Το πρωτάκι του 2026 θα αποφοιτήσει το 2038 σε έναν κόσμο που ακόμη δεν μπορούμε να προβλέψουμε
Σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων δεν μπορούμε καν να φανταστούμε πώς θα είναι ο κόσμος σε 12 χρόνια από τώρα
Πώς η τεχνητή νοημοσύνη και οι τεχνολογικές αλλαγές θα διαμορφώσουν το σχολείο και τη ζωή των παιδιών που θα αποφοιτήσουν το 2038.
Την Παρασκευή το πρωί ένα εξάχρονο παιδί θα περάσει για πρώτη φορά την πόρτα του Δημοτικού, θα καθίσει σε ένα θρανίο, θα ανοίξει το πρώτο του βιβλίο και θα αρχίσει να μαθαίνει να γράφει και να διαβάζει. Το ίδιο παιδί θα βγει από την πόρτα του σχολείου τον Ιούνιο του 2038, έχοντας ολοκληρώσει τη Γ' Λυκείου. Μόνο δώδεκα χρόνια χωρίζουν αυτές τις δύο εικόνες, αλλά ίσως ποτέ άλλοτε στη σύγχρονη ιστορία της εκπαίδευσης να μην ήταν τόσο δύσκολο να φανταστεί κανείς τι ακριβώς θα υπάρχει ανάμεσά τους.
Πριν από μερικές δεκαετίες αυτή η άσκηση ήταν σχετικά ευκολότερη. Ένας γονιός το 1970 που έβλεπε το παιδί του να ξεκινά το Δημοτικό δεν μπορούσε φυσικά να γνωρίζει τις πολιτικές, οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις μέχρι το 1982, μπορούσε όμως να φανταστεί έναν κόσμο αρκετά αναγνωρίσιμο. Τα περισσότερα βασικά επαγγέλματα θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν με περίπου την ίδια μορφή, όπως και το τηλέφωνο, το αυτοκίνητο, το σχολικό βιβλίο και η εφημερίδα. Ακόμη και το 1990, παρά την επερχόμενη ψηφιακή επανάσταση, η εικόνα του κόσμου στις αρχές της επόμενης δεκαετίας μπορούσε σε σημαντικό βαθμό να εκτιμηθεί.
Σήμερα η αβεβαιότητα είναι διαφορετικής κλίμακας, επειδή η αλλαγή δεν αφορά μόνο την εμφάνιση νέων συσκευών. Αφορά την ίδια τη σχέση του ανθρώπου με τη γνώση, την εργασία και τη δημιουργία.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα είναι ο κόσμος το 2038. Είναι κυρίως πώς μπορεί το σχολείο του 2026 να προετοιμάσει ένα εξάχρονο παιδί για έναν κόσμο που ακόμη δεν μπορεί να περιγράψει.
Μια ολόκληρη τεχνολογική εποχή μέσα σε δώδεκα σχολικά χρόνια
Για να αντιληφθούμε πόσο μεγάλη μπορεί να είναι η αλλαγή, αρκεί να κοιτάξουμε όχι προς το 2038 αλλά προς τα πίσω, στα δώδεκα χρόνια που μόλις πέρασαν. Το 2014 το TikTok δεν υπήρχε, το ChatGPT δεν υπήρχε και η γενετική τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελούσε καθημερινό εργαλείο για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Το ChatGPT παρουσιάστηκε δημόσια στις 30 Νοεμβρίου 2022 και μέσα σε λίγα χρόνια συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πέρασαν από έναν σχετικά περιορισμένο κύκλο χρηστών σε ευρεία χρήση στην εκπαίδευση, στις επιχειρήσεις και στην καθημερινή εργασία.
Το 5G επίσης δεν αποτελούσε τότε πραγματικότητα για τον καταναλωτή, ενώ σήμερα έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο μέρος του κόσμου και ήδη σχεδιάζεται η επόμενη γενιά δικτύων, το 6G, με ορίζοντα γύρω στο 2030. Μέσα στην ίδια δωδεκαετία οι αλγόριθμοι απέκτησαν πρωταγωνιστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ενημερωνόμαστε, διασκεδάζουμε, αγοράζουμε και επικοινωνούμε. Οι ανέπαφες πληρωμές και τα ψηφιακά πορτοφόλια έγιναν καθημερινότητα, το streaming άλλαξε τον τρόπο κατανάλωσης μουσικής και τηλεόρασης και η εξ αποστάσεως εργασία έγινε πραγματική δυνατότητα για εκατομμύρια ανθρώπους.
Μεσολάβησε και κάτι που δύσκολα θα μπορούσε να προβλέψει ένα παιδί που μπήκε στο σχολείο το 2014. Μια παγκόσμια πανδημία που έκλεισε σχολεία και γραφεία και μετέφερε μέσα σε ελάχιστο χρόνο μαθήματα, συσκέψεις και μεγάλο μέρος της κοινωνικής ζωής στις οθόνες. Και στο τέλος αυτής της δωδεκαετίας εμφανίστηκε μια ακόμη μεγαλύτερη αλλαγή. Μια μηχανή στην οποία μπορείς να μιλήσεις σχεδόν όπως σε έναν άνθρωπο και να της ζητήσεις να γράψει ένα κείμενο, να εξηγήσει μια εξίσωση, να δημιουργήσει μια εικόνα, να μεταφράσει, να γράψει κώδικα, να αναλύσει δεδομένα ή να λειτουργήσει ως προσωπικός δάσκαλος.
Και τώρα ας προσπαθήσουμε να δούμε το 2038
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα για το πρωτάκι του 2026. Αν μέσα σε μία μόνο σχολική διαδρομή φτάσαμε από τον κόσμο του 2014 στον κόσμο της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, τι ακριβώς θα σημαίνει τελειώνω το σχολείο το 2038; Θα υπάρχουν ακόμη σχολικά βιβλία με τη σημερινή μορφή; Θα γράφουν οι μαθητές εργασίες μόνοι τους ή θα συνεργάζονται αυτονόητα με προσωπικούς βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης; Θα εξακολουθεί το σχολείο να εξετάζει κυρίως τη μνήμη ή θα αξιολογεί περισσότερο την ικανότητα του μαθητή να θέτει τη σωστή ερώτηση, να ελέγχει μια απάντηση, να συνδυάζει πληροφορίες και να ξεχωρίζει το πραγματικό από το τεχνητά παραγόμενο; Και τι θα σημαίνει επαγγελματικός προσανατολισμός για ένα παιδί δώδεκα ετών όταν ορισμένα από τα επαγγέλματα που θα κληθεί να επιλέξει στα 18 ή στα 25 του μπορεί σήμερα να μην υπάρχουν καν;
Τα πρωτάκια του 2026, γεννημένα το 2020, ανήκουν σε αυτό που έχει επικρατήσει να αποκαλείται Generation Alpha. Οι ονομασίες των γενεών δεν αποτελούν αυστηρές επιστημονικές κατηγορίες και τα ακριβή χρονικά όριά τους διαφέρουν ανάλογα με την πηγή. Περιγράφουν όμως μια πραγματική διαφορά αφετηρίας. Για ένα σημερινό εξάχρονο η οθόνη αφής δεν είναι μια τεχνολογία που εμφανίστηκε κάποια στιγμή στη ζωή του, αλλά κάτι που υπήρχε πριν αποκτήσει αναμνήσεις. Το Wi-Fi δεν γίνεται αντιληπτό ως εφεύρεση αλλά ως αυτονόητη υποδομή, περίπου όπως το ηλεκτρικό ρεύμα. Και η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα είναι κάτι που θα ανακαλύψει ως ενήλικος. Θα υπάρχει σε ολόκληρη σχεδόν τη σχολική του διαδρομή.
Για αυτό και η μεγάλη πρόκληση για το σχολείο δεν είναι απλώς να μάθει στα παιδιά να χρησιμοποιούν τα εργαλεία της εποχής τους. Τα παιδιά πιθανότατα θα μάθουν να τα χρησιμοποιούν πολύ γρήγορα. Η δυσκολότερη αποστολή είναι να τους μάθει να σκέφτονται χωρίς να εξαρτώνται πνευματικά από αυτά.
Το πρωτάκι του 2026 μπαίνει σε ένα σχολείο διάρκειας δώδεκα ετών, ενώ ο κόσμος έξω από το σχολείο μπορεί να αλλάξει πολλές φορές πριν προλάβει να αποφοιτήσει
Τι πρέπει λοιπόν να διδάξει το σχολείο;
Ίσως εδώ βρίσκεται η ουσία του ερωτήματος. Όταν δεν γνωρίζεις ποια εργαλεία θα χρησιμοποιεί ένας άνθρωπος στα 25 του, πρέπει να του μάθεις να μαθαίνει νέα εργαλεία. Όταν δεν γνωρίζεις ποια επαγγέλματα θα υπάρχουν, πρέπει να του δώσεις την ικανότητα να προσαρμόζεται. Και όταν μια μηχανή μπορεί ήδη να παράγει μέσα σε δευτερόλεπτα περισσότερες πληροφορίες από όσες μπορεί να απομνημονεύσει ένας άνθρωπος, πρέπει να του μάθεις να κρίνει ποιες πληροφορίες έχουν αξία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η γνώση, η μνήμη, η γραφή, τα μαθηματικά ή τα βιβλία χάνουν τη σημασία τους. Το αντίθετο, χωρίς βασικές γνώσεις δεν υπάρχει ούτε κριτική σκέψη, αλλά η γνώση από μόνη της δεν αρκεί πλέον. Ένα παιδί που θα αποφοιτήσει το 2038 θα χρειάζεται να μπορεί να διακρίνει μια αξιόπιστη πληροφορία από μια πειστική ανακρίβεια, να ελέγχει τις πηγές του, να διατυπώνει ερωτήματα, να συνεργάζεται, να δημιουργεί και να αλλάζει τρόπο σκέψης όταν αλλάζουν τα δεδομένα. Θα χρειάζεται επίσης κάτι ακόμη πιο δύσκολο. Να γνωρίζει πότε πρέπει να χρησιμοποιεί μια μηχανή και πότε πρέπει να σκέφτεται μόνο του.
Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο μάθημα για το πρωτάκι του 2026 να μην αφορά κάποια συγκεκριμένη τεχνολογία. Να είναι η ικανότητα να μαθαίνει διαρκώς, να αμφισβητεί, να αξιολογεί και να προσαρμόζεται χωρίς να χάνει την αυτονομία της σκέψης του. Σε λίγες ημέρες ένας γονιός θα αφήσει το εξάχρονο παιδί του στην πόρτα της Α' Δημοτικού, θα το δει να αποφοιτά το 2038.
Δεν ξέρει όμως και πιθανότατα δεν μπορούν να του πουν με βεβαιότητα ούτε οι εκπαιδευτικοί ούτε οι ειδικοί σε ποιον ακριβώς κόσμο θα βγει τότε αυτό το παιδί. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στο πρωτάκι του 2026 και στις προηγούμενες γενιές μαθητών. Μπαίνει σε ένα σχολείο διάρκειας δώδεκα ετών, ενώ ο κόσμος έξω από το σχολείο μπορεί να αλλάξει πολλές φορές πριν προλάβει να αποφοιτήσει. Για αυτό και το μεγαλύτερο στοίχημα του σχολείου δεν είναι να προβλέψει σωστά πώς θα είναι ο κόσμος το 2038, αλλά να προετοιμάσει ένα παιδί που θα μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του, όσο διαφορετικός και αν είναι από τον σημερινό.
Σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων δεν μπορούμε καν να φανταστούμε πώς θα είναι ο κόσμος σε 12 χρόνια από τώρα
«Τη μία λέει ότι είναι γυναικολόγος, την άλλη λέει ότι έχει κάνει ολιστική ιατρική, την άλλη μας δείχνει κάποιες εξειδικεύσεις που ούτε τις γνωρίζουμε. Κινέζικα είναι αυτά για εμάς γιατί δεν υπάρχουν»
17°
