Μάκης Θεοφυλακτόπουλος: «Αν δεν ζωγραφίζω, τι θα κάνω;»

Για δεύτερη χρονιά και εγκαινιάζοντας τη χειμερινή περίοδο, η οποία έχει ως θεματική τις «Συνέχειες», η γκαλερί Citronne στο Κολωνάκι ανοίγει τις πόρτες του όμορφου αστικού διαμερίσματος μέσα στο οποίο στεγάζεται, για να υποδεχθεί τα είκοσι «Καινούργια Έργα» του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου, ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες εξπρεσιονιστές ζωγράφους. 

Όπως ανέφερε η Δρ. της Ιστορίας της Τέχνης και Διευθύντρια της Γκαλερί, κα Τατιάνα Σπινάρη, η φιλοσοφία του εκθεσιακού προγράμματος της γκαλερί CITRONNE, είναι να φιλοξενεί σημαντικούς, σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες, «η δουλειά των οποίων παρουσιάζει μία μεγάλη εικαστική εμβέλεια και βρίσκεται σε διάλογο και με το τι συμβαίνει παγκόσμια». Ιδιαίτερα δε σημαντικό ρόλο, τόσο στη θεματική των εκθέσεων όσο και των επιλεγμένων καλλιτεχνών, παίζει η αίσθηση μίας συνέχειας.

Με αυτό το σκεπτικό, η ατομική έκθεση του Μ. Θεοφυλακτόπουλου που εγκαινιάστηκε την Πέμπτη 28 Νοεμβρίου, αποτελεί μία συνέχεια της σημαντικής έκθεσης «Εγκιβωτισμός-Mappemonde» του Γιώργου Λάππα που είχε φιλοξενηθεί πέρυσι στην Γκαλερί. Όπως ο Γ. Λάππας, έτσι και ο Μ. Θεοφυλακτόπουλος είναι καλλιτέχνης του άστεως και η δουλειά του είναι συνδεδεμένη με την πόλη της Αθήνας, μέσα στην οποία ζει και εργάζεται. 

Μέσα στο ίδιο πνεύμα, η έκθεση αυτή αποτελεί συνέχεια της έκθεσης του Μ. Θεοφυλακτόπουλου που είχε γίνει πριν μερικά χρόνια στον Πόρο, όπως και το όμορφο, φωτεινό διαμέρισμα του Κολωνακίου, αποτελεί μία συνέχεια του υπέροχου εκθεσιακού χώρου του Πόρου, που βρίσκεται πάνω στη θάλασσα.

Τα καινούργια έργα του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου εκτίθενται σε διάλογο με επιλεγμένα έργα από την καλλιτεχνική παραγωγή του ζωγράφου κατά την τελευταία δεκαετία. Αναδεικνύουν την ενότητα, τη συνάφεια αλλά και τις ρήξεις στο λεξιλόγιό τους και αποτυπώνουν την ωριμότητα και το πάθος ενός κορυφαίου καλλιτέχνη.

«Στον επιμελητή αναλογεί το να βγάλει το φίδι από την τρύπα» είπε χαριτολογώντας ο επιμελητής της έκθεσης κος Θεόφιλος Τραμπούλης όταν πήρε τον λόγο. Κι όμως, όπως παραδέχθηκε, δεν είχε να πει πολλά «γιατί η έκθεση είναι τόσο δυνατή από μόνη της που γεννά συνέχεια λόγο και ιδέες και ο τίτλος της είναι αυτός που λέει τα περισσότερα». 

Όπως εξήγησε ο κος Τραμπούλης, ο τίτλος αποτελείται από δύο μέρη με το πρώτο να δηλώνει ότι τα περισσότερα έργα της έκθεσης (εκτός από μερικά αναγνωρίσιμα λάδια που συνυπάρχουν με τα καινούργια) έγιναν μέσα στο 2019 και το δεύτερο, ότι όλα αυτά τα έργα είναι καινούργια, πρωτοφανή, καινοφανή, φιλοτεχνημένα με ένα καινούργιο υλικό, τον μαρκαδόρο, το οποίο ο καλλιτέχνης ανακάλυψε πρόσφατα και χρησιμοποίησε με τέτοιο τρόπο που θυμίζει πολύ το λάδι. Και σε αυτά τα καινούργια έργα κυριαρχούν οι ανθρώπινες μορφές, ή κάτι που μοιάζει σε αυτές, οι οποίες αναδεικνύονται σαν σκιές, παραπέμποντας στον πλατωνικό μύθο της σπηλιάς. Και ο κος Τραμπούλης, κατέληξε: «Η ζωγραφική του Θεοφυλακτόπουλου είναι σπηλαιώδης. Βγαίνει από μία μεγάλη σπηλιά και αυτή τη σπηλιά μπορεί να τη δει κάποιος και γεωλογικά γιατί τα λάδια του θυμίζουν τοιχώματα σπηλιάς και μπορεί να τη δει και ανθρωπολογικά γιατί και ο τρόπος των μορφών στον καμβά θυμίζει τις σπηλαιογραφίες».

Όταν όμως έφτασε η σειρά του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου να μας ξεναγήσει στην έκθεση, η συνέντευξη τύπου έπαψε να έχει τον τυπικό χαρακτήρα που έχουν συνήθως αυτές οι συνεντεύξεις και απέκτησε έναν χαρακτήρα προσωπικό, βιωματικό και εξομολογητικό, ο οποίος από την πρώτη στιγμή κέρδισε αλλά και συγκίνησε το ακροατήριο.

Ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης, αφού ευχαρίστησε όλους τους παρευρισκόμενους για την τιμή που του έκαναν με την παρουσία τους, άρχισε να μιλάει με μία φωνή ήρεμη αλλά γεμάτη συναίσθημα, εκφράζοντας αρχικά τον βαθύ σεβασμό και θαυμασμό του για τον καλλιτέχνη που είχε φιλοξενηθεί πέρυσι στην CITRONNE, τον Γ. Λάππα, «τον μεγάλο καλλιτέχνη που έφυγε νωρίς» όπως είπε. Και συνέχισε με την ίδια ευγένεια, ταπεινότητα και μετριοφροσύνη. «Αυτός είναι ο μεγάλος, σύγχρονος Έλληνας καλλιτέχνης. Εγώ προσπαθώ με τις δικές μου τις δυνάμεις να κάνω ό,τι καλύτερο μπορώ. Ξέρω ότι υπάρχουν πολύ καλύτεροι καλλιτέχνες από εμένα και, αν πάμε στο εξωτερικό... άσε, εκεί μπορείς να πεις ότι εγώ δεν ζωγραφίζω πια αφού υπάρχουν αυτοί».

Και σαν εκφράζει δυνατά τις σκέψεις του, αναρωτιέται: «Αλλά αν δεν ζωγραφίζω, τι θα κάνω;». Την απάντηση την δίνει αμέσως με λόγια απλά, μεστά, γεμάτα αλήθεια, τα οποία μεταφέρονται αυτούσια: «Θα συνεχίζω να ζωγραφίζω γνωρίζοντας ότι πάντα θα υπάρχουν σπουδαιότεροι καλλιτέχνες. Τι να κάνω; Να τα παρατήσω επειδή υπάρχουν στον κόσμο διάφορα αριστουργήματα; Με τα μέσα που μπορώ παλεύω, αλλά ευτυχώς έχω συνείδηση ότι είμαι ένας καλλιτέχνης που κάνει ό,τι μπορεί και υπάρχουν δίπλα μου θηρία. Το ξέρω αυτό πολύ καλά».

Γενναιόδωρος στα λόγια και για έναν άλλον μεγάλο καλλιτέχνη τον Ραφήλ Μπάϊκα, που αποφεύγει όμως τη δημοσιότητα. «Ούτε τον ξέρω, ούτε τον έχω συναντήσει ποτέ μου και, αν τον δω στον δρόμο δεν θα τον γνωρίσω, δεν ξέρω τίποτα γι' αυτόν. Θυμάμαι όμως όταν είχα δει πριν πολλά χρόνια στην γκαλερί Bernier κάτι αριστουργήματα δικά του, κάτι σχέδια καταπληκτικά και εκεί ένιωσα μεγάλη ζήλια. Είδα κάποια πράγματα τρομερά... Εκεί ζήλεψα... Τα έργα αυτά τα έχω πάντα στο κεφάλι μου και ήθελα πολύ να μιλήσω γι' αυτόν τον μεγάλο καλλιτέχνη».

Χαρακτηρίζει τη σχέση του με τη ζωγραφική ως «μία καλή εξάρτηση που δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτή, μία περιπέτεια από την οποία δεν μπορεί να αποδεσμευθεί» και μιλάει για το έργο του και την πορεία του στην τέχνη με αυτογνωσία και μια ειλικρίνεια αφοπλιστική. «Με ό,τι έχουμε προχωράμε και στην τέχνη αλλά και στη ζωή. Έτσι λοιπόν, με πλήρη συνείδηση των μεγάλων αξιών που έχουν δημιουργηθεί πάνω στη σύγχρονη τέχνη, φτιάχνω και εγώ ό,τι μπορώ, με αυτό που έχω. Παλεύω και πιστεύω ότι έχω καταφέρει κάτι λίγο, με τα μέσα που διαθέτω και ελπίζω ότι αν τύχαινε να περάσει από εδώ ένας απ' αυτούς τους μεγάλους σύγχρονους καλλιτέχνες, μάλλον μία καλή κουβεντούλα θα είχε να πει. Αυτό λοιπόν είναι κάτι που με κάνει να μην τα παρατάω».

Το πιο ενδιαφέρον όμως σημείο της ομιλίας αυτής ήταν η αναφορά του στο νέο υλικό που χρησιμοποίησε για τα έργα του, τον μαρκαδόρο, υλικό που ανακάλυψε τυχαία και του έδωσε αφορμή για ένα καινούργιο κεφάλαιο στην τέχνη του και το οποίο επεξεργάστηκε με τον ενθουσιασμό και την όρεξη ενός ανθρώπου που απέχει πολύ από την ηλικία των 80 ετών που είναι ο ίδιος. 

«Ανακάλυψα ότι αυτό το υλικό μπορώ, μαθαίνοντάς το, να το πλάσω όλο και περισσότερο, να το πλάσω όπως έπλαθα τη ζωγραφική, με τα λάδια. Το αλλάζω συνέχεια, το χαλάω για να το ξαναβρώ καλύτερο. Αυτό με ζωντάνεψε. Αυτό το άγνωστο υλικό μού έδωσε μεγάλο κέφι, επειδή δεν το ήξερα και όσο το δούλευα τόσο το μάθαινα. Αυτό τον ρόλο έπαιξε στην εργατικότητα, στη ζωντάνια. Βλέποντας και ξαναβλέποντας αυτά τα έργα, παρόλο που είμαι γκρινιάρης όπως οι περισσότεροι καλοί καλλιτέχνες, μπορώ να πω ότι μάλλον μου αρέσουν».

Ακούγοντας τον Μάκη Θεοφυλακτόπουλο να μιλάει, ξεχνάς ότι έχεις μπροστά σου έναν άνθρωπο 80 ετών. Νιώθεις τον ενθουσιασμό του για τη ζωή, την όρεξη που έχει να φτιάχνει πράγματα, καθώς και το πάθος του να γεύεται εμπειρίες και σκέπτεσαι πόσο συχνά αυτή η ζωντάνια λείπει από τους νέους. «Τα 80 δεν σημαίνουν χαμομήλι ή φασκόμηλο» λέει σαν να διαβάζει τις σκέψεις μας. «Θέλω να το φωνάξω αυτό στους νέους: η ζωή μπορεί να είναι πολύ ζωντανή στα 80 χρόνια. Μπορείς να βάλεις καινούργια λάστιχα και να πας στο Λαύριο, σε ένα μαγαζί για να φας ψαράκι. Και πας εκεί, όχι διότι δεν υπάρχουν αλλού μαγαζιά για ψάρι, αλλά για να κάνεις τα 200 χιλιόμετρα που σ' αρέσουν».

Ο ίδιος αισθάνεται ότι έχει απίστευτα κέφια και ότι ζει μία δεύτερη νεότητα, όχι μόνο ζωγραφική, αλλά σε όλα, και προσπαθώντας να ερμηνεύσει γιατί συμβαίνει αυτό καταλήγει ότι ίσως να είναι γονιδιακό, ή χημικό ή, να τον ευλογεί η μητέρα του από τον Παράδεισο. Στα νιάτα του όμως, ομολογεί, είχε καταθλίψεις και διάφορα. Τώρα για κάποιους λόγους όλα αυτά έχουν σταματήσει.

Με τα 80, όπως λέει, «μπορείς να τα πας μια χαρά αρκεί να υπάρχει μία βασική προϋπόθεση. Και αυτή ονομάζεται "τύχη"». Πιστεύει ότι όλα είναι θέμα τύχης και ο ίδιος είναι απλά τυχερός που ζει και έχει μεγάλα κέφια.

Όσο για εμάς, είμαστε πολύ τυχεροί που ακούσαμε την απολαυστική ομιλία ενός σπουδαίου καλλιτέχνη και θαυμάσαμε την ενέργεια ενός 80χρονου που διαθέτει μία απίστευτη κινητήριο δύναμη για νέες περιπέτειες και νέες δημιουργίες.

Ο Μ. Θεοφυλακτόπουλος, εκτός από μία πολύ ωραία περιήγηση στην έκθεσή του, μας συγκίνησε και μας έδωσε και ένα πολύ ωραίο μάθημα ζωής.