Επιχείρηση Overload: Πώς η παραπληροφόρηση γίνεται όπλο αποσταθεροποίησης. H Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα μορφή υβριδικής επιθετικότητας
Στο βίντεο μοιάζει με κανονικό ρεπορτάζ. Έχει το λογότυπο ενός γνωστού δυτικού μέσου, γραφικά που θυμίζουν δελτίο ειδήσεων και εικόνες από φλεγόμενους δρόμους γαλλικών πόλεων. Ο υπότιτλος ισχυρίζεται ότι μετανάστες βίασαν διαδηλωτές ή ότι μια τρομοκρατική επίθεση είναι θέμα ωρών. Η είδηση είναι ψεύτικη. Το Μέσο δεν το δημοσίευσε ποτέ. Οι αρχισυντάκτες που το έβλεπαν να κυκλοφορεί στο Internet μπορούσαν να καταλάβουν εύκολα ότι ήταν μια πολύ καλή κατασκευή ΑΙ. Παρ' όλα αυτά, τραβούσαν τα μαλλιά τους. Και σαν να μην έφτανε αυτό, θα έπρεπε να λογοδοτήσουν και στη γαλλική αστυνομία, που, λογικά, θα έπρεπε να κάνει έρευνα για τις καταγγελίες, τουλάχιστον, των «βιασμών διαδηλωτών από μετανάστες». Μπορεί το βίντεο και οι καταγγελίες να ήταν ψεύτικα, αλλά ο σκοπός ήταν αληθινός και, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, έχει διεύθυνση αποστολέα: τη Μόσχα.
Μια εμπιστευτική έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αποκάλυψε το Reuters, περιγράφει πώς λειτούργησε αυτός ο μηχανισμός κατά τις ταραχές του Οκτωβρίου στη Γαλλία. Ένα συγκαλυμμένο ρωσικό δίκτυο, γνωστό ως Operation Overload, διέδιδε βίντεο που μιμούνταν δυτικά μέσα ενημέρωσης, απευθυνόμενα στο γαλλικό κοινό. Κάποια ισχυρίζονταν ψευδώς ότι μετανάστες είχαν βιάσει διαδηλωτές ή ότι αναμένονταν τρομοκρατικές επιθέσεις. Οι διαδηλώσεις είχαν ξεκινήσει για την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών. Γρήγορα ξέφυγαν από κάθε έλεγχο και εξελίχθηκαν σε μερικές από τις χειρότερες ταραχές που έχει ζήσει η Γαλλία εδώ και δεκαετίες. Ήταν το ιδανικό έδαφος.
Ήταν σαφές ότι ο σκοπός ήταν να στραφούν οι διαδηλωτές εναντίον των μεταναστών και να πολλαπλασιαστεί το χάος στις γαλλικές πόλεις
Η μέθοδος ήταν απλή. Το δίκτυο έπαιρνε πραγματικές εικόνες βίας, τις έντυνε με την αξιοπιστία ενός έγκριτου μέσου και τις μετέτρεπε σε «πραγματικές αποδείξεις» για το ότι η Γαλλία έχει χάσει τον έλεγχο και ότι έφταιγε η ανεξέλεγκτη μετανάστευση. Ήταν σαφές ότι ο σκοπός ήταν να στραφούν οι διαδηλωτές εναντίον των μεταναστών και να πολλαπλασιαστεί το χάος στις γαλλικές πόλεις. Η έκθεση καλύπτει το διάστημα 7 έως 21 Οκτωβρίου. Καταλήγει ότι η Μόσχα επιχείρησε να παρουσιάσει την κυβέρνηση Μακρόν ταυτόχρονα ως αδύναμη και ως ολοένα πιο αυταρχική, δύο εικόνες που μοιάζουν αντιφατικές αλλά διαβρώνουν την εμπιστοσύνη και ανασκαλεύουν τη θράκα του χάους. Τέτοια γεγονότα, προειδοποιεί το έγγραφο, προσφέρουν ευκαιρίες για την υπονόμευση εθνικών κυβερνήσεων, την καλλιέργεια φόβου και διχασμού και τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης ενόψει εκλογών. Παλιά τους τέχνη κόσκινο, θα έλεγε κανείς για τους εκπαιδευμένους μηχανισμούς του Κρεμλίνου.
Το Overload δεν είναι καινούργιο. Δρα από τον Σεπτέμβριο του 2023 και αρχικά στόχευε πρόσωπα, θεσμούς και μέσα ενημέρωσης που στήριζαν την Ουκρανία. Ο βασικός του ισχυρισμός ήταν ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις νοιάζονται περισσότερο για το Κίεβο παρά για τους δικούς τους πολίτες. Η γαλλική υπηρεσία καταπολέμησης της παραπληροφόρησης Viginum είχε καταγράψει αναλυτικά τις δραστηριότητες αυτές ήδη από το 2024. Το βρετανικό Institute for Strategic Dialogue την περιγράφει ως επιχείρηση που μετακινείται από χώρα σε χώρα ακολουθώντας τις κρίσεις, κλωνοποιεί με τεχνητή νοημοσύνη φωνές ειδικών, πλαστογραφεί πρωτοσέλιδα και αλλοιώνει εικόνες. Η Μόσχα δεν απάντησε στο Reuters. Τον Αύγουστο, η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ, Μαρία Ζαχάροβα, είχε απορρίψει ως «παραμύθια» τις αντίστοιχες κατηγορίες της Viginum για παραπληροφόρηση που στόχευε να επηρεάσει τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027.
Από την άλλη πλευρά, οι Βρυξέλλες δεν βρήκαν στοιχεία ότι η Μόσχα προκάλεσε ή κλιμάκωσε τις ταραχές στη Γαλλία. Απεναντίας, ήταν βέβαιες ότι η Μόσχα έκανε «καιροσκοπική εκμετάλλευση της αναταραχής». Η Ρωσία, όμως, δεν είχε παίξει μόνη της αυτό το χαρτί. Μια ξεχωριστή έκθεση του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών μέτρησε, για το διάστημα 16–18 Οκτωβρίου, περίπου 2,8 εκατομμύρια προβολές στις δέκα πιο δημοφιλείς φιλορωσικές αναρτήσεις στο X. Οι δέκα αντίστοιχοι λογαριασμοί του κινήματος MAGA ξεπέρασαν τα 49 εκατομμύρια και οι ισραηλινοί τα 35 εκατομμύρια, και αυτές οι αναρτήσεις συνέδεαν τις ταραχές με τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό και τη μετανάστευση. Ο Μακρόν είχε ήδη πει ότι πίσω από τις διαμαρτυρίες δεν υπήρξε ορατή ξένη παρέμβαση, υπήρξε όμως «ξένη χειραγώγηση πληροφοριών». Η Ελίνα Τρέιγκερ της RAND, ενός από τα πιο γνωστά αμερικανικά think tanks, περιγράφει έναν «αργό ανταγωνισμό αφηγημάτων, που τροφοδοτεί την αντιμεταναστευτική αντίδραση και σπρώχνει τους Ευρωπαίους ψηφοφόρους προς τα άκρα».
Την Πέμπτη ένα email σε άψογα ιταλικά έφτασε στο αεροδρόμιο της Ρώμης. «Μαχητές» του Male State δήλωναν ότι είχαν τοποθετήσει εκρηκτικά σε δύο πτήσεις, ως χτύπημα στο «φεμινιστικό καθεστώς».
Ενώ η έκθεση κυκλοφορούσε σε περιορισμένο κύκλο στις Βρυξέλλες, ο πόλεμος μετακόμιζε σιγά σιγά από τις οθόνες. Τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, μια πτήση της Wizz Air εξετράπη στη Βουδαπέστη μετά από απειλή για βόμβα. Την Τρίτη απειλήθηκαν επτά πτήσεις και ένα κρουαζιερόπλοιο. Την Πέμπτη, στις 07:21, ένα email σε άψογα ιταλικά έφτασε στο αεροδρόμιο της Ρώμης. «Μαχητές» του Male State δήλωναν ότι είχαν τοποθετήσει εκρηκτικά σε δύο πτήσεις, ως χτύπημα στο «φεμινιστικό καθεστώς». Η Finnair από το Ελσίνκι προσγειώθηκε στο Φιουμιτσίνο με συνοδεία μαχητικών. Την Aer Lingus από το Δουβλίνο την οδήγησαν γαλλικά μαχητικά στη βάση του Εβρέ. Μέχρι το βράδυ, τουλάχιστον 27 πτήσεις είχαν επηρεαστεί, από την Ιρλανδία ως τη Βουλγαρία.
Σύμφωνα με στοιχεία του Eurocontrol που μετέδωσε το ιταλικό ANSA, μέσα σε τρεις μέρες, από τις 3 ως τις 6 Νοεμβρίου, απειλήθηκαν συνολικά τουλάχιστον 35 πτήσεις. Βόμβα δεν βρέθηκε πουθενά. Ο καθηγητής Philip Baum υπολογίζει ότι κάθε εκτροπή κοστίζει σε μια εταιρεία έως 250.000 δολάρια σε καύσιμα, τέλη, πληρώματα και ξενοδοχεία. Σε αυτό το ποσό δεν περιλαμβάνεται το κόστος για την κινητοποίηση των κρατικών υπηρεσιών.
Την Παρασκευή ο στόχος άλλαξε. Emails με τίτλο «Μήνυμα προς τη Δύση», υπογεγραμμένα από κάποιον Μιχαήλ Αντρόποφ, έφτασαν στον ιρλανδικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα RTÉ, στο βουλγαρικό Nova TV και στο βρετανικό Sky News. Το ψευδώνυμο παραπέμπει στον Γιούρι Αντρόποφ, επικεφαλής της KGB από το 1967 ως το 1982 και διάδοχο του Μπρέζνιεφ. Ο αποστολέας ανέλαβε την ευθύνη για τις απειλές στα αεροπλάνα. Ένα από τα μηνύματα, που, σύμφωνα με τους Financial Times, στάλθηκε σε 18 ιρλανδικά μέσα, έγραφε ότι όλα αυτά είναι «μόνο η αρχή» και ότι θα ακολουθήσουν αεροπλάνα, κρουαζιερόπλοια, σταθμοί μετρό και τρένα. Η Ιρλανδία ετοιμάζεται να φιλοξενήσει σε λίγες μέρες 50 Ευρωπαίους ηγέτες, ανάμεσά τους και τον Ζελένσκι.
Τα ίχνη μπερδεύονται σκόπιμα. Το «Ανδρικό Κράτος» ιδρύθηκε το 2016 στο VKontakte –κάτι σαν ρωσικό Facebook– από τον bodybuilder Βλαντισλάβ Ποζντνιακόφ, με ιδεολογία την «εθνική πατριαρχία». Το 2021 κηρύχθηκε εξτρεμιστικό στη Ρωσία. Ο Ποζντνιακόφ δήλωσε ότι δεν έχει καμία σχέση με τις απειλές και ότι το κίνημα δεν υπάρχει από το 2021. Το email προς τη Ρώμη φαίνεται, μάλιστα, να στάλθηκε από διεύθυνση που συνδέεται με τις υπηρεσίες υγείας της Μπογκοτά. Καμία αρχή δεν έχει αποδώσει επισήμως τις απειλές σε ομάδα ή κράτος. Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες, όμως, κοιτάζουν προς τη Μόσχα. Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, μίλησε για υβριδική επιθετικότητα και «μορφή ψυχολογικού πολέμου».
«Δεχόμαστε επιθέσεις συνεχώς», δήλωσε στο Reuters η Επίτροπος Τεχνολογίας, Χένα Βίρκουνεν. «Δεν είναι πάντα η Ρωσία. Αρκετά συχνά, όμως, είναι». Οι μεγάλες αναλύσεις των τελευταίων μηνών συμφωνούν σε κάτι πιο ανησυχητικό: η Ρωσία δεν κάνει απλώς περισσότερα, κάνει κάτι διαφορετικό.
Η Wall Street Journal, επικαλούμενη Ευρωπαίους αξιωματούχους με γνώση των αμερικανικών πληροφοριών, αποκάλυψε στις 20 Οκτωβρίου ότι ο Πούτιν διέταξε κλιμάκωση των δολιοφθορών σε χώρες του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με τους αξιωματούχους, η απόφαση οφείλεται στα περιορισμένα κέρδη στο μέτωπο και στα ουκρανικά πλήγματα βαθιά μέσα στη Ρωσία. Το επεισόδιο της Λειψίας τον Αύγουστο θεωρείται πιθανή δοκιμή για μια ευρύτερη εκστρατεία. Εκεί, ένα drone φορτωμένο με εκρηκτικά εντοπίστηκε δίπλα σε ουκρανικό φορτηγό αεροσκάφος. Το Βερολίνο το απέδωσε επισήμως στη Ρωσία την 1η Σεπτεμβρίου.
Η Μόσχα σκοπεύει να κάνει τη ζωή της Ευρώπης «κόλαση» για τη στήριξή της στο Κίεβο, δήλωσε πηγή κοντά στο Κρεμλίνο
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είπαν στο Bloomberg ότι είναι θέμα χρόνου οι επιθέσεις αυτές να προκαλέσουν θύματα. Μία πηγή κοντά στο Κρεμλίνο μίλησε ακόμα πιο ωμά. Η Μόσχα, είπε, σκοπεύει να κάνει τη ζωή της Ευρώπης «κόλαση» για τη στήριξή της στο Κίεβο. Σύμφωνα με άλλες αναλύσεις, όπως αυτή του ινστιτούτου Carnegie, οι ρωσικές δολιοφθορές στην Ευρώπη τετραπλασιάστηκαν το 2024 σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, και η άνοδος συνεχίστηκε το 2025 και το 2026. Η Σουηδία προειδοποιεί ότι ομάδες συνδεδεμένες με τη Ρωσία περνούν από τις επιθέσεις άρνησης υπηρεσίας (denial of service) σε κυβερνοεπιθέσεις που καταστρέφουν κρίσιμες εγκαταστάσεις.
Η πιο σημαντική αλλαγή αφορά την κάλυψη των ιχνών. Επί χρόνια, ο κανόνας του υβριδικού πολέμου ήταν η άρνηση της ευθύνης. Ο αναλυτής Μπενιαμίνο Ίρντι υποστήριξε στο Foreign Policy ότι η Μόσχα πλέον ενδιαφέρεται λιγότερο για την κάλυψή της. Αντιθέτως, θέλει να φαίνεται υπεύθυνη και ποντάρει ότι η απάντηση της Ευρώπης θα εκθέσει την αδυναμία της. Το βρετανικό RUSI μιλά για την «εποχή της gig economy» της ρωσικής δολιοφθοράς, με «πράκτορες μιας μέρας» που στρατολογούνται μέσω Telegram και πληρώνονται σε κρυπτονομίσματα. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς το συνόψισε λέγοντας ότι η Ευρώπη «δεν είναι σε πόλεμο», αλλά ούτε και σε ειρήνη πλέον με τη Ρωσία. Τόσο απλά και τόσο επικίνδυνα…
Τι πρέπει να περιλαμβάνει ένα κιτ έκτακτης ανάγκης για άτομα με χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης, και πώς διασφαλίζεται η προστασία των ευάλωτων ομάδων σε συνθήκες κρίσης.
19°
