Η νίκη του AfD και το ζήτημα κινητοποίησης των εκλογέων στην Ευρώπη

«Η ΕΕ πρέπει να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο πολλαπλών κρίσεων» προειδοποίησε η Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν σε πρόσφατες δηλώσεις της, κάνοντας λόγο για φυσικές καταστροφές τεράστιας κλίμακας, οι οποίες πλέον συμβαίνουν πολύ συχνότερα και ενέχουν πολύ μεγαλύτερο κόστος, τόσο σε κατεστραμμένες εκτάσεις γης όσο και σε πόρους που πρέπει να αξιοποιούνται για την απομάκρυνση ανθρώπων και την επαναφορά των υποδομών που έχουν πληγεί. Ταυτοχρόνως, η πρόεδρος της Κομισιόν έκανε λόγο για την παράλληλη απειλή των ασύμμετρων υβριδικών απειλών, κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ κρίσιμων υποδομών, π.χ. σε ενεργειακές δομές και νοσοκομεία, πίσω από τις οποίες παραμονεύει ο ρωσικός παράγοντας, απειλή ιδιαίτερα έντονη για τις χώρες της Βαλτικής.

Από μεριάς του, σύμφωνα με το Euronews, ο Ολλανδός επίτροπος Κλιματικής Δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Βόπκε Χούκστρα, δήλωσε τις προάλλες στην εκπομπή Europe Today πως «οι προκλήσεις της Ευρώπης σε Κλίμα και Ασφάλεια δεν διαχωρίζονται πλέον» και πως αυτό πρέπει να αναγκάσει τους ευρωπαίους εταίρους να επανεξετάσουν τον ίδιο τον τρόπο κατασκευής των υποδομών, της έννοιας της ζητούμενης «ανθεκτικότητας» και ενός οικονομικού και διοικητικού/τεχνοκρατικού διαμοιρασμού, που θα συνδυάζει ευθύνες και πρωτοβουλίες σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Βεβαίως, ο Χούκστρα απέφυγε κάθε αναφορά στο κόστος που θα απαιτήσουν τέτοιες πρωτοβουλίες, τη στιγμή που οι συζητήσεις για τον επερχόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2027–2034 δημιουργούν τριβές και δυσαρέσκεια, με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία, τη Φινλανδία, τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία να ζητούν περικοπές. Το ενεργειακό, με 80% περίπου εξάρτηση από εισαγωγές φυσικού αερίου και 95% από εισαγωγές πετρελαίου και προβλέψεις για έναν βαρύ χειμώνα, χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου και τα στενά δημοσιονομικά περιθώρια προμηνύει επίσης δύσκολους μήνες για τους ευρωπαίους.

Κάπου εδώ, με αυτήν τη μεγαλύτερη εικόνα, έρχεται το αποτέλεσμα νίκης του AfD στο ανατολικό γερμανικό κρατίδιο Σαξονία-Άνχαλτ. Δεν έχει κάποιο νόημα να αρχίσουν οι οδυρμοί για το «τέλος της Ευρώπης όπως την ξέραμε», ούτε να γίνει απόπειρα το τοπικού χαρακτήρα εκλογικό αποτέλεσμα -με τα ιδιαίτερα ιστορικά γνωρίσματα της περιοχής-, να προδικάσει την πορεία ολόκληρου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Αυτό που σίγουρα έχει αξία, θα είναι να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε γιατί ήρθε αυτή η νίκη, πέρα από τις εύκολες ή βολικές εξηγήσεις, αναλόγως ιδεολογικής τοποθέτησης του καθενός μας. Ένα ανοιχτά φιλορωσικό κόμμα, υπέρ της απόσυρσης της γερμανικής στήριξης προς την Ουκρανία και την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Μόσχα, με ταυτόχρονη σκληρή αντιμεταναστευτική ρητορική, η οποία ήρθε ως παρήγορη διακήρυξη σε ένα από τα φτωχότερα και με πολλές ανισότητες γερμανικά κρατίδια (τη στιγμή που η αυξημένη μετανάστευση εντοπίζεται ωστόσο ξεκάθαρα στο δυτικό κομμάτι της χώρας), γνώρισε μία σαρωτική νίκη. Άνδρες, οικονομικά επισφαλείς, χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου, ήταν το εκλογικό σώμα που καθόρισε το αποτέλεσμα, σε ποσοστό 50%, στοιχείο που υποδηλώνει και την σημαντική κινητοποίηση των εκλογέων που θέλησαν να στηρίξουν έμπρακτα το συγκεκριμένο κόμμα.

Ποιες είναι όμως οι λύσεις που όντως μπορεί να βρει ένα κόμμα σαν το AfD για ένα βιώσιμο πρόγραμμα πολιτικών, σε μία χώρα όπου κολοσσοί όπως η Volkswagen κάνουν ήδη σχέδια για έως και 100.000 απολύσεις υπαλλήλων; Η πρόσδεση της Γερμανίας στο ρωσικό φυσικό αέριο βγάζει ακόμη απλήρωτους «λογαριασμούς», ενώ τα εργατικά χέρια σε μεγάλο βαθμό γνωρίζουν ελλείψεις. Η ΕΕ θέτει παράλληλα τα μείζονα ζητήματα, τα οποία συλλογικά τα κράτη-μέλη θα βρούνε επί τάπητος σε μερικούς μήνες από τώρα και για τα οποία δεν φαίνεται να υπάρχει ούτε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ούτε κινητοποίηση με προτάσεις πολιτικών από τη ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά. «Κινητοποίηση» είναι η λέξη-κλειδί που μας ενδιαφέρει και αυτό όχι μόνο σε επίπεδο ιδεολογικό, με την «τιμωρία» των ευρωπαϊκών ελίτ που επιδιώκεται μέσα από εκλογικές σφαλιάρες και με τις οποίες πολλοί πανηγυρίζουν, χωρίς να τους ενδιαφέρει η επόμενη μέρα, αλλά, κυριότερα, κινητοποίηση σε επίπεδο απαίτησης πολιτικών/policies. Τα ζητήματα της ανθεκτικότητας, η ανάγκη διεύρυνσης των εναλλακτικών πηγών ενέργειας, ο υβριδικός πόλεμος και η προσπάθεια αποσταθεροποίησης της Ευρώπης εκ των έσω, αντιμετωπίζονται για μία -πλέον σημαντική- μερίδα ψηφοφόρων ως «αντιπερισπασμός» των Ελίτ. «Προσπαθούν να σας ρίξουν στάχτη στα μάτια», είναι το μήνυμα των αντικαθεστωτικών/αντισυστημικών δυνάμεων, «με προβλήματα που δεν υπάρχουν, ώστε να επιβάλουν τη δική τους ατζέντα». Νοσταλγία της παλιννόστησης παλαιότερων «χρυσών» εποχών, με λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερη μετανάστευση και λιγότερα προβλήματα που δεν είναι «πραγματικά», συνοψίζουν τον αντικαθεστωτικό/αντισυστημικό αντίλογο.

Η ευθύνη των συστημικών δυνάμεων για την αποξένωση μεγάλου μέρους του εκλογικού σώματος είναι βεβαίως τεράστια. Δεν αρκεί ωστόσο να σταθούμε σε μία αποφασιστική στροφή ρητορικής που θα ευελπιστεί να φέρει μόνη της τους εκλογείς πίσω· χρειάζεται το σύνολο των πολιτικών δυνάμεων να βρει τρόπους να επικοινωνεί αμεσότερα σε επίπεδο όχι μόνο ευρωπαϊκό, αλλά τοπικό και περιφερειακό, τα ζητήματα και τις πολιτικές που απαιτούν οι συνθήκες, διεκδικώντας έτσι πίσω μέρος της αξιοπιστίας του. Πολιτικές, αριθμοί, συνέπειες, δεδομένα είναι τα ζητούμενα, όχι απλώς σημειολογικές κορώνες υπέρ του ευρωπαϊκού ιδεώδους, που έτσι γενικώς και αορίστως «απειλείται». Ειδάλλως, το παράδειγμα του AfD μπορεί να αποτελέσει την αρχή για μια ατελέσφορη διελκυστίνδα μεταξύ συστημισμού και αντικαθεστωτισμού, που δε θα αφήνει ούτε χρονικά, ούτε πρακτικά περιθώρια αντιμετώπισης των ολοένα και πιο επειγόντων πολιτικών διακυβευμάτων.