Είδαμε τις τρεις νέες εκθέσεις του ΕΜΣΤ λίγο πριν ανοίξουν στο κοινό

Τρεις νέες εκθέσεις εγκαινιάζονται τον Ιούνιο στο ΕΜΣΤ, οι οποίες ανοίγουν διαφορετικούς δρόμους ανάγνωσης της τέχνης, της ιστορίας και της συλλογικής μνήμης. Από τις νέες κατευθύνσεις της Συλλογής του μουσείου μέχρι ένα αφιέρωμα στον Γιώργο Λάππα και μια πολυμεσική εγκατάσταση για τη φωνή, τη διαμεσότητα και τη γυναικεία εμπειρία, οι νέες παρουσιάσεις συνθέτουν ένα πολυφωνικό τοπίο που συνομιλεί με το παρόν. Εμείς επισκεφθήκαμε τα τρία αυτά πρότζεκτ προτού ανοίξουν επίσημα στο κοινό.

Προτού ξεκινήσει η ξενάγηση στις εκθέσεις, η Κατερίνα Γρέγου, η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ-που είναι επιμελήτρια στην κεντρική έκθεση «South by Southeast»- έκανε έναν απολογισμό τόσο της χρονιάς που πέρασε όσο και της πεντάχρονης θητείας της στο μουσείο, λίγες μέρες μετά την ανακοίνωση για την ανανέωση της θητείας της στο μουσείο. Η έκθεση αυτή λειτουργεί και ως ένας άτυπος απολογισμός μιας πενταετίας που άλλαξε τον προσανατολισμό του μουσείου, όπως ανέφερε. Μέσα από νέες εκθέσεις, σημαντικά αποκτήματα, διεθνείς συνεργασίες, προγράμματα φιλοξενίας και δράσεις εξωστρέφειας, το ΕΜΣΤ ενίσχυσε τη θέση του στον διεθνή χάρτη της σύγχρονης τέχνης, στρέφοντας παράλληλα το βλέμμα προς τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Η ανανέωση της συλλογής, η στήριξη νέων καλλιτεχνών και η ανάπτυξη ενός έντονου δημόσιου προγράμματος αποτέλεσαν βασικούς άξονες μιας περιόδου που επιχείρησε να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του μουσείου ως χώρου διαλόγου, έρευνας και πολιτισμικής ανταλλαγής.

Οι τρεις νέες εκθέσεις του ΕΜΣΤ

South by Southeast

Η κεντρική έκθεση είναι το «South by Southeast», σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, η οποία σηματοδοτεί μια νέα φάση για τη συλλογή του ΕΜΣΤ. Πρόκειται για μια νέα ανάγνωση της Συλλογής του μουσείου που λειτουργεί ταυτόχρονα ως καλλιτεχνική πρόταση και ως πολιτισμική δήλωση. Η έκθεση επιχειρεί να μετατοπίσει το βλέμμα από τις παραδοσιακές δυτικοευρωπαϊκές αφηγήσεις προς τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Αντί να αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως περιφέρεια της Δύσης, την τοποθετεί στο κέντρο ενός σύνθετου δικτύου ανταλλαγών, μετακινήσεων, συγκρούσεων και πολιτισμικών συγγενειών που διαμορφώνουν εδώ και αιώνες την ευρύτερη περιοχή.

Ο τίτλος της έκθεσης, ένα ευφυές λογοπαίγνιο πάνω στην ταινία του Άλφρεντ Χίτσκοκ «North by Northwest» (στα ελληνικά: «Στη σκιά των τεσσάρων γιγάντων»), υποδηλώνει ακριβώς αυτή τη στροφή του προσανατολισμού. Τα έργα συνομιλούν με ζητήματα ιστορίας, εκτοπισμού, συλλογικής μνήμης, ταυτότητας και γεωπολιτικής πραγματικότητας, ενώ η έκθεση προτείνει μια διαφορετική αφήγηση για το πού ανήκει η Ελλάδα και πώς μπορεί να ξαναδιαβάσει το παρελθόν και το παρόν της μέσα από τις σχέσεις της με τους γείτονές της.

Το South by Southeast δεν είναι μια έκθεση που απλώς παρουσιάζει έργα τέχνης. Είναι μια πρόταση για να ξαναδούμε τη θέση της Ελλάδας στον χάρτη. Να σταματήσουμε να κοιτάζουμε αποκλειστικά προς τη Δύση και να στραφούμε προς εκείνες τις γεωγραφίες που ανέκαθεν διαμόρφωναν την ταυτότητά μας: τα Βαλκάνια, τη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Περπατώντας στον δεύτερο όροφο του ΕΜΣΤ, ανάμεσα σε περισσότερα από εκατό έργα πενήντα καλλιτεχνών από περισσότερες από είκοσι χώρες, έχει κανείς την αίσθηση ότι διασχίζει ένα πυκνό δίκτυο ιστοριών, μνημών και διαδρομών. Εδώ η τέχνη λειτουργεί σαν χάρτης. Ένας χάρτης που δεν ακολουθεί σύνορα, αλλά συνδέσεις: μετακινήσεις πληθυσμών, εμπορικούς δρόμους, κοινές πολιτισμικές αναφορές, πολέμους, εκτοπισμούς, τραύματα αλλά και μορφές συνύπαρξης.

Τα έργα συνομιλούν διαρκώς με ζητήματα μνήμης, πολιτικής, εξουσίας, μετανάστευσης και συλλογικής εμπειρίας. Η προσωπική ιστορία διασταυρώνεται με τα μεγάλα γεγονότα της Ιστορίας, ενώ η έννοια του τόπου παραμένει διαρκώς ανοιχτή και υπό διαπραγμάτευση. Σε μια εποχή όπου η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τα όριά της και η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο γεωπολιτικών αναταράξεων, το South by Southeast μοιάζει εξαιρετικά επίκαιρο.

Καλλιτέχνες: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira AlQadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, PierPaoloCalzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, IvanGrubanov, ArtanHajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, AngeLeccia, NateLowman, RabihMroué, Ελένη Μυλωνά, JenniferNelson, ΜπίαΝτάβου, GabrielOrozco, GeorgeOsodi, AdrianPaci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, WalidRaad-The AtlasGroup, ThomiasRadin / AlexanderBrack / Matthias Meisen, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari

Spotlight στον Γιώργο Λάππα: Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω

Δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του Γιώργου Λάππα, το ΕΜΣΤ επιστρέφει σε έναν από τους καλλιτέχνες που άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη γλυπτική στην Ελλάδα. Η έκθεση «Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω», σε επιμέλεια της Δάφνης Βιτάλη, δεν λειτουργεί ως μια απλή αναδρομή στο έργο του, αλλά ως μια ευκαιρία να ξανασυναντήσουμε μια σκέψη που παραμένει αναπάντεχα σύγχρονη. Περιδιαβαίνοντας την έκθεση, γίνεται σαφές ότι ο Λάππας δεν αντιμετώπισε ποτέ τη γλυπτική ως ένα αυτόνομο αντικείμενο. Για εκείνον, η γλυπτική ήταν ένας ζωντανός οργανισμός που συνομιλούσε με τον χώρο, το φως, την κίνηση και τον θεατή. Τα έργα που παρουσιάζονται, προερχόμενα από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ αλλά και σημαντικούς δανεισμούς, επικεντρώνονται κυρίως στην περίοδο 1996–2004, όταν ο καλλιτέχνης πειραματίστηκε με πρωτοποριακό τρόπο με το ηλεκτρικό φως και τις φωτογραφικές μεμβράνες Duratrans, δημιουργώντας έργα που κινούνταν ανάμεσα στη γλυπτική, τη φωτογραφία και την εγκατάσταση.

Η έκθεση αναδεικνύει τις μεγάλες θεματικές που διατρέχουν το έργο του: το προσωπικό και το συλλογικό, το ιδιωτικό και το δημόσιο, την Ανατολή και τη Δύση, το πραγματικό και το φαντασιακό. Οι ανθρώπινες μορφές που εμφανίζονται στα έργα του δεν λειτουργούν ως πορτρέτα ή αναπαραστάσεις. Είναι σώματα σε διαρκή μετάβαση, φιγούρες που μοιάζουν να αιωρούνται ανάμεσα στη μνήμη, το όνειρο και την ιστορία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έργα που προέρχονται από την ιστορική έκθεση του 2001 στην Bernier/Eliades, όπου ο Λάππας εγκαινίασε έναν πρωτοποριακό διάλογο ανάμεσα στο φως, τη φωτογραφία και τον αρχιτεκτονικό χώρο. Παράλληλα, η δεύτερη ενότητα της έκθεσης εστιάζει στην ανθρώπινη φιγούρα και στη διαδικασία της μεταμόρφωσης, μια έννοια που διαπερνά ολόκληρο το έργο του. Ίσως επειδή η ίδια η ζωή του υπήρξε μια αδιάκοπη διαδρομή ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς —από την Αίγυπτο και την Ελλάδα μέχρι την Ινδία, το Ιράν, το Αφγανιστάν, το Παρίσι και το Λονδίνο— ο Λάππας αντιμετώπισε πάντα την ταυτότητα ως κάτι ανοιχτό και διαρκώς μεταβαλλόμενο. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει το έργο του να παραμένει τόσο επίκαιρο: η βαθιά του πίστη ότι η τέχνη δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο, αλλά μας βοηθά να τον φανταστούμε ξανά.

Voices της Μαργαρίτας Αθανασίου

Κατεβαίνοντας στην αίθουσα προβολών του ΕΜΣΤ, το VOICES της Μαργαρίτας Αθανασίου μοιάζει λιγότερο με βιντεοεγκατάσταση και περισσότερο με μια πύλη ανάμεσα σε κόσμους. Ένα πολυμεσικό δοκίμιο που κινείται διαρκώς ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, στο μυστικιστικό και το τεχνολογικό, στο προσωπικό βίωμα και τη συλλογική ιστορία. To έργο αυτό προέκυψε σε μεγάλο βαθμό από την έρευνα της καλλιτέχνιδος στο Βερολίνο, όπου βρέθηκε για Residency στο Κunstlerhaus Bethanien, με τη χρηματοδότηση του ΕΜΣΤ. Αφετηρία του είναι η Νέα Υόρκη του 19ου αιώνα και οι πρώτες πνευματίστριες που πίστεψαν πως μπορούν να συνομιλήσουν με τους νεκρούς. Από εκεί, η αφήγηση ταξιδεύει μέχρι τη σημερινή ψηφιακή εποχή, αναζητώντας τις αόρατες συγγένειες ανάμεσα στη διαμεσότητα, τις τεχνολογίες επικοινωνίας και τις γυναικείες διεκδικήσεις. Μέσα από ένα σύνθετο ψηφιακό κολάζ εικόνων, ήχων και ιστοριών, η Αθανασίου συνδέει ετερόκλητα υλικά και χρονικότητες, δημιουργώντας μια αφήγηση που θυμίζει ταυτόχρονα ημερολόγιο, οικογενειακό λεύκωμα και επιστημονική φαντασία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι προσωπικές αναφορές της καλλιτέχνιδας, οι συνομιλίες με τη γιαγιά της, αλλά και η απροσδόκητη παρουσία της Sailor Moon, που λειτουργεί σαν μια σύγχρονη μυθολογική φιγούρα μέσα στο έργο. Με έντονη φεμινιστική διάσταση, το VOICES εξετάζει το γυναικείο σώμα ως φορέα γνώσης, μνήμης και επικοινωνίας, μετατρέποντας την έννοια της «φωνής» σε πολιτικό, ιστορικό αλλά και βαθιά προσωπικό ζήτημα. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο ποιητικό και ταυτόχρονα ερευνητικό, που αφήνει τον θεατή να αιωρείται ανάμεσα σε πνεύματα, δεδομένα, αναμνήσεις και ψηφιακές πραγματικότητες. Μια εμπειρία που δεν δίνει απαντήσεις, αλλά σε καλεί να ακούσεις προσεκτικά όσα συνήθως μένουν αόρατα και άηχα.

ΙΝFO
ΕΜΣΤ, Εγκαίνια στις 11 Ιουνίου
Η βραδιά θα ξεκινήσει με την Αγία Φανφάρα, που θα γεμίσει το μουσείο με χάλκινα, κρουστά και βαλκανικές μουσικές αναφορές, ενώ στη συνέχεια ο DJ Shantel θα μεταφέρει στην ταράτσα του ΕΜΣΤ τον χαρακτηριστικό κοσμοπολίτικο ήχο του, χτίζοντας γέφυρες ανάμεσα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή — ακριβώς τις ίδιες γέφυρες που επιχειρούν να χαρτογραφήσουν και οι νέες εκθέσεις του μουσείου.