«Αστοχίες»: Οκτώ καλλιτέχνες και ένας πανεπιστημιακός «διαβάζουν» την Αθήνα από το υπέδαφος έως το πανό στην κολόνα

Η νέα ομαδική έκθεση, σε επιμέλεια του δημοσιογράφου και μουσειολόγου Δημήτρη Τρίκα, με τίτλο «Αστοχίες», φέρνει κοντά οκτώ καλλιτέχνες και έναν πανεπιστημιακό, οι οποίοι επιχειρούν να «διαβάσουν» την Αθήνα μέσα από τις τεχνικές, τις πολιτικές και τις γλωσσικές της αστοχίες. «Η Αθήνα χτίστηκε με αστοχίες και επέζησε χάρη σε αυτές», σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης. «Η έκθεση δεν υποστηρίζει ότι η αταξία είναι καλή και η τάξη κακή. Υποστηρίζει ότι οι αστοχίες μιας πόλης διαβάζονται όπως οι στρώσεις ενός εδάφους, καθεμιά ως ίχνος μιας απόφασης, ενός συμφέροντος ή μιας ανάγκης, και ότι το ερώτημα της εποχής είναι ποιες από αυτές θα επιτραπεί να εξακολουθήσουν να υπάρχουν». Η έκθεση θα εγκαινιαστεί την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026, από τις 18.30 έως τις 21.00, στη βιβλιοθήκη «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20) και θα διαρκέσει έως τις 24 Δεκεμβρίου 2026.

«Αστοχία είναι η λέξη με την οποία ένας μηχανικός ονομάζει τη στιγμή που ένα υλικό, μια κατασκευή ή ένα έδαφος παύει να κάνει αυτό για το οποίο υπολογίστηκε, και η έκθεση που χτίζεται με τα έργα των συμμετεχόντων καλλιτεχνών ξεκινά από αυτή την κυριολεξία για να φτάσει σε όλες τις υπόλοιπες εννοιολογήσεις», γράφει χαρακτηριστικά στο επιμελητικό του κείμενο ο Δημήτρης Τρίκας. «Αστοχώ σημαίνει δεν πετυχαίνω τον στόχο και πίσω της στέκεται η αμαρτία της αρχαίας τραγωδίας, το σφάλμα πάνω στο οποίο ο Αριστοτέλης στηρίζει την τραγική πράξη, αλλά είναι και “Ο Στόχος” του Μανόλη Αναγνωστάκη, η ποιητική συλλογή του 1970 που μίλησε για μια ολόκληρη γενιά με τη γλώσσα της ήττας της Αριστεράς. Είναι, τέλος, όρος της φιλοσοφίας της γλώσσας. Ο Τζον Όστιν ονομάζει misfires τις πράξεις που δεν πραγματοποιούν αυτό που λένε, όπου ο λόγος είναι ατελέσφορος, το σύνθημα δεν πείθει κανέναν, η υπόσχεση δεν δεσμεύει, η κραυγή δεν βρίσκει παραλήπτη. Έχουμε τρία στρώματα, λοιπόν, το υλικό, το πολιτικό και το γλωσσικό, και πάνω τους στήνεται η έκθεση ως μια τομή της Αθήνας, από τα έγκατα που ανοίγουν με τις τόσες εκσκαφές που επιτελούνται σ’ αυτήν την υπό μετάβαση πόλη στις μέρες μας μέχρι το πανό που ξεχάστηκε σε μια κολόνα και την οκτάμετρη επιγραφή, εμπνευσμένη από σύνθημα γραμμένο σε τοίχο των Εξαρχείων».

Δημήτρης Πλάντζος - Urbania, 2005-2025

Από τη δεκαετία του πενήντα, η αντιπαροχή στην Αθήνα αντικατέστησε το νεοκλασικό με την πολυκατοικία και παρέδωσε την πόλη στη μικρή ιδιοκτησία και στην ελπίδα κοινωνικής και οικονομικής ανόδου των οικογενειών της. Το αποτέλεσμα ήταν μια πόλη ασφυκτική και ταυτόχρονα ζωντανή, όπου το σπίτι, η δουλειά, ο δρόμος και η αυθαιρεσία συγκατοικούν. Σήμερα, η ίδια η ακαταστασία της γίνεται εμπόρευμα, τα διαμερίσματα γίνονται βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι γειτονιές σκηνικό αυθεντικότητας, το κέντρο προορισμός. Η έκθεση θέτει το ερώτημα: Ποιες από τις αστοχίες της πόλης θα επιτραπεί να εξακολουθήσουν να υπάρχουν, αφού κάθε μία διαβάζεται ως ίχνος μιας απόφασης, ενός συμφέροντος ή μιας ανάγκης;

Στις «Αστοχίες» συναντώνται δύο αντίθετα βλέμματα πάνω στο ίδιο έδαφος. Ο μηχανικός που ανοίγει μια εκσκαφή βλέπει ένα πρόβλημα φέρουσας ικανότητας: πόσο συμπαγής είναι η ύλη, πόσο νερό κρατά, πού θα υποχωρήσει. Ο αρχαιολόγος που σκύβει πάνω στην ίδια τομή βλέπει μια διαδοχή εποχών: το στρώμα του πολέμου πάνω στο στρώμα της ειρήνης, το σπίτι πάνω στο εργαστήριο, το εργαστήριο πάνω στον τάφο. Τα δύο βλέμματα εκπροσωπούν η Μάνια Μπενίση και ο Δημήτρης Πλάντζος, χωρίς πρόθεση συμφιλίωσης. Η τεχνική φωτογραφία μιας εκσκαφής και η φωτογραφία μιας πόλης που αλλάζει από δεκαετία σε δεκαετία δεν λένε το ίδιο πράγμα για τον χρόνο, και η απόσταση ανάμεσά τους είναι ο τόπος όπου ζητείται από τους υπόλοιπους να εργαστούν.

Ο Γιάννης Σκαλτσάς, από την άλλη, παρουσιάζει πλάκες που μοιάζουν με μάρμαρο και φέρουν ανορθόγραφα τη φράση «ενάντια στην αστική ορθογραφία». Είναι ένας διάλογος με το ψεύτικο μάρμαρο της αθηναϊκής πολυκατοικίας, αφού η λέξη αστική σημαίνει ταυτόχρονα του άστεως και της αστικής τάξης και η ορθογραφία είναι ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο μια κοινωνία αποφασίζει ποιος γράφει σωστά και ποιος λάθος. Η ζωγραφική του Κώστα Χριστόπουλου στρέφεται στα πανό που μένουν δεμένα σε κολόνες μετά τη διαμαρτυρία που τα έβαλε εκεί και στα αστικά τοπία που τα φιλοξενούν, ως λείψανα μιας πολιτικής αστοχίας.

Η Doreida Xhogu και η Ελίζα Σόρογκα ανοίγουν το ζήτημα των σωμάτων που υπηρετούν την πόλη ως προϊόν. Η Xhogu στρέφεται στα σώματα που καθαρίζουν τα διαμερίσματα πριν από τους επισκέπτες, που παραδίδουν τα κλειδιά σε κουτιά ασφαλείας και δεν φαίνονται στις διαφημιστικές φωτογραφίες της πόλης. Στο βίντεο της Σόρογκα γυναίκες παρατάσσονται όλες μαζί, ντυμένες ομοιόμορφα και με τσάντες στα χέρια, και ουρλιάζουν στον δημόσιο χώρο. Το έργο θέτει το ερώτημα ποια οργή επιτρέπει η πόλη στα σώματα που τη συντηρούν, αλλά και πώς τα αξιολογεί και τα ιεραρχεί.

Μάνια Μπενίση - The Quiet Study of Ordinary Failures (2026)

Σχετικό Άρθρο

Εικαστικα «Heretics / Ketzer»: Εγκαινιάζεται στα Εξάρχεια το διεθνές εικαστικό δίπτυχο

Newsroom 26.10.2026, 15:57

Η διάταξη της έκθεσης ακολουθεί τη λογική μιας κάθετης τομής, όπως τη διαβάζουν οι μηχανικοί και οι αρχαιολόγοι, από το βάθος προς την επιφάνεια, από το έδαφος προς την οδό, από την οδό προς το κτίριο και τον τοίχο που φέρει το πανό. Ο χώρος είναι η ιστορική βιβλιοθήκη «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» της ΕΣΗΕΑ, στην οδό Ακαδημίας. Ανήκει σε ανθρώπους που ονομάζουν τα γεγονότα και ζουν από τη σωστή γραφή και βρίσκεται σε ένα κέντρο όπου η αστική, η τουριστική και η πολιτική ζωή συναντώνται σε ακτίνα λίγων εκατοντάδων μέτρων. Στην κορυφή κάθε σκελετού από μπετόν στην Αθήνα προεξέχουν σίδερα που περιμένουν. Οι μηχανικοί τα λένε αναμονές. Είναι ράβδοι οπλισμού που αφήνονται ελεύθερες ώστε ένας επόμενος όροφος, αν έρθει, να στηριχθεί πάνω τους, και συχνά δεν έρχεται ή έρχεται πολλά χρόνια αργότερα, όταν τα σίδερα έχουν σκουριάσει και οι ιδιοκτήτες έχουν φύγει. Καμία άλλη συνθήκη δεν περιγράφει καλύτερα την πόλη και αυτή την έκθεση.

Μια υπόσχεση που δεν υλοποιήθηκε και παραμένει όρθια προς τον ουρανό είναι η ατελής κολόνα του Μπάμπη Καραλή, κακοχτισμένη και ξεχασμένη στον χρόνο, και ο «πύργος» της Αγγελικής Λόη από χάρτινα φίλτρα του καφέ, ένα ευτελές υλικό που θέλει να υψωθεί πέρα από κάθε μέτρο του ανθρώπου και του τοπίου. Μια αστοχία που έχει καταρρεύσει και υπομένει τις συνέπειές της είναι οι σπασμένες κεραμικές πλάκες της Μυρτώς Παπαδοπούλου, με τα γήινα χρώματα και τις χωμάτινες επιστρώσεις.

Σύμφωνα με τον επιμελητή, υπάρχουν δύο ευκολίες που η έκθεση θέλει να αποφύγει: «Η πρώτη είναι η ελεγεία, η συγκίνηση για τα ερείπια, η ωραιοποίηση της σκουριάς, η αισθητική της παραμελημένης επιφάνειας. Ένα κόψιμο σε έδαφος που δεν αποτυγχάνει, ένα εργοτάξιο στην κανονική του κατάσταση, δεν είναι θέμα εκθεσιακό, είναι τεχνική προβολή ενός έργου που προχωρά, ενώ αστοχία έχουμε όταν δεν παραμένει το κατασκευασμένο στην αρχική του θέση, στον σχεδιασμένο προορισμό του, και τότε είναι που τα πράγματα ευνοούν τον στοχασμό και τον κριτικό λόγο. Η δεύτερη ευκολία, που προτείνει την ευχαρίστηση από την ίδια την ατέλεια, είναι ο επαινετικός χειρισμός του “δικαιώματος στην αποτυχία” (αλλά για να γίνεις καλύτερος) που προκύπτει από την κατάχρηση και εργαλειοποίηση του Μπέκετ και της κορυφαίας του αναφοράς “να αποτύχεις ξανά, να αποτύχεις καλύτερα”. Το να είσαι καλλιτέχνης σημαίνει, κατά τον Μπέκετ, να αποτυγχάνεις όπως κανείς άλλος δεν τολμά να αποτύχει. Η αποτυχία είναι η συνθήκη της τέχνης, όχι ένα στάδιο πριν από τη νίκη».

Δημόσιο πρόγραμμα

Σχετικό Άρθρο

Εικαστικα H Βelle Epoque στο Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή

Νίκη - Μαρία Κοσκινά 26.10.2026, 11:41

Στο πλαίσιο της έκθεσης, την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου 2026, στις 19.00, οργανώνεται στον δεύτερο όροφο της βιβλιοθήκης δημόσια συζήτηση με τίτλο «Σε ποιον ανήκει η πόλη;». Συμμετέχουν ο Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ, η Πέννυ Κουτρολίκου, καθηγήτρια στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ, η Ελένη Κατρίνη, εντεταλμένη διδάσκουσα και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στην ίδια σχολή, και ο Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος, εκδότης των Affect Editions.

Πληροφορίες

«Αστοχίες», ομαδική έκθεση
Επιμέλεια: Δημήτρης Τρίκας
Συμμετέχουν: Μπάμπης Καραλής, Αγγελική Λόη, Μάνια Μπενίση, Μυρτώ Παπαδοπούλου, Δημήτρης Πλάντζος, Γιάννης Σκαλτσάς, Ελίζα Σόρογκα, Doreida Xhogu και Κώστας Χριστόπουλος
Εγκαίνια: Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026, 18.30 έως 21.00
Διάρκεια: 11 Νοεμβρίου έως 24 Δεκεμβρίου 2026, κατά τις ημέρες και ώρες λειτουργίας της βιβλιοθήκης.
Χώρος: Βιβλιοθήκη «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» της ΕΣΗΕΑ, Ακαδημίας 20, Αθήνα
Οργάνωση παραγωγής: Art For Society
Είσοδος ελεύθερη

Βιογραφικό επιμελητή

Ο Δημήτρης Τρίκας είναι ανεξάρτητος επιμελητής, δημοσιογράφος και μουσειολόγος με έδρα την Αθήνα, μέλος της AICA Hellas και ιδρυτής της πλατφόρμας Art For Society, που εστιάζει στη σύγχρονη τέχνη με κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις. Παράγει και παρουσιάζει την εκπομπή «Factory. Ιδέες / Τέχνες» στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ.