PISA 2025: Σχεδόν 1 στους 2 μαθητές στην Ελλάδα βγαίνει απ' το σχολείο χωρίς βασικές δεξιότητες

Αποτελέσματα και συμπεράσματα που προβληματίζουν και «πιέζουν» το Υπουργείο να «τρέξει» μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία έφερε στο «φως» η έρευνα PISA 2025, με τη συνολική εικόνα για τη χώρα μας να είναι μεικτή: την ώρα που υπάρχουν σαφείς ενδείξεις σταθεροποίησης και ανακόπτεται η πολυετής διεύρυνση της απόστασης από τον ΟΟΣΑ και την ΕΕ 27, υπάρχει σημαντικά υψηλότερο ποσοστό μαθητών που τελειώνει την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να διαθέτει το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού, το οποίο απαιτείται ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, κατανοώντας απλά φαινόμενα, το νόημα απλών κειμένων και κάνοντας απλούς μαθηματικούς συλλογισμούς και πράξεις.

Σύμφωνα με την έρευνα PISA 2025, όπου συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία της Ελλάδας, οι επιδόσεις των μαθητριών και μαθητών στη χώρα μας «σημείωσαν μικρότερη πτώση στα Μαθηματικά, και παραπλήσια πτώση στην Κατανόηση Κειμένου και στις Φυσικές Επιστήμες σε σχέση με την αντίστοιχη πτώση στο μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια η χώρα ανακόπτει μια διαρκή πορεία απόκλισής της από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ε.Ε.27. Στα Μαθηματικά μάλιστα φαίνεται να υπάρχει μια σαφής τάσης σύγκλισης». 

Όπως αναφέρουν τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το Υπ. Παιδείας, «οι μαθητές/τριες στην Ελλάδα σημείωσαν πτώση 6 μονάδων στα Μαθηματικά (έναντι πτώσης 11 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 12 μονάδων στην ΕΕ27), 7 μονάδων στις Φυσικές Επιστήμες (έναντι πτώσης 5 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 5 μονάδων στην ΕΕ27) και 16 μονάδων (έναντι πτώσης 16 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 18 μονάδων στην ΕΕ27).  Γενικότερα, οι επιδόσεις των μαθητών/τριών στην Ελλάδα σημείωσαν μικρότερη πτώση από ό,τι παραδοσιακά πολύ ισχυρές εκπαιδευτικά χώρες όπως (ενδεικτικά) η Φιλανδία, η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ισπανία, η Ιρλανδία, το Ισραήλ, το Χόνγκ-Κόνγκ, κ.ά.». 

PISA 2025: Τα αποτελέσματα της έρευνας για τους μαθητές στην Ελλάδα 

Από την έρευνα προέκυψε ότι οι μαθητές στην Ελλάδα είχαν μέση επίδοση 461 μονάδες έναντι 500 μονάδων κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση ανάμεσα σε 91 χώρες, στο αντικείμενο της Επίλυσης Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα, το οποίο εξετάστηκε για πρώτη φορά το 2025. 

Για να δούμε αναλυτικότερα αυτό που επισημάνθηκε παραπάνω, προκύπτει το συμπέρασμα ότι «σημαντικά υψηλότερο ποσοστό μαθητών/τριών στην Ελλάδα (40,9% στις Φ.Ε., 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και 49,5% στα Μαθηματικά) τελειώνει την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να διαθέτει το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού, το οποίο απαιτείται ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, κατανοώντας απλά φαινόμενα, το νόημα απλών κειμένων και κάνοντας απλούς μαθηματικούς συλλογισμούς και πράξεις». 

Οι στάσεις απέναντι στη μάθηση

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα για τη στάση των μαθητών στην Ελλάδα για τη μάθηση. Από την έρευνα προέκυψε ότι οι μαθητές στη χώρα μας εμφανίζουν γενικά αρνητικότερες στάσεις απέναντι στη μάθηση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, «κυρίως ως προς την περιέργεια, την επιμονή, την αυτορρύθμιση και τη γνωστική προσαρμοστικότητα. Αντίθετα, διαθέτουν σε μεγαλύτερο βαθμό την πεποίθηση ότι οι ικανότητες και οι δεξιότητές τους μπορούν να αναπτυχθούν μέσω προσπάθειας, μάθησης και επιμονής (growth mindset), καλύτερη στοχοθεσία και συνεπέστερο προγραμματισμό της προσπάθειάς τους. Ευνοϊκότερες στάσεις καταγράφονται κυρίως στα κορίτσια, στους γηγενείς μαθητές και σε μαθητές ΓΕΛ, ιδιωτικών και κοινωνικοπολιτισμικά προνομιούχων σχολείων, με τις σχετικές διαφορές να είναι εντονότερες στην Ελλάδα από ό,τι στον ΟΟΣΑ. Τέλος οι μαθητές/τριες εκφράζουν μεικτές απόψεις για την αξία και τη συνεισφορά του σχολείου στη μελλοντική τους προοπτική». 

Μικρότερη η υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς και φαινόμενα παραβατικότητας

Την ίδια ώρα, οι μαθητές περιγράφουν ένα λιγότερο υποστηρικτικό και γνωστικά ενισχυτικό μαθησιακό περιβάλλον σε σχέση με τις χώρες του ΟΟΣΑ. Κατά τα αποτελέσματα, αναφέρουν μικρότερη υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς, περιορισμένη χρήση διδακτικών τεχνικών γνωστικής τους ενεργοποίησης κατά τη διάρκεια των μαθημάτων και μικρότερη αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και ΤΝ στο σχολείο. Στην ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας αναφέρεται δε ότι σε σχέση με τον ΟΟΣΑ, σύμφωνα με τις σχετικές δηλώσεις των ίδιων των μαθητών, το σχολικό κλίμα στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από συχνότερες συμπεριφορές χαμηλής παραβατικότητας, όπως προβλήματα πειθαρχίας, απουσίες και καθυστερήσεις, οι οποίες μάλιστα έχουν επιδεινωθεί την τελευταία δεκαετία. Τα σοβαρότερα περιστατικά παραβατικότητας παραμένουν λιγότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ ενώ ο σχολικός εκφοβισμός κινείται σε παρόμοια επίπεδα με τον αντίστοιχο μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, γενικότερα και σε σχέση με το 2022, στην Ελλάδα έχει βελτιωθεί το αίσθημα ασφάλειας των μαθητών και το αίσθημα του ανήκειν στο σχολείο.

Πώς λειτούργησε το μέτρο της απαγόρευσης των κινητών

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο μέτρο της απαγόρευσης των κινητών στα σχολεία. Προκύπτει ότι, σε σχέση με το 2022, είναι πολύ αυξημένα τα ποσοστά των μαθητών που δηλώνουν ότι δεν τα χρησιμοποιούν καθόλου ή τα χρησιμοποιούν πολύ λίγο στα σχολεία.

Οι διορισμοί εκπαιδευτικών και οι ελλείψεις

Η έρευνα έδειξε ακόμη ότι, παρά τους μαζικούς διορισμούς εκπαιδευτικών τα τελευταία χρόνια, οι διευθυντές/ντριες στην Ελλάδα αναφέρουν εντονότερες ελλείψεις προσωπικού από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδίως σε κοινωνικά ευάλωτες και σχολικές μονάδες της περιφέρειας. «Ωστόσο, δεδομένης της χαμηλότερης αναλογίας μαθητών ανά εκπαιδευτικό και του μικρότερου μεγέθους τάξης στην Ελλάδα από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ, το πρόβλημα φαίνεται να αφορά κυρίως την κατανομή, τη διαχείριση και την αξιοποίηση του προσωπικού και λιγότερο τη συνολική αριθμητική του επάρκεια» σημειώνει η σχετική ανακοίνωση. 

Σύμφωνα με τις δηλώσεις των διευθυντών, παρότι τα σχολεία στην Ελλάδα εξακολουθούν να υστερούν σε υλικοτεχνικές υποδομές και ψηφιακό εξοπλισμό έναντι του ΟΟΣΑ, μετά το 2018 καταγράφεται σημαντική βελτίωση, ιδιαίτερα στον ψηφιακό εξοπλισμό. Ενδεικτικά, οι διαθέσιμοι Η/Υ ανά πλήθος μαθητών για εκπαιδευτική χρήση αυξήθηκαν την περίοδο 2018–2025, με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό βελτίωσης από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Οι απαντήσεις σε άλλα ερωτήματα έδειξαν ότι οι μαθητές στην Ελλάδα αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη μελέτη και στην εξωσχολική υποστήριξη, εμφανίζουν παρόμοια επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή και δηλώνουν ισχυρότερη οικογενειακή υποστήριξη συγκριτικά με τους αντίστοιχους μέσους όρους του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, χρησιμοποιούν λίγο περισσότερο τις ψηφιακές συσκευές για ψυχαγωγία, αν και ο χρόνος ενασχόλησής τους με αυτές σε σχέση με το 2022 έχει μειωθεί.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι οι μαθητές στην Ελλάδα εμφανίζουν υψηλότερες εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προσδοκίες για το μέλλον «και παρόμοια αισιοδοξία στην προοπτική ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, στην Ελλάδα οι σχετικές προσδοκίες διαφοροποιούνται εντονότερα ανάλογα με το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, τη μεταναστευτική προέλευση, τον τύπο εκπαίδευσης και τον δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα του σχολείου».

Στα συμπεράσματα της έρευνας βλέπουμε ότι απατιμάται θετικά η βελτίωση των ψηφιακών υποδομών, το αίσθημα ασφάλειας και του ανήκειν, εμπεδώνεται και διευρύνεται η κουλτούρα αξιολόγησης και λογοδοσίας στο εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας, γεγονός που ικανοποιεί το Υπουργείο.

Οι επιδόσεις των μαθητών διεθνώς

Η έρευνα PISA 2025 έδειξε ότι οι επιδόσεις των μαθητών κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ ήταν οι χαμηλότερες που έχουν επιτευχθεί ιστορικά σε όλα τα αντικείμενα από την έναρξη της έρευνας το 2000. Διαχρονικά μετά το 2012 παρατηρείται μια διαρκής πτωτική τάση των επιδόσεων των μαθητών σε όλα τα αντικείμενα. Παρατηρείται, μάλιστα, διαχρονικά μια διαρκής αύξηση των μαθητών παγκοσμίως οι οποίοι δεν διαθέτουν το ελάχιστο επίπεδο εγγραμματισμού σε όλα τα αντικείμενα.

Κατά την παρουσίαση, «η γενική τάση της πλειονότητας των χωρών ήταν να παρουσιάσουν πτώση κυρίως στην Κατανόηση Κειμένου (-16 μονάδες), δευτερευόντως στα Μαθηματικά (-11 μονάδες) και σχετική σταθερότητα στις Φ.Ε (-5 μονάδες, στατιστικά μη σημαντική πτώση)». Πολύ ισχυρά εκπαιδευτικά συστήματα, όπως ενδεικτικά αυτά της Σιγκαπούρης, της Κορέας, του Χόνγκ-Κόνγκ, της Ιρλανδίας και της Φινλανδίας σημείωσαν σημαντική πτώση σε όλα τα αντικείμενα. 

Γιατί καταγράφεται πτώση στις επιδόσεις σε σχέση με την PISA 2022

Εκτιμάται ότι η περαιτέρω πτώση από τις επιδόσεις του PISA 2022 μπορεί, μεταξύ άλλων, να αποδοθεί στη μακροχρόνια διαταραχή των εκπαιδευτικών συστημάτων λόγω του κλεισίματος των σχολείων κατά την πανδημία του Covid-19. Οι μαθητές της έρευνας PISA 2025 φοιτούσαν στην Δ’-Ε’ Δημοτικού κατά την περίοδο της κρίσης της πανδημίας και, όπως δείχνει πληθώρα διεθνών ερευνών, πλήρωσαν βαρύτερο γνωστικό τίμημα σε σχέση με μαθητές που η κρίση της πανδημίας τούς βρήκε σε μεγαλύτερες τάξεις και άρα με πιο διαμορφωμένη γνωστική υποδομή. Άλλοι λόγοι μπορεί να σχετίζονται με την αυξανόμενη έκθεση των μαθητών σε ψηφιακά περιβάλλοντα καθώς και στην πρόσφατη εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ «φωτίζεται» ως ένας από τους πιθανούς λόγους και «η επιδείνωση διεθνώς των στάσεων των μαθητών για την αξία της μάθησης και του σχολείου καθώς και η αύξηση των απουσιών των μαθητών από το σχολείο».

Σοφία Ζαχαράκη για PISA 2025: Χρειάζεται καθαρή και υπεύθυνη ανάγνωση -  Έρχεται η πρώτη οργανωμένη εθνική αξιολόγηση της ανάπτυξης δεξιοτήτων από το Νηπιαγωγείο έως το Λύκειο

«Καθαρή και υπεύθυνη ανάγνωση» επεσήμανε η Σοφία Ζαχαράκη ότι χρειάζεται η ανάγνωση της εικόνας που προκύπτει από την έρευνα PISA 2025. «Οι επιδόσεις των μαθητών υποχώρησαν σημαντικά σε πολλές χώρες. Η Ελλάδα, ωστόσο, παρουσιάζει μικρότερη πτώση από αρκετά ισχυρότερα εκπαιδευτικά συστήματα και, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, καταγράφει σημάδια σύγκλισης στα Μαθηματικά και σταθεροποίησης της απόκλισης στα άλλα δύο γνωστικά αντικείμενα. Περίπου ένα στα έξι σχολεία της χώρας μας πέτυχε επίδοση πάνω ή κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ», σημείωσε η υπουργός Παιδείας κατά τη σημερινή παρουσίαση. 

Σημείωσε ακόμη ότι υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι παρεμβάσεις στις οποίες έχει προχωρήσει ήδη το Υπουργείο έχουν αρχίσει να αποδίδουν, ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η απόσταση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ παραμένει σημαντική. Σε ό,τι αφορά τα ευρήματα που «χτυπούν καμπανάκι», απαντά: «Η διεθνής βιβλιογραφία μας δείχνει πως η κατανόηση κειμένου χτίζεται με στέρεες γνώσεις, πλούσιο λεξιλόγιο, τη δυνατότητα των μαθητών να θυμούνται και να αξιοποιούν όσα έχουν μάθει, να συνδέουν τις νέες πληροφορίες με όσα ήδη γνωρίζουν και να εφαρμόζουν τη γνώση σε νέες καταστάσεις. Αυτή είναι η κατεύθυνση των 51 νέων και επικαιροποιημένων Προγραμμάτων Σπουδών και του νέου εκπαιδευτικού υλικού, που θα εφαρμοστούν από το σχολικό έτος 2027–2028, μαζί με το Πολλαπλό Βιβλίο. (...) Πίσω από κάθε ποσοστό και κάθε δείκτη υπάρχουν μαθητές και μαθήτριες, εκπαιδευτικοί και σχολικές κοινότητες. Γι’ αυτό τα αποτελέσματα αυτά δεν τα βλέπουμε ως μια απλή στατιστική αποτύπωση, αλλά ως μια ευθύνη απέναντι σε κάθε παιδί που πρέπει να έχει τη δυνατότητα να κατανοεί, να προχωρά και να συμμετέχει». 

Μάλιστα, σε μία πρόσπαθεια προκειμένου το Υπουργείο Παιδείας να διαπιστώσει τι αποδίδει, πού υπάρχουν ανάγκες και πώς οι πολιτικές του επηρεάζουν τις πραγματικές δεξιότητες των μαθητών, η κ. Ζαχαράκη τόνισε ότι είναι πλέον η ώρα να προχωρήσει στο επόμενο βήμα, την πρώτη οργανωμένη εθνική αξιολόγηση της ανάπτυξης δεξιοτήτων από το Νηπιαγωγείο έως το Λύκειο, συμπεριλαμβανομένης της Ειδικής Αγωγής, με χρηματοδότηση 539.400 ευρώ. «Επόμενο βήμα είναι η στοχευμένη επιμόρφωση, συνδεδεμένη με τα ευρήματα της PISA και τις ανάγκες κάθε τάξης», είπε μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό της και κατέληξε: 

«Κάθε παιδί που δυσκολεύεται στην κατανόηση ενός κειμένου, στην επίλυση ενός προβλήματος ή στην αξιοποίηση όσων μαθαίνει, μας δείχνει πού πρέπει να γίνει το επόμενο βήμα. Εκεί θα μετρηθεί η επιτυχία των πολιτικών μας: στην καθημερινή ζωή της τάξης και στις πραγματικές δυνατότητες των μαθητών μας. Αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες, αξιοποιούμε τα θετικά και προχωρούμε με σχέδιο, τεκμηρίωση και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Δεν προετοιμάζουμε τους μαθητές για μία εξέταση. Χτίζουμε τις γνώσεις και τις δεξιότητες που χρειάζονται για να κατανοούν, να σκέφτονται, να επιλύουν προβλήματα και να συμμετέχουν με αυτοπεποίθηση στη σύγχρονη ζωή». 

Πηγές του Υπουργείου Παιδείας της χώρας μας τονίζουν ότι «επενδύοντας τα επόμενα χρόνια σε δρομολογημένες μεταρρυθμίσεις όπως είναι το Εθνικό Απολυτήριο, η εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών και του συστήματος του Πολλαπλού Βιβλίου, η περαιτέρω ψηφιακή σύγκλιση και, κυρίως, συνεχίζοντας και επεκτείνοντας την προσπάθεια αναβάθμισης της λογικής PISA στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, μπορεί βάσιμα να ελπίζει ότι οι πρώτες θετικές ενδείξεις που προέκυψαν στην έρευνα PISA 2025 θα είναι ακόμα περισσότερο ορατές στον επόμενο κύκλο της έρευνας το 2029».