Στάσις- Έκστασις: η θεματική της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας

Η Μπιενάλε της Αθήνας κλείνει 20 χρόνια και περνάει σε μια νέα εποχή με ένα ανανεωμένο εποπτικό συμβούλιο και μια συμβουλευτική επιτροπή, που έχουν ως στόχο τη βιωσιμότητά της, όπως τόνισε ο Poka-Yio, ο κατά κόσμον Πολύδωρος Καρυοφίλης, συνιδρυτής, Εκτελεστικός και Καλλιτεχνικός Διευθυντής της. Μέσα σε αυτό το νέο συμβούλιο εντάσσονται πολλά σημαντικά ονόματα από τον χώρο της τέχνης και όχι μόνο, ώστε να υπάρχει στήριξη της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα σε όλα τα πεδία. Επιμελητής για την 8η Μπιενάλε ορίστηκε ο Thiago de Paula Souza από τη Βραζιλία, ο οποίος μίλησε για τη θεματική της διοργάνωσης που κινείται γύρω από το δίπολο «Στάσις/ Έκστασις». 

8η Μπιενάλε της Αθήνας: Το δίπολο Στάση-Έκσταση στην καλλιτεχνική δημιουργία

Η αλλαγή παραδείγματος, το Εποπτικό Συμβούλιο και οι νέες επιτροπές

Όπως ανακοίνωσε ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Μπιενάλε της Αθήνας Poka-Yio, η Μπιενάλε της Αθήνας, έχοντας πλέον συμπληρώσει 20 χρόνια, αλλάζει σελίδα στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας της. Συστήνεται ένα Εποπτικό Συμβούλιο με πρόεδρο τον Δάκη Ιωάννου - και μέλη πρόσωπα από τον χώρο της τέχνης διεθνούς βεληνεκούς, που αλλά και μια συμβουλευτική επιτροπή, που θα εξασφαλίσουν την εύρυθμη λειτουργία της και τη βιωσιμότητά της για τα επόμενα χρόνια. Το Εποπτικό Συμβούλιο αναλαμβάνει τη στρατηγική εποπτεία, διασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, τη θεσμική ανάπτυξη και τον πολιτισμικό αντίκτυπο του οργανισμού.Η συμβουλευτική επιτροπή λειτουργεί ως δεξαμενή σκέψης, ενισχύοντας τη στρατηγική ανάπτυξη και τη διεθνή εμβέλεια του οργανισμού.«Χωρίς συνέργειες δεν μπορούμε να υπάρξουμε», υπογράμμισε ο Poka-Yio. Παράλληλα, υπάρχει και μια επιτροπή επιμέλειας που θα απαρτίζεται κάθε φορά από διαφορετικά μέλη και εκείνη θα συζητά ώστε να ορίσει τον επιμελητή της Μπιενάλε. Η Συμβουλευτική Επιτροπή Επιμέλειας συγκροτείται για πρώτη φορά, εισάγοντας ένα νέο μοντέλο επιμελητικής διαδικασίας. Σε συνεργασία με τον Poka-Yio, εισηγείται τον επιμελητή / την επιμελήτρια κάθε διοργάνωσης και συμβάλλει στον σχεδιασμό του καλλιτεχνικού προγράμματος. Για την επόμενη Μπιενάλε, ο επιμελητής είναι ο Thiago de Paula Souza, ο οποίος παρουσίασε και τη θεματική της 8ης Μπιενάλε, καθώς ακόμα δεν έχουν οριστεί οι καλλιτέχνες και οι δράσεις που θα υπάρχουν. Πάντως η μεγάλη αυτή διοργάνωση στη νέα της εποχή ξεκινά στις 2 Απριλίου 2027, με κεντρικό χώρο εκδηλώσεων το Καπνεργοστάσιο της Βουλής της Ελλάδος. Ωστόσο, οι εκδηλώσεις της θα απλώνονται σε διάφορα σημεία της πόλης.

«Κάθε ιδρυτικό μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου έχει συμβάλει, με τον δικό του τρόπο, στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης, αλλά είναι η πρώτη φορά που αποφασίσαμε να μετέχουμε σε μια κοινή πρωτοβουλία», δήλωσε ο Δάκης Ιωάννου, μέλος του προεδρείου του Εποπτικού Συμβουλίου της Μπιενάλε της Αθήνας.

Πρόκειται για μια αλλαγή παραδείγματος, κατά το αγγλικό «paradigm shift», όπως δήλωσε ο Poka-Yio. Το 2007 κανείς δεν υπολόγιζε την Ελλάδα στον χάρτη της σύγχρονης τέχνης αλλά η Μπιενάλε κατάφερε να καθιερωθεί ως μια εναλλακτική φωνή που σπάει τα στερεότυπα. Τώρα, 20 χρόνια μετά, γίνεται μια ακόμη αλλαγή παραδείγματος. Ενώ όλοι θεωρούν ότι ο καθένας δρα για τον εαυτό του, η Μπιενάλε της Αθήνας στηρίζει τη συνέργεια: «Η Μπιενάλε της Αθήνας έχει φτιαχτεί από τη σκηνή για τη σκηνή». Στόχος είναι με την ύπαρξη αυτού του εποπτικού συμβουλίου και της πολυφωνίας του, να εξακολουθήσει να είναι η Αθήνα η πιο προοδευτική Μπιενάλε της Ευρώπης. 

Ας δούμε παρακάτω τα μέλη του Συμβουλίου και των νέων επιτροπών της Μπιενάλε της Αθήνας: 

Εποπτικό Συμβούλιο
Προεδρεία:  Δάκης Ιωάννου και Γιώργος Οικονόμου

Τα ιδρυτικά μέλη 
Αλεξία Αντσακλή Βαρδινογιάννη, ιδρύτρια του ARTFLYER
ΝινέτταΒαφειά, δικηγόρος, συλλέκτρια έργων τέχνης
ΜαρέβαΓκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, δημιουργική σύμβουλος, επιχειρηματίας
Δημήτρης Δασκαλόπουλος, συλλέκτης σύγχρονης τέχνης, θεματοφύλακας της Συλλογής Δ.Δασκαλόπουλου και ιδρυτής του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ
Χάρης Δαυίδ, συλλέκτης σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και τέχνης της αφρικανικής διασποράς (TheHarryDavidArtCollection)
Αλέξανδρος Διογένους, επιχειρηματίας, συλλέκτης, ιδρυτής του PylonArt&Culture
FüsunEczacıbaşı, αρχιτέκτονας, συλλέκτρια έργων τέχνης και υποστηρίκτρια της τέχνης (επίτιμο μέλος)
Δάκης Ιωάννου, επιχειρηματίας, συλλέκτης, ιδρυτής και πρόεδρος του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ (προεδρείο)
Μάγδα Μπαλτογιάννη-Καλλιτσάντση, συλλέκτρια
Γιώργος Οικονόμου, επιχειρηματίας και συλλέκτης έργων τέχνης (προεδρείο)
Ειρήνη Παναγοπούλου, συλλέκτρια και υποστηρίκτρια του πολιτισμού

Μέλη της Συμβουλευτικής Επιτροπής:
Χλόη Βαΐτσου, ανεξάρτητη σύμβουλος τέχνης και πολιτιστικής στρατηγικής
Γεράσιμος Γιαννόπουλος, συν-διαχειριστής εταίρος, Ζέπος & Γιαννόπουλος
Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ - Δ. Δασκαλόπουλος
Δημήτρης Κουτσόπουλος, CEO της DeloitteGreece
Thomas Oberender, επιμελητής, καλλιτεχνικός διευθυντής φεστιβάλ και συγγραφέας με έδρα το Βερολίνο και την Αθήνα

Mέλη της Επιμελητικής Επιτροπής
Kατερίνα Γρέγου, Massimiliano Gioni, Stefanie Hessler και Gabi Ngcobo.

Ο επιμελητής της Μπιενάλε και η θεματική Στάσις/ Έκστασις

Ο επιμελητής της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας είναι ο Thiago de Paula Souza με έδρα το Σάο Πάολο. Έχει εργαστεί ως συνεπιμελητής ή μέλος της επιμελητικής επιτροπής σε έναν μεγάλο αριθμό διεθνών οργανώσεων στο Σάο Πάολο αλλά και σε άλλες χώρες. Σήμερα συμμετέχει στην Καλλιτεχνική Επιτροπή του NESRArtFoundation στην Αγκόλα. Παράλληλα, είναι υποψήφιος διδάκτορας στο πρόγραμμα τεχνών του HDK-Valand – Academy of Art and Design στο Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ, στη Σουηδία. Η έρευνά του εξετάζει καλλιτεχνικές πρακτικές που συνδυάζουν την άρνηση και τη συνεργασία ως εργαλεία απέναντι στη νεοφιλελεύθερη οικειοποίηση.

Απλός και καταδεκτικός, εξέφρασε το άγχος του από το γεγονός ότι δεν μιλάει -ακόμα- ελληνικά. Δήλωσε τιμή να είναι ο επιμελητής της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας, αλλά θεώρησε τον εαυτό του τυχερό που βρέθηκε σε αυτόν τον θεσμό σε μια εποχή που προωθείται η συνέργεια καθώς όλη η δουλειά του χαρακτηρίζεται από τις συνεργασίες. Άλλωστε για εκείνον, η τέχνη είναι ένα εργαλείο που φέρνει κοντά τους ανθρώπους.

Στη συνέχεια, μια μεγάλη πρόκληση για εκείνον ήταν ο τίτλος της θεματικής, Όταν ενημερώθηκε ότι έπρεπε να είναι στα ελληνικά, δυσκολεύτηκε πολύ να βρει τις κατάλληλες λέξεις που να έχουν και διεθνή απήχηση αλλά να είναι και κατανοητές στους Έλληνες. Στη Βραζιλία όταν επισκέπτονται ένα σπίτι, λένε «συγγνώμη» και κάθονται και ακούνε πρώτα τι θα πουν οι άλλοι, όπως αποκάλυψε. Αυτό έκανε και όταν ήρθε στην Ελλάδα. Έπειτα από brainstorming και συζητήσεις με τον Poka-Yio, κατέληξαν στο δίπολο «Στάσις- Εκστασις». 

Εκ πρώτης όψεως αντίθετες ή αντικρουόμενες, όταν εκείνος προσπάθησε να μάθει σε βάθος τις έννοιές τους και τα κρυφά τους νοήματα, τις είδε ως αδερφές εικόνες. Ο όρος «έκσταση» χρησιμοποιείται συχνά για να συνδεθεί με τελετουργίες, ή να εκφράσει την ευχαρίστηση απέναντι σε κάτι. Αυτό όμως που υπάρχει πάντα στο νόημα του όρου είναι η έννοια του εκτοπισμού του σώματος, της μεταμόρφωσης μέσω της έντασης και της ενέργειας. Από την άλλη η λέξη  «στάσις» συνήθως χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη στασιμότητα, την ανικανότητα ανάληψης μιας απόφασης που μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, εσωτερικούς και εξωτερικούς. Ο όρος αυτός για τον επιμελητή αποτελεί και μια μεταφορά του σήμερα, της δύσκολης κατάστασης που ζουν οι λαοί σε παγκόσμιο επίπεδο. Και μπορεί επομένως να οφείλεται σε φόβο, έλλειψη κατάλληλων μέσων, κινήτρων... 

Προσφάτως ενημερώθηκε ότι ο όρος στάση έχει και μια ακόμη υπο-έννοια. Μπορεί να συνδέεεται με την αντίσταση, την επανάσταση, την ανάγκη για αλλαγή. Κάτι που μπορεί να γίνει μέσω της τέχνης. 

Όταν αυτές οι δυο λέξεις συνδυαστούν, τότε μπορούν να αποτελέσουν μια πρόταση τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. «Όταν τέμνονται, στο σημείο τριβής τους, εγώ σκέφτομαι ένα τοπίο. Κάπως έτσι είναι μια έκθεση. Δεν δείχνει το καλό ή το κακό, το σωστό ή το λάθος. Αλλά παραπέμπει στον κόσμο που ζούμε, στο τώρα. Αυτό το τοπίο παραμένει ανοιχτό και θα δούμε τι θα προκύψει. Άλλωστε η τέχνη μπορεί να δώσει κάποιες προτάσεις, όχι βέβαια απαντήσεις», όπως ανέφερε.