Αδριανός Γολέμης: Στο Διάστημα θα είμαι τα χέρια και τα μάτια των ερευνητών - Τι είπε στην ATHENS VOICE

Στις δύο εβδομάδες που θα περάσει στο Διάστημα, ο Αδριανός Γολέμης θα πρέπει να λειτουργήσει, όπως το περιγράφει ο ίδιος, ως «τα χέρια και τα μάτια» των ερευνητών στη Γη.

Ο ρόλος του Mission Specialist στην επερχόμενη αποστολή δεν έχει μόνο το προφανές βάρος του πρώτου ταξιδιού Έλληνα αστροναύτη στο Διάστημα, αλλά κι έναν πολύ συγκεκριμένο επιστημονικό σκοπό: την όσο το δυνατόν ακριβέστερη εκτέλεση ενός εντατικού προγράμματος πειραμάτων σε συνθήκες μικροβαρύτητας.

Σε κοινή διαδικτυακή ενημέρωση της ESA με Έλληνες δημοσιογράφους, ο Αδριανός Γολέμης απάντησε σε τρεις ερωτήσεις της ATHENS VOICE για το τι ακριβώς θα κάνει στην αποστολή, πώς ο ίδιος αντιλαμβάνεται την ελληνική διάστασή της και τι θα έλεγε σε ένα παιδί που, βλέποντάς τον να ταξιδεύει στο Διάστημα, θα αποφάσιζε ότι θέλει να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο.

«Είσαι τα χέρια και τα μάτια των ερευνητών»

Η αποστολή θα ξεκινήσει από τις ΗΠΑ και θα διαρκέσει δύο εβδομάδες. Το πλήρωμα θα αποτελείται από τέσσερις αστροναύτες. Ο κυβερνήτης θα είναι από τη Γαλλία, ο πιλότος από την Τσεχία, ενώ η ταυτότητα του τέταρτου μέλους δεν έχει ακόμη αποφασιστεί.

Ο Γολέμης θα είναι Mission Specialist. «Θα διαρκέσει δύο εβδομάδες με πολύ εντατικό ερευνητικό πρόγραμμα στο Διάστημα και μετά θα επιστρέψουμε. Και φυσικά λέω εντατικό πρόγραμμα γιατί ο δικός μου ρόλος είναι του Mission Specialist».

Ο ίδιος συνδέει μάλιστα τον νέο του ρόλο με μια πολύ διαφορετική εμπειρία της προηγούμενης ζωής του: την Ανταρκτική. «Όλοι θα συμμετέχουμε στην έρευνα, αλλά είναι λίγο παρόμοιος ο ρόλος με αυτόν που είχα στην Ανταρκτική. Στην ουσία είσαι τα χέρια και τα μάτια των ερευνητών που βρίσκονται στην Ελλάδα και στην Ευρώπη και εκτελείς με όσο περισσότερη ακρίβεια μπορείς και όσο πιο αποτελεσματικά τα πειράματα σε αυτό το μοναδικό περιβάλλον έλλειψης βαρύτητας».

Το ακριβές ερευνητικό πρόγραμμα δεν έχει ακόμη κλειδώσει. Όπως εξηγεί, το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος βρίσκονται στη διαδικασία αξιολόγησης ερευνητικών προτάσεων από την Ελλάδα, αλλά και tech demos, τεχνολογικών επιδείξεων. Τους επόμενους μήνες αναμένεται να γίνει σαφέστερο ποια από αυτά θα αποτελέσουν τελικά μέρος της αποστολής.

Τι θα σήμαινε, όμως, για τον ίδιο ότι η αποστολή ήταν επιτυχημένη όταν θα έχει επιστρέψει στη Γη; «Θα έλεγα πρώτον να μεγιστοποιήσουμε, αν θέλετε, το ερευνητικό όφελος για τη χώρα μας. Να κάνουμε σωστά τα πειράματα, να εξαγάγουμε γνώση, να δημοσιευθούν τ’ αποτελέσματα, να μεταφραστούν σε καινοτομία».

Η επιτυχία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα αποτελέσματα ενός εργαστηρίου. «Μαζί με αυτό νομίζω πολύ σημαντικό είναι το κομμάτι το εκπαιδευτικό», λέει, υπογραμμίζοντας τη σημασία της σωστής μετάδοσης της επιστήμης. «Το να βλέπουμε την Ελλάδα στην πρώτη γραμμή, είτε πρόκειται για την αστρονομία, είτε πρόκειται για τους δορυφόρους, είτε για τις αποστολές των αστροναυτών, είτε για τα ρομποτικά, νομίζω ότι και αυτό είναι ένα κριτήριο που θα επιδιώξουμε».

Από το Διάστημα στον ελληνικό πολιτισμό

Η παρουσία του στην αποστολή έχει αναπόφευκτα και μια συμβολική διάσταση. Στην ερώτηση της ATHENS VOICE για το τι σημαίνει προσωπικά για εκείνον αυτή η ελληνική «πρωτιά» και εάν υπάρχει κάτι από την Ελλάδα που θα ήθελε να πάρει μαζί του, ξεκινά από τη σχέση που έχει αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια με το κοινό – το ότι είναι αγαπητή φιγούρα. «Είχα την ευκαιρία πρώτα απ' όλα με αρκετούς και αρκετές από εσάς να συνεργαστούμε στο παρελθόν. Νομίζω με έχει βοηθήσει επειδή είχα την τρέλα, αν θέλετε, ή την ξεροκεφαλιά για το Διάστημα. Είχα αναμειχθεί και σε πολλά πράγματα εθελοντικά που είχαμε κάνει, ειδικά στον τομέα της εκπαίδευσης για το Διάστημα στην Ελλάδα. Και είμαι ευγνώμων που εσείς και οι συνάδελφοί σας αναδεικνύετε όλο αυτό».

Δεν εξιδανικεύει πάντως τη δημοσιότητα που συνοδεύει πλέον την πορεία του. «Όταν είσαι στο προσκήνιο υπάρχουν στιγμές μεγάλης αγάπης, υπάρχουν και στιγμές πιο δύσκολες. Αλλά δεν έχει σημασία, θα κάνουμε το καλύτερο και θα δούμε πού θα μας βγάλει».

Η συζήτηση για ένα ελληνικό αντικείμενο που θα μπορούσε να ταξιδέψει μαζί του οδηγεί σε κάτι ευρύτερο: στη δυνατότητα να συναντηθούν το Διάστημα, η επιστήμη και ο ελληνικός πολιτισμός. Θυμάται δε τη συμμετοχή του στη Δήλο με το World Human Forum και την προσπάθεια να συνδεθούν η τεχνολογία και το Διάστημα με την κουλτούρα και την τέχνη. «Αυτά είναι πράγματα που αξίζει νομίζω να τα δούμε μαζί με το εκπαιδευτικό. Και αν θέλετε, επειδή κάθε χώρα που πηγαίνει στο Διάστημα φέρνει κάτι δικό της, θα δούμε και αν μπορούμε να πάρουμε κάποιο συμβολικό αντικείμενο».

Δεν υπάρχει ακόμη απόφαση για το τι θα μπορούσε να είναι αυτό. Υπάρχουν άλλωστε πολύ συγκεκριμένοι περιορισμοί. «Για να πετάξει κάτι στο Διάστημα έχουμε φυσικά την παράμετρο όγκος και μάζα, πρέπει να είναι πολύ μικρά. Και επίσης υλικά, δηλαδή μπορεί να είναι κάτι που να είναι μικρό και ελαφρύ, αλλά το υλικό να είναι λίγο εύφλεκτο. Υπάρχει μια μεγάλη διαδικασία, το ίδιο και για τα πειράματα, για να καταφέρει να πετάξει κάτι, ακόμα και για τα ρούχα».

Γι' αυτό και αποφεύγει προς το παρόν να αποκαλύψει κάτι που δεν έχει ακόμη αποφασιστεί: «Είναι λίγο νωρίς ακόμα, αλλά τους επόμενους μήνες ελπίζω ότι θα καταφέρουμε να εντάξουμε κάτι».

Για τον ίδιο, πάντως, η ελληνική παρουσία μπορεί να αποκτήσει και πολιτιστικό περιεχόμενο. «Σαν Ελλάδα, με τον πολιτισμό που έχουμε την τύχη να αντιπροσωπεύουμε, νομίζω θα άξιζε να κάνουμε κάτι τέτοιο. Δηλαδή να προσθέσουμε μια διάσταση πέραν της επιστημονικής». Και φέρνει ως παράδειγμα «τη μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου» ως «μια πολύ ωραία γέφυρα μεταξύ αυτών των δύο κόσμων».

«Να μη γίνει αστροναύτης, αλλά να γίνει ο εαυτός του»

Στην ερώτηση της ATHENS VOICE για το τι θα έλεγε σ’ ένα παιδί που θέλει κι εκείνο να γίνει αστροναύτης και τι θα το συμβούλευε να αρχίσει να κάνει από σήμερα, η απάντηση ξεκινά από τη δική του ιστορία. Όταν τελείωσε την Ιατρική, θυμάται, είχε μέσα του «αυτό το σαράκι» που του έλεγε πως ήταν «τώρα ή ποτέ» για να δοκιμάσει να πλησιάσει τον χώρο του Διαστήματος.

Τότε ένα άρθρο έπαιξε έναν μικρό αλλά καθοριστικό ρόλο – ένα κείμενο αστρονόμου για το μεταπτυχιακό που είχε κάνει στο International Space University στο Στρασβούργο. «Διαβάζοντάς το λοιπόν, λέω, να, μια διέξοδος για μένα, γιατί η ιατρική με το Διάστημα είναι μικρή η κοινότητα που βρίσκει τη διέξοδο. Και κάπως έτσι βρήκα τον δρόμο μου σταδιακά».

Ακριβώς γι' αυτό θεωρεί σημαντικό να μιλούν δημόσια, όχι μόνο ο ίδιος, αλλά όλοι όσοι συμμετέχουν στην αποστολή. Μια ιστορία, μια συνέντευξη ή ένα άρθρο μπορεί να γίνει για κάποιον άλλον αυτό που υπήρξε εκείνο το κείμενο για τον ίδιο. Όταν όμως έρχεται η στιγμή να απαντήσει τι θα συμβούλευε το παιδί, η απάντησή του εκπλήσσει: «Πρώτα απ' όλα, να μη γίνει αστροναύτης, αλλά να γίνει ο εαυτός του».

Κι εξηγεί: «Φυσικά ακούγοντας συμβουλές από τους ανθρώπους που μας αγαπούν, νομίζω πρέπει να κυνηγήσουμε λίγο το μονοπάτι μας. Και όλοι έχουμε μια κλίση, μπορεί δύο ή τρεις ή τέσσερις, και είναι σημαντικό, όσο μπορούμε, βάσει συνθηκών, να πάμε προς τα εκεί, αν αυτό μας πραγματώνει ή μας κάνει ευτυχείς».

Ο άνθρωπος που ετοιμάζεται να γίνει ο πρώτος Έλληνας στο Διάστημα δεν συμβουλεύει, τελικά, τα παιδιά να γίνουν αστροναύτες. Τα συμβουλεύει να ανακαλύψουν ποια είναι.

Και όσα είπε στις υπόλοιπες ερωτήσεις

• Η αποστολή, όπως τόνισε, δεν είναι υπόθεση ενός προσώπου αλλά αποτέλεσμα εθνικού συντονισμού. Το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης έχουν κεντρικό ρόλο, καθώς χωρίς οργανωμένη εθνική υποστήριξη μια τέτοια συμμετοχή δεν μπορεί να προχωρήσει σωστά.
• Για την έρευνα στην Ελλάδα απέφυγε να μπει στη συζήτηση για το αν χρειάζεται ξεχωριστό υπουργείο, αλλά επέμεινε ότι βασική και εφαρμοσμένη έρευνα, τεχνολογία και καινοτομία βελτιώνουν μακροπρόθεσμα τη ζωή, ακόμη κι αν τα αποτελέσματά τους δεν φαίνονται «αύριο το πρωί».
• Περιέγραψε τη μετάβασή του από γιατρό αστροναυτών σε αστροναύτη ως αλλαγή οπτικής: επί χρόνια υποστήριζε Ευρωπαίους αστροναύτες πριν και μετά τις αποστολές τους και τώρα θα βρεθεί «στην άλλη πλευρά», χωρίς όμως να αλλάζει ο κοινός στόχος εδάφους και πληρώματος.
• Για τις δυσκολότερες φάσεις της αποστολής είπε ότι η επιστροφή θα είναι απαιτητική για το σώμα, λόγω των δυνάμεων G και της επαναπροσαρμογής στη βαρύτητα, ενώ η εκτόξευση έχει περισσότερο ενθουσιασμό και αβεβαιότητα για το πώς θα αντιδράσει ο οργανισμός.
• Δεν χαρακτήρισε την ελληνική συμμετοχή «άλμα», αλλά περισσότερο «λογική εξέλιξη», επικαλούμενος το υψηλό επίπεδο του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού, τις εταιρείες του αεροδιαστημικού κλάδου και τα προγράμματα δορυφόρων που ήδη αναπτύσσονται στη χώρα.
• Στη γεωπολιτική διάσταση κράτησε προσεκτική στάση, υπογραμμίζοντας ότι η ESA είναι πρωτίστως ερευνητικός οργανισμός. Παράλληλα σημείωσε ότι η Ευρώπη επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία στην πρόσβαση στο Διάστημα και ότι η συγκεκριμένη αποστολή είναι ενδεικτική στενότερης ευρωπαϊκής συνεργασίας.
• Ως γιατρός, στάθηκε ιδιαίτερα στις επιπτώσεις της μικροβαρύτητας και την περιέγραψε ως «ένα μικρό μοντέλο γήρανσης»: ανακατανομή αίματος, αποπροσανατολισμός, ναυτία, απώλεια οστικής πυκνότητας και μυϊκής μάζας είναι μεταξύ των αλλαγών που μελετώνται.
• Τόνισε ότι η διαστημική ιατρική μπορεί να παράγει γνώση χρήσιμη και στη Γη, φέρνοντας ως παράδειγμα περιπτώσεις θρομβώσεων σε νέους και υγιείς αστροναύτες, φαινόμενα που βοηθούν τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα αντίστοιχες καταστάσεις σε κλινήρεις ασθενείς.
• Για την προετοιμασία του μίλησε τόσο για τη φυσική κατάσταση όσο και για την ψυχολογική υποστήριξη, λέγοντας ότι οι αστροναύτες δεν χρειάζεται να είναι πρωταθλητές, αλλά πρέπει να διαθέτουν ένα ελάχιστο επίπεδο φυσικής κατάστασης και να αντιμετωπίζουν χωρίς στίγμα τη συνεργασία με ψυχολόγους.
• Για την τεχνητή νοημοσύνη είπε ότι μπορεί να «επιταχύνει ή να διευρύνει τις ανθρώπινες δυνατότητες», αλλά σε κρίσιμες καταστάσεις μεγάλου ρίσκου προηγούνται τα εκπαιδευμένα ανθρώπινα αντανακλαστικά. Σε μια φωτιά ή ένα ιατρικό επείγον, η AI μπορεί να βοηθήσει αργότερα, όταν υπάρχει χρόνος να ελεγχθεί η πληροφορία.