Πώς η τεχνητή νοημοσύνη ανατρέπει όλα τα δεδομένα στην εκπαίδευση

Η τεχνητή νοημοσύνη πρόκειται για μεταμορφώσει ολόκληρο εκπαιδευτικό σύστημα, από το δημοτικό μέχρι το πανεπιστήμιο. Σύμφωνα με τους συγγραφείς του βιβλίου «Università algoritmica. Pedagogie, didattica, intelligenza artificiale» [Αλγοριθμικό πανεπιστήμιο. Παιδαγωγική, διδακτική, τεχνητή νοημοσύνη] των Pier Cesare Rivoltella και Chiara Panciroli που κυκλοφόρησε πριν από λίγες εβδομάδες, αλλάζει ο ρόλος του καθηγητή —η γνώση παράγεται πρωτίστως από αλγορίθμους— καθώς και η μεθοδολογία της έρευνας. Αλλά, οι επερχόμενες ανατροπές είναι ευρύτερες εφόσον επηρεάζονται οι ίδιες οι ακαδημαϊκές αξίες της αυθεντικότητας και της αξιολόγησης. Παραλλήλως με αυτό το βιβλίο που προσπαθεί να εντάξει την ΤΝ στην εκπαίδευση διατηρώντας τις ηθικές αρχές και την αξιοκρατία, δύο γνωστοί θεωρητικοί της εκπαιδευτικής τεχνολογίας, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας Antonio Calvani και ο δάσκαλος δημοτικού σχολείου Loto Montina εξέδωσαν το βιβλίο «Progettazione didattica e intelligenza artificiale» [Διδακτικός σχεδιασμός και τεχνητή νοημοσύνη] που προτείνει τον ανασχεδιασμό του σχολικού μαθήματος όταν γνωρίζουμε ότι οι μαθητές έχουν μόνιμη πρόσβαση στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Σύμφωνα με τους συγγραφείς του βιβλίου, πολύ γνωστούς στην Ιταλία, οι δάσκαλοι είναι υποχρεωμένοι να τροποποιήσουν τον διδακτικό σχεδιασμό, τις δραστηριότητες της μάθησης και την αξιολόγηση των μαθητών, με σκοπό, εκτός από την απόκτηση γνώσης των μαθητών, την ανάπτυξη κριτικής σκέψης απέναντι στην ίδια την ΤΝ.

Όλα αυτά απασχολούν φέτος τη διεθνή βιβλιογραφία: από τις ΗΠΑ μέχρι τη Ιαπωνία γίνεται λόγος για την παιδαγωγική του μέλλοντος και τον επαναστοχασμό της Εκπαίδευσης και της Μάθησης. Αυτός είναι άλλωστε ο τίτλος του βιβλίου των Thomas Druyen, Caroline Heil, Leon Tsvasman που κυκλοφόρησε στη Γερμανία: οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η ΤΝ προκαλεί τη ριζικότερη μεταβολή στην ιστορία της ανθρωπότητας, κι ότι η εκπαίδευση πρέπει να ξανασκεφτεί τον εαυτό της από την αρχή και να εξελιχθεί αφήνοντας πίσω την παραδοσιακή σχολική μετάδοση γνώσεων. Ένα ακόμα βιβλίο με το ίδιο περίπου θέμα είναι το επίσης γερμανικό «KI–Literatur–Didaktik» που εκδόθηκε σε επιμέλεια Larissa Carolin Jagdschian και Florian Hesse, το οποίο επικεντρώνεται στο πώς αλλάζει η διδασκαλία της λογοτεχνίας όταν υπάρχουν κείμενα που γράφονται από ΤΝ. Τα ερωτήματα που θέτει θυμίζουν εκείνα που αντιμετωπίζει ήδη η φιλολογία: Τι είναι συγγραφέας; Τι είναι δημιουργικότητα; Μπορεί ένα AI-generated κείμενο να διδάσκεται ως λογοτεχνία; Πώς αξιολογούμε μαθητικές εργασίες που συνδημιουργούνται με LLMs;

Αλλά η πιο πρωτοποριακή συζήτηση εκτυλίσσεται στην Ασία όπου φέτος παράγεται τεράστιος όγκος βιβλίων για την εκπαίδευση, τη διδακτική και την ΤΝ, μεγάλο μέρος του οποίου δεν μεταφράζεται στα αγγλικά ή σε άλλες προσβάσιμες σ’ εμάς γλώσσες. Στην Ιαπωνία εκδόθηκε, μεταξύ άλλων, ο «Οδηγός Εισαγωγής και Αξιοποίησης της ΤΝ για το Εκπαιδευτικό Περιβάλλον 2026» ο οποίος απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων. Το βιβλίο δεν συζητά αν πρέπει να χρησιμοποιείται η ΤΝ, αλλά θεωρεί δεδομένο ότι έχει ήδη εισέλθει στο σχολείο. Το βασικό ερώτημα είναι πώς διατηρείται η ανθρώπινη ευθύνη όταν οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν γενετική ΤΝ, προσωπικούς AI assistants και AI tutors. Η ιαπωνική προσέγγιση είναι χαρακτηριστική: λιγότερη θεωρητικολογία, περισσότερη έμφαση στην εφαρμογή και στον επαγγελματισμό του εκπαιδευτικού. Στη Νότια Κορέα ένα βιβλίο που ξεχωρίζει είναι το «AI Digital Education Trend Report 2026» που αναλύει τις τεράστιες μεταρρυθμίσεις τις οποίες πραγματοποιεί το κορεατικό κράτος στην εκπαίδευση. Οι συγγραφείς του υποστηρίζουν ότι το 2026 είναι το πρώτο έτος της «εποχής των AI agents» και θέτουν ερωτήματα όπως: ποια γνώση παραμένει αποκλειστικά ανθρώπινη; Πώς αλλάζει η αξιολόγηση των μαθητών; Πώς διδάσκεται η AI literacy; Πώς συνυπάρχουν ηθική και αυτοματοποίηση;

Γενικά, ενώ στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ τίθενται ακόμα ερωτήματα του τύπου «Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ΤΝ στην εκπαίδευση;», στην Ιαπωνία, στην Κορέα και στην Κίνα η συζήτηση έχει μετακινηθεί στο: «Αφού η ΤΝ είναι ήδη εδώ, πώς ανασχεδιάζουμε τη διδακτική;» Στην Ευρώπη κυριαρχούν ακόμα οι θεωρίες του Πιαζέ, του Βυγκότσκι και του Μπρούνερ· στην Ανατολική Ασία φαίνεται να αναδύεται κάτι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε AI-mediated pedagogy: μια παιδαγωγική όπου ο μαθητής, ο δάσκαλος και το LLM αποτελούν πλέον ενιαίο μαθησιακό οικοσύστημα. Η ιδέα αυτή εμφανίζεται επίσης στην Κίνα, την Ταϊβάν και στη Σιγκαπούρη.