Tαραχές στη Γαλλία: Από τη λεηλασία και την αναζήτηση διαδικτυακής αναγνώρισης έως την παραπληροφόρηση και τις ξένες παρεμβάσεις, η κρίση θέτει σε δοκιμασία τη δημοκρατία και τους θεσμούς της
Ακούγονται πολλές απλοϊκές, μηχανιστικές, ιστορικές συγκρίσεις για τις πρόσφατες διαδηλώσεις και τη βία που εκδηλώθηκε στη Γαλλία για έναν μήνα περίπου, με αποκορύφωμα τη 17η Οκτωβρίου: μερικοί αναφέρθηκαν ακόμα και στα γεγονότα της Παρισινής Κομμούνας του 1871. Όμως, οι Κομμουνάροι του 1871, που ήθελαν να εγκαθιδρύσουν κοινωνική δημοκρατία, μάχονταν εναντίον του στρατού των Βερσαλλιών, ο οποίος έριχνε πραγματικά πυρά, όχι δακρυγόνα. Οι σημερινοί ταραξίες επιτίθενται εναντίον της Δημοκρατίας, η οποία είναι αρκούντως «κοινωνική»· αν και, πράγματι, σήμερα δεν έχει πλέον αρκετά χρήματα για να τα μοιράσει σε όλους. Ακόμα κι αν η ζωή στη Γαλλία έχει γίνει πολύ ακριβή, δεν σημαίνει ότι ευθύνεται αποκλειστικά η Δημοκρατία – la République· εν μέρει, ευθύνεται η διεθνής συγκυρία, μέρος της οποίας είναι οι απαίδευτες μάζες και οι πολιτικοί που δικαιολογούν τη βία και επιρρίπτουν στο «κράτος» τα πάντα και τα αντίθετά τους.
Πρέπει να αναρωτιέται κανείς: εναντίον τίνος δρα η βία; Ποιοι είναι οι στόχοι της; Ποιο είναι το πλαίσιο; Η βία στη Γαλλία επιτίθεται σε μια δημοκρατία και σε μια αστυνομική δύναμη που έχει λάβει εντολή να συγκρατηθεί — ενώ, ταυτοχρόνως, η αριστερά και η ακροδεξιά διαμαρτύρονται «για έλλειψη προσωπικού». Όμως, σε κάποιες οντότητες θα έπρεπε να είμαστε ευγνώμονες: το ότι δεν έχουν σημειωθεί θάνατοι οφείλεται σε καλή διαχείριση, όχι σε κακή. Από μια άποψη, η οχλοκρατία μερικών ημερών του Οκτωβρίου θυμίζει την 6η Ιανουαρίου 2021, όταν οι ταραχοποιοί του κινήματος MAGA εισέβαλαν στο Καπιτώλιο — αν και, σε εκείνη την περίπτωση, το κίνητρό τους ήταν η υποψία εκλογικής νοθείας, άρα σέβονταν τουλάχιστον τις εκλογές. Όμως, αν και το ήθος του όχλου μοιάζει, οι ρίζες του διαφέρουν.
Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις τύπους ανθρώπων που συμμετείχαν στις πρόσφατες διαδηλώσεις: είναι εκείνοι που συναντάμε σχεδόν πάντοτε όταν συγκεντρώνονται μεγάλα πλήθη. Η πιο καιροσκοπική ομάδα είναι οι βάνδαλοι και οι πλιατσικολόγοι, οι οποίοι συνήθως δεν σχετίζονται καθόλου με την πολιτική· απλώς βρίσκουν ευκαιρία να εκτονωθούν (η ανάγκη και η επιθυμία για ψυχική εκτόνωση συγκεκριμένων ατόμων και κοινωνικών ομάδων δεν πρέπει να υποτιμώνται) και ίσως να κερδίσουν λίγα χρήματα.
Η δεύτερη ομάδα, πιθανώς λίγο μικρότερη, αν και τα μέσα ενημέρωσης επικεντρώνονται σε αυτή, είναι οι πιο πολιτικοποιημένοι ακτιβιστές, που γενικά περιγράφονται ως ακροαριστεροί, υπεραριστεροί, αντιεξουσιαστές, ελευθεριακοί, ισλαμοαριστεροί, οι οποίοι επιτίθενται σε μεγάλες επιχειρήσεις που εκπροσωπούν τον καπιταλισμό· ιδιαίτερα σε μάρκες που καθρεφτίζουν τις «ανισότητες». Η παραδοσιακή μορφή διαμαρτυρίας, ιδιαίτερα του αναρχικού μαύρου μπλοκ (άκουσα στην ελληνική τηλεόραση ότι το «μαύρο μπλοκ» είναι «οργάνωση της ακροδεξιάς»: λίγο περισσότερη προσοχή στα ρεπορτάζ κρίνεται απαραίτητη), είναι η προσβολή των ορατών καπιταλιστικών θεσμών, για παράδειγμα των τραπεζών, καθώς και όσων προσλαμβάνονται ως σύμβολα ή όργανα του κράτους, όπως οι αστυνομικοί, οι πυροσβέστες, τα αστυνομικά τμήματα και τα «εθνικά» αγάλματα. Οι απολιτικοί πλιατσικολόγοι εφορμούν μαζί με πολιτικοποιημένους που σχετίζονται με ισλαμοαριστερές ομάδες, όπως εκείνη της Assa Traoré, και με μεικτές ομάδες όπου συσπειρώνονται ριζοσπαστικοποιημένοι ισλαμιστές μαζί με καταδικασμένους ληστές και μαχαιροβγάλτες. Ανάμεσά τους, αυτή τη φορά εντοπίστηκαν νεαροί Αμερικανοί, που, καθώς έχουν μείνει άεργοι στην πατρίδα τους εξαιτίας του Ντόναλντ Τραμπ, μεταφέρουν στην Ευρώπη το αμερικανικό αίσθημα εναντίον της αστυνομίας και της λευκής φυλής. Όμως, αυτό το αίσθημα είναι ανιστορικό και αναχρονιστικό — εκτός τόπου και χρόνου για τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Η τρίτη ομάδα συντίθεται από άτομα που συνδέονται άμεσα με το κοινωνικό κίνημα, όπως φοιτητές ή νέοι εργαζόμενοι/άνεργοι, οι οποίοι μπαίνουν στην ατμόσφαιρα της καταστροφής σαν μεθυσμένοι, ακολουθώντας όσους πρωταγωνιστούν στις πράξεις βίας: πρόκειται για χαρακτηριστική συμπεριφορά αγέλης.
Δεν πρόκειται για ζήτημα «λογικής»· πρόκειται για ζήτημα ψυχολογίας του πλήθους
Με λίγα λόγια, η βία προέρχεται από άτομα και ομάδες με διαφορετική φυσιογνωμία, που ξεκινά από την υποπολιτικοποίηση και φτάνει στην υπερπολιτικοποίηση· το κοινό τους στοιχείο είναι ενδυματολογικό: φούτερ με κουκούλες και μάσκες. Αλλά, για να καταλάβουμε με ακρίβεια τι συμβαίνει και γιατί συμβαίνει, χρειάζεται πρόσβαση στα αρχεία των συλληφθέντων και ανάλυση του προφίλ του καθενός. Από τα στοιχεία που αντλούμε από το οπτικοακουστικό υλικό, φαίνεται ότι η πρώτη ομάδα, οι συστηματικοί βάνδαλοι και πλιατσικολόγοι — τους έχουμε δει στο Λος Άντζελες το 1992 και στην Αθήνα το 2008 — επιτίθενται σε μικρές επιχειρήσεις που αποτελούν τον ευκολότερο στόχο, εφόσον δεν διαθέτουν περίπλοκα συστήματα ασφαλείας, οι τζαμαρίες τους δεν είναι αλεξίσφαιρες κ.λπ. Οι ακτιβιστές του μαύρου μπλοκ, αν και συγκοινωνούν με την πρώτη ομάδα των μπαχαλάκηδων, αποφεύγουν θεωρητικά το τοπικό παντοπωλείο ή τον μικρό καταστηματάρχη, προτιμώντας μεγάλες αλυσίδες ή τράπεζες. Αλλά από τη θεωρία μέχρι την πράξη υπάρχει αρκετή απόσταση. Εξάλλου, οι στόχοι συγχέονται: αν οι αντιεξουσιαστές βλέπουν το δημαρχείο της Λιμόζ ως σύμβολο του δολοφονικού κράτους, εξαπολύουν τυφλή βία εναντίον του κτιρίου, ανεξαρτήτως αν στεγάζει βιβλιοθήκη και κέντρο τεκμηρίωσης ανοιχτά και δωρεάν σε όλους. Οι καλοπροαίρετοι αναλυτές δυσκολεύονται να ερμηνεύσουν τη λογική τέτοιων πράξεων — όμως, δεν πρόκειται για ζήτημα «λογικής»· πρόκειται για ζήτημα ψυχολογίας του πλήθους.
Καθώς η αφάνεια βιώνεται σαν κατάρα, η βία γίνεται όχημα «ορατότητας», αν όχι υπερανθρωποποίησης
Όσο για τις λεηλασίες, έχει νόημα να εξετάσουμε ποια προϊόντα εκλάπησαν. Φαίνεται ότι ανάμεσα στα δημοφιλέστερα ήταν τα ηλεκτρονικά, ιδιαίτερα τα smartphones, τα ακριβά αθλητικά είδη και τα είδη πολυτελείας, με σκοπό τη μεταπώλησή τους, αλλά πρωτίστως με σκοπό την πραγματοποίηση μιας άμεσης, επιτακτικής επιθυμίας. Νομίζω ότι αυτή η επιθυμία συνιστά το μείζον αίτιο των ταραχών: ο homo ludens παίζει με την αστυνομία, τρέχει μέσα από βροχή δακρυγόνων, ουρλιάζει και το γλεντάει. Αν και στη Γαλλία, όπως σε ολόκληρη την Ευρώπη, το ρίσκο και το κόστος είναι γενικά χαμηλά — οι πιθανότητες θανάσιμου τραυματισμού ή σύλληψης που να καταλήξει σε σοβαρή ποινή είναι λίγες —, το παιχνίδι περιλαμβάνει κίνδυνο και διακυμάνσεις αδρεναλίνης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι ταραξίες είναι έφηβοι άνδρες, μέλη της ηλικιακής και φυλετικής ομάδας που εμφανίζει συχνότερα μαθησιακές δυσκολίες και αντικοινωνική συμπεριφορά, ενώ βιώνουν συναρπαστικά το ανήκειν σε μια ορδή που καλπάζει: η ομοιότητα με τα άλλα μέλη και η συμμόρφωση συνοδεύονται από έκρηξη του εγώ. Πολλοί βιντεοσκοπούν τον εαυτό τους, ενθουσιασμένοι από τις ίδιες τους τις πράξεις, και αναρτούν τις εικόνες στα social media, παρότι ίσως αυτές οδηγήσουν σε μπλεξίματα με τη Δικαιοσύνη. Η επιθυμία για αναγνώριση είναι εντονότερη από το αίσθημα της αυτοσυντήρησης: καθώς η αφάνεια βιώνεται σαν κατάρα, η βία γίνεται όχημα «ορατότητας», αν όχι υπερανθρωποποίησης. Όποιος σπάει δημόσια πράγματα και πράγματα «των άλλων», των περιφρονητέων νοικοκυραίων, των «μικροαστών», γίνεται για μια στιγμή διάσημος, «υπεράνθρωπος». Στην περίπτωση των ακροαριστερών ακτιβιστών, η βία επικυρώνει την αφοσίωσή τους στον σκοπό: παριστάνουν ή και πιστεύουν πραγματικά ότι ρισκάρουν τη ζωή τους — εφόσον «η αστυνομία σκοτώνει» —, με αποτέλεσμα να αποδεικνύουν στα μάτια των συνομηλίκων τους τον ριζοσπαστισμό τους, την επαναστατικότητά τους. Στη συνέχεια, η βία γίνεται πηγή κέρδους, απόλαυσης και κοινωνικής καταξίωσης — δόξας εντός της διαδικτυακής ομάδας. Βροχή τα likes.
Οι ταραχές δεν περιορίζονται στη Γαλλία· ούτε οφείλονται αποκλειστικά στο εκπαιδευτικό σύστημα, στα προβλήματα της μετανάστευσης ή στην προεδρία που, για κάποιον μυστηριώδη λόγο, έχει γίνει αντικείμενο μίσους και καταφρόνιας. Η αλυσίδα των εκρήξεων οφείλεται στο ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διευκολύνουν και μεγεθύνουν τις ταραχές παντού στον κόσμο: από τη μία πλευρά, διεθνή δίκτυα και εξτρεμιστές υποδαυλίζουν τη βία της ακροδεξιάς στις ΗΠΑ και της υπεραριστεράς και ακροαριστεράς στην Ευρώπη· από την άλλη, διευρύνονται οι μάζες χωρίς συνείδηση· κυρίως νεαροί άνδρες (λιγότερες γυναίκες), αρκετά ηλίθιοι ώστε να λαφυραγωγούν και να μεταπωλούν τα κλοπιμαία. Αυτά τα «παιδιά», που βρίσκονται στα τελευταία σκαλοπάτια της ανθρωπινότητας, πέρασαν ή περνούν από τη δημόσια εκπαίδευση, άρα μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι κάτι δεν πηγαίνει καθόλου καλά στο γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα, που ωστόσο είναι ένα από τα πιο γενναιόδωρα και συμπεριληπτικά στον κόσμο. Προφανώς, κάτι δεν πηγαίνει καλά και στις οικογένειες, οι οποίες έχουν την ευθύνη της ανατροφής. Ας πούμε, όμως, ότι ο αριθμός των σούπερ ηλιθίων είναι μικρός. Μεγαλύτερος είναι ο αριθμός εκείνων που δεν σπάνε και δεν λεηλατούν, αλλά οργανώνονται χρησιμοποιώντας το Snapchat και τις εφαρμογές κρυπτογραφημένων μηνυμάτων για να επιτεθούν στην αστυνομία και στα σύμβολα του κράτους. Κι εδώ συναντάμε την ίδια απουσία επίγνωσης και ενοχής: καθώς η βία εκλαμβάνεται ως επαναστατικό μέσο εναντίον κάποιου φαντασιωτικά καταδυναστευτικού πολιτεύματος, μερικοί βγαίνουν στον δρόμο για μαθητικά αιτήματα, για να διαδηλώσουν τελικά κατά της αποικιοκρατίας (που δεν υπάρχει), του ρατσισμού (που υπάρχει σε ξεχωριστά άτομα εναντίον των μη λευκών και σε ολόκληρους πληθυσμούς εναντίον των λευκών), υπέρ της Γάζας και κατά του διεθνούς καπιταλισμού. Η σύνδεση με τη Γάζα είναι εντελώς ασυνάρτητη, αλλά το ζήτημα της δήθεν γενοκτονίας χρησιμοποιείται από διάφορες ακτιβιστικές ομάδες, ώστε να κατηγορηθεί η Γαλλία για συνενοχή με το Ισραήλ. Αν ακούσει κανείς τον Elias d’Imzalene, ηγετικό στέλεχος της ομάδας Urgence Palestine, μέλος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και στενό συνεργάτη της Ανυπότακτης Γαλλίας, θα το πιάσει το υπονοούμενο: «Είμαστε έτοιμοι να ηγηθούμε στο Παρίσι, στα προάστιά μας, στις γειτονιές μας…» (Pardon?) Ο άνθρωπος καλεί για Ιντιφάντα στο Παρίσι. Αν και η Urgence Palestine βρίσκεται σε διαδικασία διάλυσης μετά από έρευνες για τρομοκρατία, η άκρα αριστερά, που αγωνίζεται να τη διατηρήσει στη νομιμότητα, βρισκόταν δίπλα της στις ταραχές.
Η Ανυπότακτη Γαλλία έχει πλέον συγχωνευθεί με την Urgence Palestine, η οποία κραδαίνει παλαιστινιακές σημαίες σε όλες τις διαδηλώσεις, με τον Omar Alsumi, ένα άλλο στέλεχός της, να καλεί για τον «κατακλυσμό του Al-Aqsa» (την επιχείρηση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023) στους δρόμους του Παρισιού.
Ποιος κερδίζει από αυτή την κατάσταση; Ποιος μπορεί να επωφεληθεί από αυτές τις εικόνες για να τις εκμεταλλευτεί πολιτικά ή με όρους παρέμβασης; Εδώ το πράγμα μπερδεύεται πολύ. Οι επιπόλαιοι αναλυτές απαντούν: η Λεπέν. Αλλά, αν ακούσει κανείς έναν νεαρό Άραβα influencer, τον Rayan PSN, ο οποίος απηύθυνε εκκλήσεις για πόλεμο στις 17 Οκτωβρίου, καλώντας από το… Ντουμπάι όλους όσοι αντιμετωπίζουν διαταγές απέλασης, όλους όσοι μισούν τη Γαλλία αλλά δεν θέλουν να την εγκαταλείψουν, αρχίζει να αναρωτιέται. Τι λέει ο influencer: «Η 17η είναι πόλεμος. Ναι, είναι πόλεμος, ναι, αλλά είμαστε σε πόλεμο. Ελάτε, θα είμαστε ζωντανά στο Twitch, παρακαλώ. Θα σας ρωτήσω κάτι, φέρτε μου δύο ή τρεις στρατιώτες […] θέλω ανθρώπους που δεν φοβούνται, που έχουν ήδη συλληφθεί από την αστυνομία, παρακαλώ». Πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο, σίγουρα, αλλά πολλές συνεχόμενες ζωντανές μεταδόσεις στην πλατφόρμα streaming. Ανάμεσα στα κράτη που προσπαθούν να αποσταθεροποιήσουν τη Γαλλία είναι η Αλγερία και ο Rayan PSN φέρεται να έχει δεσμούς με την αλγερινή Μαφία DZ: ζει στη Μασσαλία και ταξιδεύει σε πολλές μουσουλμανικές χώρες. Η Αλγερία χρησιμοποιεί συστηματικά influencers για να διαδίδουν αντιγαλλικά αφηγήματα (ο Zazou Youssef, ο Doualemn, ο Imad Tintin, η Sofia Benlemmane, ο Laksas06, ο Abdesslam Bazooka είναι μερικοί από αυτούς), συλλαμβάνει Γάλλους ή Γαλλοαλγερινούς που ασκούν κριτική στο καθεστώς και στο Ισλάμ (ο Γάλλος αθλητικογράφος Christophe Gleizes βρίσκεται ακόμα στις αλγερινές φυλακές) και, προπάντων, κάνει έξαλλη αντιγαλλική προπαγάνδα από τα επίσημα ΜΜΕ. Για τις πρόσφατες ταραχές, μέσα στη θύελλα της παραπληροφόρησης — «βίαιη καταστολή», «ακρωτηριασμός χεριών», «τύφλωση παιδιών», «χρήση πολεμικών όπλων» —, οι Αλγερινοί έδωσαν στη Γαλλία ένα ωραίο μάθημα δημοκρατίας. Δεν είχαμε δει κάτι τόσο χοντροκομμένο από την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης· αλλά η Αλγερία έχει συμφέρον να διαδίδει ψευδείς αφηγήσεις για το τι συνέβη και έχει τη δύναμη να επηρεάζει τους νέους για να σπείρει το χάος. Εξάλλου, επηρεάζει εκ των πραγμάτων 7 εκατομμύρια άτομα αλγερινής καταγωγής που ζουν στη Γαλλία.
Δύο άλλες χώρες που επιβουλεύονται τη Γαλλία είναι προφανώς το Ιράν και η Ρωσία, οι οποίες ειδικεύονται στη χρήση μαφιόζικων συμμοριών για τη δημιουργία αναταράξεων. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκτυλίσσεται οργανωμένη ενίσχυση οποιασδήποτε κρίσης που μπορεί να πολώσει και να αποσταθεροποιήσει τη Γαλλία και, ταυτοχρόνως, να προωθήσει πολιτικά πρόσωπα που συμφέρουν το Ιράν και τη Ρωσία. Για παράδειγμα, ένας νεαρός Ιρανός influencer, ο Shahin Azami, που φαίνεται πράκτορας του ιρανικού καθεστώτος, είχε εκατομμύρια προβολές πλαστογραφημένων βίντεο με εικόνες αστυνομικής βαρβαρότητας προτού καταδικαστεί για υποστήριξη της τρομοκρατίας. Όσο για τη Ρωσία, η οποία έχει συμφέρον να αναδειχθεί στην προεδρία η Μαρίν Λεπέν, ξέρει πώς να χειρίζεται το λούμπεν προλεταριάτο.
Στο μεταξύ, σε μια συμφωνία κατά της Δημοκρατίας, οι σχέσεις μεταξύ της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και των ακροαριστερών ομάδων διεθνώς παραμένουν εξαιρετικά στενές. Πρόκειται για κοινό μυστικό: στις ΗΠΑ οι Φοιτητές για τη Δικαιοσύνη στην Παλαιστίνη, παρακλάδι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, κοντά στη Χαμάς, κοντά στο Ιράν, προστατεύονται από την άκρα αριστερά· το ίδιο συμβαίνει στη Γαλλία με την Urgence Palestine και με την οργάνωση Étudiants Musulmans de France, παρακλάδι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, που έχει ενσωματωθεί στα κινήματα των μαθητών λυκείου. Οι συγκλίσεις ολοκληρωτικών προγραμμάτων που στρέφονται κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος προκαλούν το «χάος», το οποίο ενθαρρύνουν όλοι οι εξωτερικοί εχθροί της Γαλλίας. Και καθώς τα χειρότερα έκτροπα έγιναν στις 17 Οκτωβρίου, μπορεί να υποπτευθεί κανείς ότι άνθρωποι πληρώθηκαν για να καταστήσουν αξέχαστη την επέτειο της 17ης Οκτωβρίου 1961, μιας ημέρας που αποτελεί μελανό σημείο της γαλλικής ιστορίας έναντι της Αλγερίας και σηματοδοτεί, τρόπον τινά, το τέλος της αποικιοκρατίας. Οι Αλγερινοί αναζωπυρώνουν κάθε χρόνο αυτά τα πάθη, υποδαυλίζουν ταραχές στις γειτονιές και στα τζαμιά ακούγονται αντιγαλλικά κηρύγματα.
Σήμερα, τον εξεγερμένο κινητοποιούν οι influencers· στη συνέχεια, παρεμβαίνουν τα κόμματα και οι ηγεσίες για να οικειοποιηθούν τη δήθεν επαναστατική πράξη
Για να επιτύχουν ειρηνική και αποτελεσματική διαχείριση πλήθους, τα κράτη πρέπει να λάβουν υπόψη τις μετατοπίσεις και τις μεταλλάξεις της εξεγερτικής βίας. Αν και αυτά τα φαινόμενα δεν είναι καινούργια, οι αρχές δείχνουν να μην έχουν προσαρμοστεί ούτε στις μεταμορφώσεις της ανθρώπινης ματαιοδοξίας και νοητικής ατέλειας ούτε στους ξένους — κρατικούς και μη — παράγοντες που δρουν μέσω Διαδικτύου και μειονοτήτων. Σήμερα, τον εξεγερμένο κινητοποιούν οι influencers· στη συνέχεια, παρεμβαίνουν τα κόμματα και οι ηγεσίες για να οικειοποιηθούν τη δήθεν επαναστατική πράξη· οι έφηβοι επαναστάτες ζουν σε έναν κόσμο από θρυμματισμένες εικόνες και clickbaits — αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι ιστορικές συγκρίσεις δεν έχουν θέση στην ανάλυση της σημερινής συγκυρίας. Οι κυβερνήσεις είναι αδύναμες: εκτός του ότι αυτή η αδυναμία ευνοεί την αυτοδικία (στη Γαλλία μερικοί καταστηματάρχες έχουν ήδη ζητήσει άδεια οπλοφορίας), χάνεται η πίστη των πολιτών στους νόμους που υπάρχουν ακριβώς για να τους προστατεύουν από την αυθαιρεσία. Η δυσπιστία στους νόμους ευνοεί την κοινωνική διάλυση και εξυπηρετεί τα συμφέροντα των εχθρών της Γαλλίας, της Ευρώπης και της δημοκρατίας.
15°
