Γκάμπορ Ματέ: Ζούμε μια εποχή παγκόσμιου τραύματος και αναζήτησης νοήματος
Τον Γκάμπορ Ματέ τον γνωρίζω εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια, από την εποχή που ζούσα στο Βανκούβερ. Η σχέση μας δεν είναι μόνο επαγγελματική, αλλά και βαθιά ανθρώπινη – μια σχέση που έχει διαμορφωθεί μέσα από συζητήσεις, δύσκολες αλήθειες και κοινές αναζητήσεις. Φέτος το καλοκαίρι, θα βρεθούμε ξανά στην Ελλάδα, στις Σπέτσες, όπου μαζί φιλοξενούμε μια συνάντηση που φέρνει κοντά ομιλητές και συμμετέχοντες απ’ όλο τον κόσμο – ανθρώπους που επιθυμούν να μοιραστούν την ανθρωπιά τους και να διερευνήσουν πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν πιο διασυνδεδεμένο και ανθεκτικό κόσμο.
Η συνέντευξη που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα μιας συνομιλίας που είχαμε πριν από λίγες μέρες, όπου ο Γκάμπορ Ματέ μιλά για την ψυχολογία της εποχής μας, την παγκόσμια διάχυση του τραύματος, την απουσία συλλογικών κινημάτων, αλλά και για κάτι πιο ουσιαστικό: την ανθεκτικότητα της ανθρώπινης ψυχής.
Ο Γκάμπορ Ματέ για το τραύμα της εποχής μας
— Ζούμε σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων – πόλεμοι, κλιματική αγωνία, κοινωνικός κατακερματισμός. Υπάρχει κάτι ουσιαστικά νέο σε αυτό που συμβαίνει σήμερα στην ανθρώπινη ψυχή; Καταστροφές και κρίσεις υπήρχαν πάντα στην ιστορία. Αυτό που είναι καινούργιο είναι το πόσο παγκόσμια είναι όλα αυτά και το πόσο άμεσα τα βιώνουμε. Για πρώτη φορά, έχουμε ταυτόχρονα οικονομική ανασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο, πολέμους που μεταδίδονται σε πραγματικό χρόνο στα κινητά μας, την απειλή της κλιματικής αλλαγής και αυξανόμενη κοινωνική απομόνωση. Παράλληλα, υπάρχει βαθιά δυσπιστία προς την ηγεσία. Κι όταν συμβαίνει αυτό, εντείνεται η πόλωση. Οι άνθρωποι περιχαρακώνονται σε θέσεις και αρχίζουν να βλέπουν τους άλλους ως εχθρούς. Αυτό δημιουργεί μια σχεδόν καθολική αίσθηση άγχους. Και τη βλέπουμε να εκδηλώνεται παντού – στην ψυχική υγεία, στην αύξηση των διαγνώσεων, ακόμη και στη σωματική ασθένεια.
— Πιστεύετε ότι αυτό συνδέεται και με την υπερέκθεσή μας; Με το ότι βλέπουμε τα πάντα συνεχώς; Ακριβώς. Υπήρχαν φρικτές εποχές και στο παρελθόν, αλλά οι άνθρωποι δεν είχαν αυτή την παγκόσμια επίγνωση για το τι γίνεται στην άλλη άκρη του πλανήτη. Σήμερα, βιώνουμε τον πόνο του κόσμου σε πραγματικό χρόνο. Και αυτό έρχεται έπειτα από μια περίοδο σχετικής αισιοδοξίας. Πριν από λίγες δεκαετίες υπήρχε η πεποίθηση ότι τα παιδιά θα ζούσαν καλύτερα από τους γονείς τους. Αυτή η αίσθηση έχει χαθεί.
— Έχετε πει ότι το τραύμα δεν είναι αυτό που μας συμβαίνει, αλλά αυτό που συμβαίνει μέσα μας. Τι σημαίνει αυτό σε συλλογικό επίπεδο σήμερα; Σήμερα βλέπουμε ένα παράδοξο: από τη μία, υπάρχουν άνθρωποι που είναι βαθιά ευαισθητοποιημένοι και πληγωμένοι από αυτό που συμβαίνει. Από την άλλη, η πλειοψηφία προσπαθεί απλώς να επιβιώσει, αποφεύγοντας να βλέπει. Υπάρχει τεράστιος αποπροσανατολισμός και φυγή. Είναι πιο εύκολο να δεις έναν αγώνα τένις παρά να αντιμετωπίσεις μια γενοκτονία. Έτσι δημιουργείται ένα επικίνδυνο μείγμα: έντονη επίγνωση από κάποιους και μαζική αποσύνδεση από άλλους. Κι όταν αγνοούμε κάτι, αυτό επιστρέφει πιο ισχυρό.
— Είναι αδιαφορία ή και αίσθηση αδυναμίας; Πολλοί άνθρωποι λένε: «Τι μπορώ να κάνω;» Είναι και τα δύο. Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη: ένα βαθύ κενό ηγεσίας. Στο παρελθόν είχαμε κινήματα, δομές, συλλογικές κατευθύνσεις. Σήμερα υπάρχουν μεμονωμένες φωνές, αλλά όχι μεγάλα κινήματα που να μπορούν να συγκεντρώσουν και να διοχετεύσουν την ενέργεια των ανθρώπων. Αυτό αφήνει πολλούς να νιώθουν χαμένοι.
— Κι όμως, βλέπουμε ανθρώπους να κινητοποιούνται, να μιλούν, να αντιστέκονται. Υπάρχει κάτι που αναδύεται; Ναι – και αυτό είναι το ελπιδοφόρο κομμάτι. Όσο πιο ακραίο και αποκαλυπτικό γίνεται το σύστημα, τόσο περισσότερο εκτίθεται. Και όσο εκτίθεται, τόσο περισσότεροι άνθρωποι ξυπνούν. Βλέπω παντού ανθρώπους που αναζητούν κάτι διαφορετικό. Όχι επειδή κάποιος τους το λέει, αλλά επειδή κάτι μέσα τους δεν αντέχει άλλο το ψέμα. Αυτό λέει κάτι βαθύ για την ανθρώπινη φύση: πως ό,τι κι αν συμβεί, η αναζήτηση της αλήθειας δεν πεθαίνει.
— Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ελπίδα; Η ζωή πάντα βρίσκει τρόπο να επιμένει. Σκεφτείτε: μέσα από αιώνες πολέμων, καταπίεσης και βίας, το ανθρώπινο πνεύμα δεν καταστράφηκε ποτέ. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να δημιουργούν, να αγαπούν, να αναζητούν νόημα. Δεν ξέρω πώς θα εξελιχθούν τα συστήματα. Αλλά ξέρω ότι υπάρχει κάτι στον άνθρωπο που δεν μπορεί να καταστραφεί. Ίσως η ψυχή του ανθρώπου ξεπερνά τα πάντα.
— Αν υπάρχει ένα σημείο εκκίνησης για αλλαγή, ποιο είναι αυτό; Η προσγείωση στην πραγματικότητα. Οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν είτε σε άρνηση είτε σε φαντασιώσεις. Αλλά η αλλαγή ξεκινά όταν μπορούμε να δούμε καθαρά τι υπάρχει μέσα μας και γύρω μας. Αυτό είναι δύσκολο. Αλλά είναι και απελευθερωτικό.
— Σε μια στιγμή υπερφόρτωσης –κάτι που όλοι βιώνουμε– τι μπορεί να κάνει κάποιος πρακτικά; Πρώτα απ’ όλα, να το αναγνωρίσει. Αυτό από μόνο του δημιουργεί μια απόσταση. Και μετά να αναπνεύσει – συνειδητά. Έστω και τέσσερις αναπνοές, με πιο αργή εκπνοή. Αν δεν σταματήσεις, θα αντιδράσεις ασυνείδητα. Αν σταματήσεις, επιστρέφεις στην επίγνωση.
— Τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους να συνδέονται τόσο έντονα μαζί σας; Νομίζω ότι αυτό στο οποίο ανταποκρίνονται οι άνθρωποι είναι η αυθεντικότητα. Δεν μιλάω από μια θέση αυθεντίας, αλλά από μια θέση ανθρώπινης παρουσίας. Δεν προσποιούμαι ότι τα έχω λύσει όλα. Και ίσως επίσης επειδή δεν διαχωρίζω τα πράγματα. Μιλάω και ασχολούμαι με τα πάντα. Για μένα, η ψυχική υγεία, η πολιτική, οι κοινωνικές συνθήκες είναι όλα συνδεδεμένα. Και οι άνθρωποι το αναγνωρίζουν αυτό.
O Gabor Maté με τη σύζυγό του Rae και τη Λάρα Ταμπακοπούλου
Αυτή η συνομιλία δεν είναι απλώς μια ανάλυση της εποχής μας. Είναι μια υπενθύμιση: ότι μέσα στον θόρυβο, τον φόβο και τη σύγχυση, υπάρχει ακόμη κάτι σταθερό: η ικανότητά μας να είμαστε παρόντες, να λέμε την αλήθεια και να συνδεόμαστε. Και ίσως από εκεί ξεκινούν όλα.
17°
