα έγινε πλουσιότερη σε αυτοκίνητα χωρίς να γίνει πλουσιότερη σε δημόσιο χώρο.
Ήδη από το 2002, ο Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων προειδοποιούσε ότι η «κυκλοφοριακή ασφυξία» της πρωτεύουσας θα επιδεινώνεται όσο αυξάνονται τα οχήματα χωρίς συνολικό σχέδιο διαχείρισης των μετακινήσεων. Στο κείμενο θέσεων του φορέα, οι συγκοινωνιολόγοι υπογράμμιζαν ότι τα νέα έργα υποδομής από μόνα τους δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.
Η Γραμμή 4 και η καθυστέρηση που παρατείνει το πρόβλημα
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση σχέση με το πρόβλημα στάθμευσης. Περιοχές όπως τα Εξάρχεια, η Κυψέλη, το Γαλάτσι, το Γουδή και ο Ζωγράφος θα συνεχίσουν για περισσότερα χρόνια να εξαρτώνται από το Ι.Χ., καθώς η αναμενόμενη μεταφορά σημαντικού αριθμού μετακινήσεων στο Μετρό μετατίθεται χρονικά.
Ταυτόχρονα, τα πολυετή εργοτάξια αφαιρούν προσωρινά δημόσιο χώρο και διαθέσιμες θέσεις στάθμευσης σε αρκετές γειτονιές, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την καθημερινότητα κατοίκων και επαγγελματιών. Έτσι, η καθυστέρηση του Μετρό δεν αποτελεί μόνο ζήτημα συγκοινωνιακής πολιτικής αλλά και παράγοντα που συντηρεί το πρόβλημα της στάθμευσης στην πόλη για αρκετά ακόμη χρόνια.
Γιατί περισσότερα πάρκινγκ δεν αρκούν
Η πρώτη αντίδραση απέναντι στο πρόβλημα είναι σχεδόν αυτονόητη: χρειαζόμαστε περισσότερους χώρους στάθμευσης.
Οι ειδικοί, όμως, αντιμετωπίζουν αυτή την προσέγγιση με επιφύλαξη.
Σε πολλές πόλεις του κόσμου έχει διαπιστωθεί ότι η δημιουργία νέων θέσεων συχνά καλύπτει μόνο προσωρινά τη ζήτηση. Όσο διευκολύνεται η χρήση του αυτοκινήτου, τόσο αυξάνεται και η εξάρτηση από αυτό. Έτσι, οι νέες θέσεις γεμίζουν γρήγορα και το πρόβλημα επανέρχεται.
Για τον λόγο αυτό οι σύγχρονες πολιτικές κινητικότητας δεν επικεντρώνονται αποκλειστικά στην προσφορά νέων θέσεων, αλλά στη διαχείριση της ζήτησης. Δηλαδή στον έλεγχο της στάθμευσης, στη σωστή τιμολόγηση, στην αποτελεσματική επιτήρηση και στην παροχή εναλλακτικών τρόπων μετακίνησης.
Το πρόβλημα της παράνομης στάθμευσης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα του προβλήματος είναι η παράνομη στάθμευση.
Η μελέτη των Σπηλιοπούλου και Αντωνίου έδειξε ότι οι οδηγοί έχουν έντονη τάση να παρκάρουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στον προορισμό τους, ακόμη και όταν οι νόμιμες θέσεις έχουν εξαντληθεί. Η παράνομη στάθμευση εμφανίζεται συνήθως όταν οι διαθέσιμες νόμιμες θέσεις κορεστούν.
Η ίδια έρευνα εξέτασε και το σύστημα ελεγχόμενης στάθμευσης στην Αθήνα, με παραδείγματα από το Κολωνάκι και το Γουδή. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το μέτρο μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την εναλλαγή των οχημάτων στις διαθέσιμες θέσεις, όμως η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται άμεσα από την επιβολή των κανόνων.
Οι ερευνητές καταλήγουν σε ένα σαφές συμπέρασμα: χωρίς ελέγχους και πρόστιμα, οι οδηγοί τείνουν να αγνοούν το σύστημα.
Τι δείχνουν τα πρόσφατα πειράματα στο κέντρο της Αθήνας
Τα τελευταία χρόνια η Αθήνα έγινε πεδίο εφαρμογής νέων παρεμβάσεων κινητικότητας.
Σε μελέτη που παρουσίασαν οι ερευνητές του ΕΜΠ Γιώργος Γιαννής, Μαρία Οικονόμου, Ελένη Παπατζίκου και συνεργάτες τους, εξετάστηκαν νέες κυκλοφοριακές και σταθμευτικές ρυθμίσεις στο κέντρο της Αθήνας στο πλαίσιο του Σχεδίου Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας.
Τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Οι παρεμβάσεις βελτίωσαν σημαντικά τις συνθήκες για πεζούς, ποδηλάτες και μέσα μαζικής μεταφοράς, χωρίς να προκαλέσουν σοβαρή επιδείνωση στο ευρύτερο κυκλοφοριακό δίκτυο. Η πιλοτική εφαρμογή έδειξε μείωση της χρήσης του ιδιωτικού αυτοκινήτου, καλύτερη εξυπηρέτηση των δημόσιων συγκοινωνιών και ταχεία προσαρμογή των πολιτών στις νέες συνθήκες.
Οι ερευνητές κατέληξαν ότι οι πολιτικές βιώσιμης κινητικότητας μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τις συνήθειες μετακίνησης των πολιτών και να μειώσουν την εξάρτηση από το Ι.Χ.
Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να βοηθήσει;
Οι λύσεις δεν περιορίζονται μόνο στις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις.
Στο ΕΚΠΑ, ο ερευνητής Γρηγόριος Δημόπουλος μελέτησε τη χρήση αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης για τη βελτιστοποίηση της αναζήτησης θέσης στάθμευσης σε κορεσμένα αστικά περιβάλλοντα.
Η εργασία του έδειξε ότι έξυπνα συστήματα καθοδήγησης μπορούν να μειώσουν τον χρόνο αναζήτησης θέσης και να αξιοποιήσουν αποτελεσματικότερα τις διαθέσιμες θέσεις στάθμευσης. Σε ορισμένα πειράματα παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση στη χρήση των διαθέσιμων χώρων και μείωση του χρόνου αναζήτησης.
Δεν πρόκειται για πανάκεια. Δείχνει όμως ότι η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στη μείωση μιας από τις βασικές πηγές κυκλοφοριακής επιβάρυνσης.
Το ερώτημα δεν είναι πού θα παρκάρουμε
Το πρόβλημα της στάθμευσης στην Αθήνα δεν είναι τελικά ένα πρόβλημα θέσεων.
Είναι ένα πρόβλημα κατανομής χώρου.
Κάθε θέση στάθμευσης καταλαμβάνει δημόσιο χώρο που θα μπορούσε να φιλοξενεί πεζοδρόμια, ποδηλατόδρομους, πράσινο, παιδικές χαρές ή δημόσιες συγκοινωνίες. Και όσο περισσότερος χώρος παραχωρείται στα αυτοκίνητα, τόσο δυσκολότερο γίνεται να λειτουργήσει η πόλη για όλους τους υπόλοιπους.
Οι συγκοινωνιολόγοι το λένε εδώ και χρόνια. Από τις παρεμβάσεις του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων στις αρχές της δεκαετίας του 2000 μέχρι τις πρόσφατες μελέτες του ΕΜΠ, το συμπέρασμα παραμένει σχεδόν το ίδιο: η λύση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην κατασκευή περισσότερων χώρων στάθμευσης. Βρίσκεται στη μείωση της ανάγκης χρήσης του αυτοκινήτου, στη σωστή διαχείριση των θέσεων που υπάρχουν και στη δημιουργία μιας πόλης όπου η μετακίνηση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το Ι.Χ. και όπου μεγάλα έργα όπως η Γραμμή 4 του Μετρό ολοκληρώνονται έγκαιρα ώστε να προσφέρουν πραγματικές εναλλακτικές στους πολίτες.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα να μην είναι πού θα παρκάρουμε στην Αθήνα. Ίσως να είναι πόσο χώρο είμαστε διατεθειμένοι να συνεχίσουμε να αφιερώνουμε στα αυτοκίνητα σε μια πόλη που ασφυκτιά.
17°
