Ο Pharos φιλοδοξεί να γίνει η γέφυρα ανάμεσα στους υπερυπολογιστές, την έρευνα και τις ελληνικές επιχειρήσεις που θέλουν να μπουν στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η Ελλάδα ετοιμάζεται να βάλει σε λειτουργία τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα υπολογιστική υποδομή της και, μαζί της, να δοκιμάσει αν μπορεί να μετατρέψει την Τεχνητή Νοημοσύνηαπό ερευνητικό αντικείμενο σε εργαλείο για επιχειρήσεις και δημόσιους οργανισμούς. Αυτό είναι το στοίχημα του ελληνικού AI Factory «Pharos», που χτίζεται γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες: υπολογιστική ισχύ, δεδομένα και ανθρώπινο δυναμικό.
Στην τεχνική του ομάδα βρίσκεται ο Στέλιος Καρόζης, χημικός μηχανικός που ήρθε στον «Δημόκριτο» το 2009 και η διαδρομή του πέρασε από τη μοντελοποίηση φυσικών συστημάτων, τη Data Science, τους υπερυπολογιστές και την κλιματική ανθεκτικότητα. Από τον Νοέμβριο του 2024 είναι ερευνητής Γ΄ βαθμίδας και σήμερα αναπληρωτής τεχνικός συντονιστής του έργου του «Φάρου», με τεχνικό συντονιστή τον Βαγγέλη Καρκαλέτση.
Ο «Φάρος» επιχειρεί να καλύψει ένα κενό που η Ευρώπη αναγνωρίζει πλέον ως κρίσιμο: οι υπερυπολογιστές δεν αρκεί να υπάρχουν, πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιηθούν και από την πραγματική οικονομία. Startups, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ερευνητές και δημόσιοι φορείς θα μπορούν να φτάνουν με ένα πρόβλημα ή μια ιδέα και να βρίσκουν υπολογιστική ισχύ, δεδομένα και ανθρώπους που θα τους βοηθούν να χτίσουν μια εφαρμογή AI.
Τι είναι τελικά ένα «εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης»;
Ο Δρ. Καρόζης ξεκινά από το πρόβλημα που επιχειρεί να λύσει η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία. «Ιστορικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης ήταν ότι είχε τους υπερυπολογιστές, αλλά η μεγαλύτερη χρήση τους ήταν ακαδημαϊκή κοινότητα κι όχι από εταιρείες». Η έκρηξη της AI άλλαξε την εξίσωση. Οι ίδιες υποδομές που χρησιμοποιούνταν κυρίως από ερευνητές χρειάζονται πλέον για την ανάπτυξη και αξιοποίηση μοντέλων από επιχειρήσεις. Για να συμβεί αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να συναντηθούν τρεις βασικοί πυλώνες: οι υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης, τα δεδομένα και το ανθρώπινο δυναμικό.
Τα δεδομένα δεν αρκεί απλώς να υπάρχουν. Πρέπει να μπορούν να «ξεκλειδωθούν», να συγκεντρωθούν και να είναι έτοιμα να χρησιμοποιηθούν από μοντέλα AI, μέσα σε ένα πλαίσιο που επιτρέπει νομικά τη συγκεκριμένη χρήση τους. Και δίπλα σε αυτά χρειάζονται άνθρωποι με την απαραίτητη τεχνογνωσία - ανθρώπινο δυναμικό που, όπως σημειώνει, στην Ευρώπη συχνά είτε στρεφόταν σε διαφορετικά αντικείμενα είτε έφευγε στο εξωτερικό. «Αυτοί οι τρεις πυλώνες τεχνικά πρέπει να έρθουν όλοι μαζί».
Η λογική του AI Factory γίνεται πολύ πιο κατανοητή όταν ο Δρ. Καρόζης περιγράφει πώς θα μπορούσε να λειτουργεί στην πράξη. Ας υποθέσουμε ότι βρισκόμαστε έναν χρόνο αργότερα και μια ελληνική startup έχει μια ιδέα για ένα προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης. «Έρχεται μια εταιρεία, χτυπάει την πόρτα της Φάρος Α.Ε.». Η εταιρεία αυτή θα αποτελεί ουσιαστικά το σημείο επαφής με τον ενδιαφερόμενο. Θα συζητά μαζί του το συγκεκριμένο case και θα μπορεί στη συνέχεια να τον συνδέσει με τους κατάλληλους ειδικούς.
Πίσω από αυτή τη Φάρος Α.Ε. βρίσκονται φορείς όπως ο «Δημόκριτος», το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το «Αθηνά», το ΕΔΥΤΕ, το ΕΚΠΑ, το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, το ΙΤΕ, το ΕΚΕΤΑ, το ΑΠΘ, το ΕΚΤ και η ΗΔΙΚΑ. Ο καθένας μπορεί να συνεισφέρει διαφορετική τεχνογνωσία: από υπερυπολογιστές και AI μέχρι δεδομένα, νομικά ζητήματα και compliance.
Η ομάδα που θα δημιουργείται γύρω από κάθε περίπτωση θα βοηθά την επιχείρηση να απαντήσει σε πρακτικά ερωτήματα. Τι δεδομένα διαθέτει; Πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν; Χρειάζεται να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο από την αρχή ή μπορεί να αξιοποιήσει κάποιο ήδη διαθέσιμο; «Ένα πράγμα που κάνουμε στο έργο είναι να δημιουργούμε αυτά τα πρώτα μοντέλα για να είναι η μαγιά και να μην ξεκινάμε πάντα από μηδενική αφετηρία».
Στόχος είναι η επιχείρηση να πάρει την ιδέα της, να την αναπτύξει, να φτάσει σε ένα προϊόν και στη συνέχεια να μπορέσει να το προχωρήσει στην αγορά. Στην πορεία θα μπορεί να έχει πρόσβαση και σε business services, networking και επαφές με founders. Για startups και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, «οι υπηρεσίες θα παρέχονται δωρεάν στο πλαίσιο της χρηματοδότησης του έργου. Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται επίσης δημόσιοι φορείς και ακαδημαϊκοί».
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από το ελληνικό AI Factory. «Δεν είναι ο Δαίδαλος», ξεκαθαρίζει. Ο Δαίδαλος είναι ο υπερυπολογιστής. Το AI Factory είναι κάτι ευρύτερο. «Είναι ο Δαίδαλος plus κάποια πράγματα. Μηχανικούς, experts, να σε βοηθήσουν να φτιάξεις το προϊόν σου. Να εκπαιδευτείς, να μάθεις την Τεχνητή Νοημοσύνη, πώς να τη χρησιμοποιήσεις, να δοκιμάσεις».
Και αυτό είναι κρίσιμο, επειδή ο Φάρος δεν σχεδιάζεται αποκλειστικά για επιχειρήσεις που έχουν ήδη ώριμες ομάδες AI. «Θα έρθουν αυτοί που ξέρουν, οι advanced users, θα πάρουν το extra που τους λείπει και θα φτιάξουν το προϊόν. Θα έρθει όμως -πρέπει να έρθει και είναι και στη στοχοθεσία του project- και κόσμος που δεν ξέρει ακριβώς τι είναι η ΤΝ, το ακούει».
Όταν ρωτάω τι ακριβώς σημαίνει «προϊόν», η πρώτη εικόνα είναι προφανής: ένα application, ένα chatbot, ένας ψηφιακός assistant. Ο Δρ. Καρόζης όμως διευρύνει την εικόνα. Το ελληνικό AI Factory έχει τρεις βασικές περιοχές εξειδίκευσης: sustainability –κλίμα, περιβάλλον και ενέργεια–, υγεία και language/culture, δηλαδή γλώσσα και πολιτισμό.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη κατά κύριο λόγο αυτή τη στιγμή έχει αποδείξει την αξία της ως βελτιστοποιητής πραγμάτων, optimizer. Οπότε οτιδήποτε σε μια διαδικασία μιας επιχείρησης μπορεί να γίνει πιο γρήγορα, πιο αποδοτικά, μπορεί να έρθει στο factory να το κάνει. Από κάτι πολύ μικρό έως κάτι πολύ μεγάλο, end-to-end. Δεν έχει σημασία το μέγεθος του project».
Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική αγορά του Φάρου μπορεί να βρίσκεται και έξω από τον στενό κόσμο των τεχνολογικών startups. Ο Δρ. Καρόζη χρησιμοποιεί το παράδειγμα ενός επιμελητηρίου με χιλιάδες επιχειρήσεις. Ανάμεσά τους μπορεί να υπάρχουν λίγες που είναι αρκετά ώριμες ώστε να δοκιμάσουν άμεσα μια εφαρμογή AI. Μια πιλοτική ιδέα μπορεί να εξελιχθεί σε προϊόν.
Ο δικός του ρόλος είναι να λειτουργεί ως «η κόλλα ανάμεσα στους διαφορετικούς φορείς» στο τεχνικό επίπεδο, ώστε η εταιρεία που θα δημιουργηθεί να έχει πίσω της τους ανθρώπους, τις υποδομές και τις υπηρεσίες που χρειάζεται. Εκεί θα κριθεί τελικά και ο «Φάρος»: όχι στο πόση υπολογιστική ισχύ θα διαθέτει η Ελλάδα, αλλά στο αν αυτή η ισχύς θα καταφέρει να βγει από τα εργαστήρια και να μετατραπεί σε πραγματικά προϊόντα και υπηρεσίες.
«Εταιρείες που δεν έχουν σκεφτεί, δεν έχουν βρει, δεν μπορούν να φανταστούν πώς θα το κάνουν, να έρθουν να μάθουν την Τεχνητή Νοημοσύνη, να μάθουν πώς πιθανόν μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν και να το δοκιμάσουν κιόλας».
Ο πρόεδρος του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», Βαγγέλης Καρκαλέτσης, μιλά στην ATHENS VOICE για το μεγάλο στοίχημα του Quantum, την ΑΙ που αρχίζει να τον ανησυχεί και την επιστροφή Ελλήνων επιστημόνων
15°
