Νέες τεχνολογίες και η αργή άνοδος του βιοτικού επιπέδου

Στο παρακάτω διάγραμμα μπορείτε να δείτε την εξέλιξη του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ των Ηνωμένων Πολιτειών από $15.248 το 1947 σε $71.571 το 2026, δηλαδή μια αύξηση σχεδόν 2% τον χρόνο. Ένας άνθρωπος που γεννήθηκε στην αρχή της χρονοσειράς και ζει μέχρι σήμερα θα έχει δει δραματικές βελτιώσεις στο βιοτικό του επίπεδο, αλλά από χρονιά σε χρονιά η ζωή του θα έμοιαζε σχεδόν ίδια.

Γιατί η οικονομία αναπτύχθηκε τόσο αργά; Ένα 2% τον χρόνο δεν είναι κακό νούμερο, αλλά σκεφτείτε τις εξαιρετικές νέες τεχνολογίες και τις εφευρέσεις που έχουν δημιουργηθεί σε αυτό το διάστημα: τα κινητά τηλέφωνα, το διαδίκτυο, οι μικροεπεξεργαστές, το GPS, οι μπαταρίες λιθίου, το laser, και η λίστα είναι σχεδόν ατελείωτη. Οι άνθρωποι της δεκαετίας του ’40 θα έμεναν έκπληκτοι με τις ανέσεις που απολαμβάνουμε σήμερα. Κι όμως, παρόλο που δημιουργήσαμε όλα αυτά τα τεχνολογικά θαύματα, δεν καταφέραμε να κάνουμε την οικονομία να ξεκολλήσει από το 2%.

Μια απάντηση σε αυτό είναι ότι μέσα σε κάθε τεχνολογικό πεδίο, οι νέες ιδέες γίνονται όλο και πιο δύσκολο να βρεθούν. Κάθε μεγάλη τεχνολογία σταδιακά εξαντλεί τις δυνατότητές της. Χωρίς την εμφάνιση του ηλεκτρισμού, των ημιαγωγών ή του διαδικτύου, η ανάπτυξη θα είχε επιβραδυνθεί ή θα είχε σταματήσει πλήρως. Επιπλέον, η οικονομική ιστορία δείχνει ότι οι νέες τεχνολογίες χρειάζονται δεκαετίες για να διαχυθούν στην οικονομία. Τα εργοστάσια που κινούνταν με ατμό χρειάστηκε να αναδιοργανωθούν, ακόμη και να μετεγκατασταθούν, για να αξιοποιήσουν πλήρως τους ηλεκτρικούς κινητήρες. Τα αυτόνομα χωρίς οδηγό αυτοκίνητα, αν και κυκλοφορούν σχεδόν παντού στο Σαν Φρανσίσκο, είναι δυσεύρετα σε άλλα μέρη των Ηνωμένων Πολιτειών και ακόμη περισσότερο στην Ευρώπη. Γνωστή είναι η ρήση του νομπελίστα οικονομολόγου Robert Solow, ο οποίος το 1987 σχολίασε ότι «την εποχή των υπολογιστών τη βλέπεις παντού, εκτός από τις στατιστικές της παραγωγικότητας». Υπό αυτό το πρίσμα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποδειχθεί απλώς η τελευταία σε αυτή τη σειρά τεχνολογιών, μια τεχνολογία που θα επιτρέψει στην ανάπτυξη του 2% να συνεχιστεί για μερικές ακόμη δεκαετίες.

Για τα προσεχή χρόνια, οι περισσότεροι δεν θα καταλάβουν σημαντική διαφορά στη ζωή τους από τη μία μέρα στην άλλη. Σίγουρα πολλά πράγματα στην εργασία θα γίνονται πιο εύκολα και αυτοματοποιημένα, αλλά δεν θα υπάρχει ριζική αλλαγή στην αγοραστική δύναμη της πλειοψηφίας των ανθρώπων από το ένα έτος στο επόμενο. Παρ’ όλα αυτά, σε έναν ορίζοντα δύο δεκαετιών από τώρα, θα αισθανόμαστε ότι ζούμε σε έναν τελείως διαφορετικό κόσμο.

Το όφελος από τις νέες τεχνολογίες, πέρα από αργό, θα είναι και άνισα κατανεμημένο. Κρατώντας στην άκρη το μάλλον απίθανο σενάριο η τεχνητή νοημοσύνη να σημάνει το τέλος της εργασίας, κάθε πρόοδος δημιουργεί νικητές και ηττημένους ανάλογα με το πώς επηρεάζεται η ζήτηση για το επάγγελμά τους. Όπως οι εκτροφείς αλόγων καταστράφηκαν από τη μηχανή εσωτερικής καύσης, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη μειώνει την ανάγκη για επαγγέλματα που ασχολούνται με επαναλαμβανόμενου χαρακτήρα νοητική δουλειά, όπως λογιστές, μεταφραστές, γραφίστες κ.ά. Αντίθετα, ωφελημένα εμφανίζονται επαγγέλματα με έντονα εξωστρεφή χαρακτήρα, όπως οι δάσκαλοι, των οποίων οι δεξιότητες γίνονται σχετικά σπανιότερες.

Κατανοώντας ότι τα οφέλη από την τεχνολογική πρόοδο έρχονται αρκετά αργά, είναι εύκολο να εξαχθούν και κάποια μαθήματα για την άσκηση οικονομικής πολιτικής. Σε χώρες όπως η Ελλάδα, που πάσχουν από χαμηλή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα, διατυπώνεται συχνά το επιχείρημα ότι με την ταχεία είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγική διαδικασία θα καταφέρουν να καλύψουν την απόστασή τους από τις πιο πλούσιες χώρες. Η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών είναι φυσικά απαραίτητη, αλλά από μόνη της δεν θα λύσει το πρόβλημα. Αναγκαία είναι η λήψη μεταρρυθμίσεων στους πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς, η απελευθέρωση των αγορών και η βελτίωση του νομικού πλαισίου που θα δώσουν κίνητρο στους ανθρώπους να εργαστούν και να καινοτομήσουν.