Ο Χάρης Χηνιάδης μιλά για το Be-Live: Ελπίδα για τα υπογόνιμα ζευγάρια

Οικονομικές δυσκολίες, επαγγελματικές απαιτήσεις, βιολογικοί περιορισμοί. Η υπογονιμότητα αποτελεί μια πραγματικότητα που αφορά ολοένα και περισσότερα ζευγάρια. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου ένα στα έξι ζευγάρια παγκοσμίως αντιμετωπίζει δυσκολίες στην απόκτηση παιδιού, ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό εκτιμάται ακόμη υψηλότερο. Ταυτόχρονα, το υψηλό κόστος των θεραπειών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής καθιστά την πρόσβαση σε αυτές συχνά απαγορευτική για πολλές οικογένειες.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ιδρύθηκε, πριν από επτά περίπου χρόνια, το μη κερδοσκοπικό σωματείο Be-Live, από δύο γιατρούς αναπαραγωγής, με στόχο να προσφέρει σε υπογόνιμα ζευγάρια την ευκαιρία να αποκτήσουν το παιδί που επιθυμούν, χωρίς το οικονομικό βάρος που συνοδεύει τη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Με δράση σε ολόκληρη την Ελλάδα και ιδιαίτερη έμφαση σε απομακρυσμένες περιοχές, το σωματείο καλύπτει πλήρως τη θεραπεία για ζευγάρια που πληρούν συγκεκριμένα κοινωνικά, οικονομικά και ιατρικά κριτήρια, κάνοντας πράξη τις ελπίδες τους. Ο γυναικολόγος αναπαραγωγής Χάρης Χηνιάδης, συνιδρυτής της πρωτοβουλίας μαζί με τον συνάδελφό του Βασίλη Κελλάρη, μιλά για το όραμά τους, τις προκλήσεις της υπογονιμότητας, αλλά και για το πώς ένα μικρό –όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει– «λιθαράκι» μπορεί να συμβάλει τόσο στην εκπλήρωση του ονείρου της γονεϊκότητας για εκατοντάδες ζευγάρια όσο και στην ευρύτερη συζήτηση γύρω από το δημογραφικό μέλλον της χώρας.

Be-Live: Η πρωτοβουλία που δίνει παιδί σε ζευγάρια – μιλά ο Χάρης Χηνιάδης

―Πότε και με ποια αφορμή γεννήθηκε η ιδέα για την Be-Live;
Είναι ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο που δημιουργήθηκε μέσα από ένα –ομολογουμένως– πολύ βαρετό συνέδριο γυναικολογίας. Σε εκείνο το συνέδριο, με τον φίλο μου και συνοδοιπόρο Βασίλη Κελλάρη, επίσης γυναικολόγο αναπαραγωγής, γεννήθηκε η ιδέα να βοηθήσουμε εντελώς αφιλοκερδώς γυναίκες και υπογόνιμα ζευγάρια. Για να το κάνουμε αυτό, αποφασίσαμε να ιδρύσουμε το σωματείο μας, με σκοπό να προσφέρουμε δωρεάν εξωσωματική γονιμοποίηση σε ζευγάρια που έχουν διαγνωστεί με υπογονιμότητα και χρειάζονται τη θεραπεία, αλλά δεν διαθέτουν τους πόρους για να την πραγματοποιήσουν.

Γενικά η εξωσωματική είναι μια κοστοβόρα διαδικασία. Για μια οικογένεια με δύο βασικούς μισθούς το μέσο κόστος ξεκινά περίπου από 4.500 ευρώ και, ανάλογα με τις θεραπείες, μπορεί να φτάσει και τις 6.000 ή 7.000 ευρώ. Αν προστεθούν και επιπλέον εξετάσεις ή επεμβάσεις, όπως λαπαροσκόπηση ή υστεροσκόπηση, το ποσό αυξάνεται ακόμη περισσότερο.

―Πότε ένα ζευγάρι θεωρείται υπογόνιμο;
Υπογόνιμο θεωρείται ένα ζευγάρι είτε όταν έχει ήδη διαγνωστεί με υπογονιμότητα είτε όταν, μετά από έξι μήνες έως έναν χρόνο προσπαθειών –ανάλογα και με την ηλικία της γυναίκας– διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να αποκτήσει παιδί και αναζητά ιατρική βοήθεια.

―Είναι μεγάλο το ποσοστό υπογόνιμων ζευγαριών;
Σε παγκόσμιο επίπεδο το ποσοστό των υπογόνιμων ζευγαριών φτάνει περίπου το 15%. Δηλαδή ένα στα έξι ζευγάρια δεν μπορεί να κάνει παιδί ή χρειάζεται βοήθεια για να το πετύχει. Στην Ελλάδα το ποσοστό υπολογίζεται λίγο υψηλότερο, γύρω στο 18%. Αν λάβουμε υπόψη ότι υπάρχουν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ζευγάρια σε αναπαραγωγική ηλικία –από 22 έως 42 ετών–, ένα σημαντικό ποσοστό από αυτά δεν μπορεί να τεκνοποιήσει χωρίς βοήθεια. Ταυτόχρονα, περίπου το 70% των ζευγαριών που χρειάζονται εξωσωματική δεν έχουν τα οικονομικά μέσα να την πραγματοποιήσουν. Μόνο περίπου το 30% προχωρά τελικά στη θεραπεία, κυρίως λόγω του κόστους. Να σημειώσουμε επίσης ότι τα αίτια της υπογονιμότητας κατανέμονται ισότιμα: περίπου 50% αφορούν τους άντρες και 50% τις γυναίκες.

Αυτό επηρεάζει και το δημογραφικό πρόβλημα… Το δημογραφικό πρόβλημα μαστίζει όλες τις ανεπτυγμένες κοινωνίες: έχει παρατηρηθεί ότι δεν γεννιούνται τα 2,1 παιδιά ανά ζευγάρι που χρειάζονται προκειμένου να διατηρηθεί σταθερός ο πληθυσμός. Αυτό συμβαίνει σε όλη την Ευρώπη, στην Αμερική, ακόμη και στην Τουρκία. Στην Ελλάδα ο δείκτης είναι περίπου 1,34 παιδιά ανά ζευγάρι, κάτι που σημαίνει ότι ο πληθυσμός μειώνεται διαρκώς. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2010 είχαμε περίπου 124.000 τοκετούς, ενώ το 2025 γύρω στους 67.000 – σχεδόν τους μισούς. Με βάση λοιπόν τις προβλέψεις, ακόμη και σε ένα μετριοπαθές σενάριο, ο πληθυσμός της Ελλάδας το 2050 θα βρίσκεται γύρω στα οκτώ εκατομμύρια. Ο διπλός ρόλος της Be-Live είναι αφενός να ενημερώνει τον πληθυσμό για τα πραγματικά όρια της αναπαραγωγικής ηλικίας και αφετέρου να βοηθά υπογόνιμα ζευγάρια σε όλη την Ελλάδα να αποκτήσουν παιδί.

―Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής ζευγαριών;
Θέλουμε να βοηθήσουμε ζευγάρια που πραγματικά δεν έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν το κόστος της εξωσωματικής, γι’αυτό και το βασικό κριτήριο για εμάς είναι το οικονομικό. Το εισοδηματικό όριο που θέτουμε είναι από 4.000 έως 10.000 ευρώ ετησίως. Το κατώτατο όριο υπάρχει γιατί θεωρούμε ότι ένα παιδί πρέπει να μεγαλώσει σε ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον, ενώ το ανώτατο όριο μάς επιτρέπει να στηρίζουμε όσους έχουν πραγματικά ανάγκη. Επιπλέον υπάρχει όριο ακίνητης περιουσίας έως 150.000 ευρώ, καθώς και κοινωνικά κριτήρια. Για παράδειγμα, απαιτείται καθαρό ποινικό μητρώο, ιδιαίτερα σε θέματα οικογενειακής βίας. Προτεραιότητα δίνεται στα ζευγάρια που δεν έχουν ήδη παιδιά.

―Ιατρικά κριτήρια υπάρχουν;
Ναι. Ένα βασικό κριτήριο είναι η ηλικία της γυναίκας, η οποία δεν πρέπει να ξεπερνά τα 42 έτη. Μετά από αυτή την ηλικία μειώνεται σημαντικά τόσο η ποιότητα όσο και ο αριθμός των ωαρίων, με αποτέλεσμα να πέφτουν δραματικά και οι πιθανότητες επιτυχίας της εξωσωματικής. Για παράδειγμα, στα 42 η πιθανότητα επιτυχίας είναι περίπου 5%, ενώ η πιθανότητα αποβολής μπορεί να φτάσει το 50%. Επειδή οι αιτήσεις είναι περισσότερες απ’ όσες μπορούμε να εξυπηρετήσουμε, δίνουμε προτεραιότητα στα ζευγάρια με μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.

―Είναι εύκολη η διαδικασία της αίτησης;
Η αίτηση γίνεται αποκλειστικά διαδικτυακά. Δεν υπάρχει γραφειοκρατία ή φυσική παρουσία για την κατάθεση των δικαιολογητικών. Αρχικά εξετάζονται τα οικονομικά στοιχεία από την αρμόδια επιτροπή και στη συνέχεια η ιατρική επιτροπή αξιολογεί αν η θεραπεία έχει πιθανότητες επιτυχίας. Αφού ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, σχεδιάζεται το πλάνο θεραπείας.

Συνεργαζόμαστε με γιατρούς σε όλη την Ελλάδα –κυρίως γυναικολόγους, αλλά και ψυχολόγους ή ουρολόγους– ώστε τα ζευγάρια από την επαρχία να χρειάζεται να έρθουν στην Αθήνα μόνο δύο φορές: μία για την ωοληψία και μία για την εμβρυομεταφορά. Η ίδια η διαδικασία της εξωσωματικής διαρκεί περίπου 10-12 ημέρες από την έναρξη της περιόδου της γυναίκας. Μετά από περίπου πέντε ημέρες καλλιέργειας των εμβρύων γίνεται η μεταφορά τους. Τα σύγχρονα πρωτόκολλα έχουν απλοποιήσει πολύ τη διαδικασία σε σχέση με παλαιότερα. Παράλληλα έχουμε τη δυνατότητα να καταψύχουμε σπέρμα ή ωάρια, για παράδειγμα σε ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε θεραπείες για κακοήθειες.

―Πόσα ζευγάρια έχουν αποκτήσει παιδί μέσω της Be-Live;
Τα τελευταία επτά χρόνια έχουμε λάβει περίπου 400 αιτήσεις και έχουμε πραγματοποιήσει γύρω στις 300 θεραπείες. Μέχρι στιγμής έχουν γεννηθεί περισσότερα από 105 παιδιά και συνεχίζουμε.

―Έχετε κάποια συγκινητική ιστορία από ζευγάρι που συμμετείχε στο πρόγραμμα;
Υπάρχουν πολλές συγκινητικές ιστορίες. Συχνά πρόκειται για ζευγάρια που είχαν διαγνωστεί με υπογονιμότητα και είχαν ουσιαστικά εγκαταλείψει την προσπάθεια, θεωρώντας ότι δεν μπορούν να αποκτήσουν παιδί. Όταν αυτά τα ζευγάρια κάνουν τελικά θεραπεία και αποκτούν ένα ή δύο παιδιά, η συγκίνηση είναι μεγάλη. Ιδιαίτερα έντονες είναι οι περιπτώσεις όπου ζευγάρια έχουν ήδη περάσει από αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής. Για εμάς, όμως, η πιο συγκινητική στιγμή είναι συχνά το πρώτο ραντεβού, όταν ξεκινά όλη αυτή η διαδικασία ελπίδας.

―Σε ποιες περιπτώσεις συστήνετε στη γυναίκα την κρυοσυντήρηση;
Σήμερα προτείνουμε η κατάψυξη ωαρίων να γίνεται ιδανικά πριν από τα 35, γι’ αυτό και η συζήτηση ξεκινά συνήθως γύρω στα 29-30 χρόνια, όταν ακόμη η πλειονότητα των ωαρίων είναι χρωμοσωμικά φυσιολογική. Είναι περισσότερο μια ενημέρωση, ώστε μια γυναίκα να σχεδιάσει το μέλλον της με βάση τα δικά της δεδομένα, χωρίς να της μεταφέρουμε την παραμικρή πίεση. Έπειτα, είναι ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις ασθενειών όπως η ενδομητρίωση ή και κακοηθειών, όπου οι θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν τη γονιμότητα. Ωστόσο παραμένει μια ακριβή διαδικασία, με κόστος περίπου 3.500 ευρώ μαζί με τα φάρμακα.

―Οι νέες γυναίκες έχουν άγχος σχετικά με τη γονιμότητά τους;
Στις νεότερες ηλικίες το βασικό άγχος συχνά αφορά τη συντροφικότητα, το αν δηλαδή υπάρχει ο κατάλληλος σύντροφος για να σχεδιάσουν ένα μέλλον μαζί του. Το θέμα της μητρότητας αρχίζει να απασχολεί περισσότερο μετά τα 35, όταν όμως μπορεί να είναι ήδη πιο δύσκολο να επιτευχθεί μια εγκυμοσύνη.

―Ποιος είναι ο μεγαλύτερος μύθος γύρω από τη γονιμότητα;
Υπάρχουν δύο βασικοί μύθοι. Ο πρώτος είναι ότι η εξωσωματική και τα φάρμακά της προκαλούν καρκίνο – κάτι που δεν ισχύει. Ο δεύτερος ότι η εξωσωματική αποτελεί εύκολη λύση και ότι μια γυναίκα μπορεί απλώς να κάνει μια θεραπεία και να αποκτήσει παιδί χωρίς δυσκολία. Στην πραγματικότητα τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα.

―Έχει αλλάξει ο τρόπος που μιλούν τα ζευγάρια για την υπογονιμότητα;
Ναι, έχει αλλάξει σημαντικά. Παλαιότερα πολλοί το κρατούσαν μυστικό ακόμη και από την οικογένειά τους. Σήμερα τα πράγματα είναι πιο ανοιχτά, αν και κάποια ταμπού εξακολουθούν να υπάρχουν. Ένα από αυτά είναι ο εργασιακός χώρος. Πολλοί άνθρωποι δεν αισθάνονται άνετα να πουν στη δουλειά τους ότι προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί, παρότι η διαδικασία αυτή μπορεί να είναι οικονομικά, χρονικά και ψυχολογικά απαιτητική. Η ψυχολογική υποστήριξη είναι επίσης πολύ σημαντική, καθώς η υπογονιμότητα δημιουργεί έντονο στρες στο ζευγάρι.

―Ποιο είναι το όραμα της Be-Live για το μέλλον;
Ένα βασικό μας όραμα είναι να φτάσει σε όλη την ελληνική κοινωνία η σωστή ενημέρωση γύρω από τη γονιμότητα. Παράλληλα θέλουμε να συνεχίσουμε να συμβάλλουμε, έστω και με ένα μικρό λιθαράκι, στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος. Έχουμε ήδη επικοινωνία με το Υπουργείο Οικογένειας και συμμετέχουμε σε επιτροπές που επεξεργάζονται προτάσεις για την ελληνική οικογένεια. Το γεγονός ότι η πολιτεία ακούει τις προτάσεις ενός μη κερδοσκοπικού σωματείου είναι από μόνο του ένα σημαντικό βήμα. Στόχος μας είναι να δημιουργηθεί ένα ευρύτερο πρόγραμμα ενημέρωσης για τη γονιμότητα σε όλη την Ελλάδα.