Οι χάρτες της κοινής λογικής

Στα αρχεία του ΥΠ.ΕΞ. υπάρχουν χάρτες του Αιγαίου πάνω στους οποίους είναι αποτυπωμένη μια συμφωνία Ελλάδας-Τουρκίας για τα χωρικά ύδατα. Επιτεύχθηκε το 2003, δεν πήρε όμως ποτέ επίσημο χαρακτήρα και δεν ήρθε ποτέ στη δημοσιότητα. Όπως αποκάλυψε ο τότε υφυπουργός Χρήστος Ροζάκης, ο λόγος είναι ότι ο πρωθυπουργός εκείνη την εποχή, ο Κώστας Σημίτης, θεωρούσε πως δεν είχε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να την εγκρίνει. Πίστευε ότι ο Γιώργος Παπανδρέου θα κέρδιζε τις εκλογές του 2004 και θα μπορούσε στη συνέχεια να τη φέρει στη Βουλή. Αποδείχθηκε πως έκανε λάθος. Ακολούθησε η ανερμάτιστη διακυβέρνηση Καραμανλή και, αντί συμφωνίας, περιοριστήκαμε στις κουμπαριές. Η ιστορία αποτελεί μια καλή υπενθύμιση για το πώς τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής τελικά επικαθορίζονται από την εσωτερική πολιτική.

Να όμως που το ζήτημα των 12 μιλίων απέκτησε ξανά επικαιρότητα. Ένας λόγος είναι ότι η κυβέρνηση έθεσε ως προϋπόθεση την αποκήρυξη του casus belli, για να μετάσχει η Τουρκία στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα Safe. Ο δεύτερος είναι ότι, μετά τις ελληνικές ενστάσεις, η Τουρκία, ξαφνικά, διά του υπουργού Εξωτερικών της, Χακάν Φιντάν, εμφανίστηκε διατεθειμένη να συζητήσει το θέμα, εξέφρασε μάλιστα την αισιοδοξία ότι μπορεί να βρεθεί λύση. Έχει δίκιο, λύση υπάρχει, και οι δύο πλευρές μπορούν να την ενεργοποιήσουν άμεσα.

Υπάρχει μια γενικότερη στροφή της Τουρκίας προς τη Δύση και η προσπάθεια του Ερντογάν για αναβάθμισης του ρόλου της στην περιοχή

Το ότι η Τουρκία κάνει αυτή τη στροφή δεν πρέπει να προκαλεί απορία. Υπάρχει το άμεσο ζητούμενο: η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική, την οποία εν μέρει εμποδίζει το ελληνικό βέτο. Υπάρχει ωστόσο μια γενικότερη στροφή της Τουρκίας προς τη Δύση και η προσπάθεια του Ερντογάν για αναβάθμισης του ρόλου της στην περιοχή. Η αντιπαράθεση με την Ελλάδα δεν την εξυπηρετεί. Τη βλέπει σαν αγκάθι από το οποίο δεν μπορεί να απαλλαγεί, γιατί η Ελλάδα είναι χώρα του ΝΑΤΟ, της ΕΕ, έχει στρατηγική συμμαχία με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και επιπλέον διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις.

Έχει σημασία μια συμφωνία για τα χωρικά ύδατα; Αυτονοήτως μεγάλη. Καταρχήν επειδή αυτομάτως αυξάνει τις περιοχές στη θάλασσα και στον βυθό, τις οποίες η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει. Όπως εξήγησε ο κ. Ροζάκης, η αρχική συμφωνία προέβλεπε επέκταση των υδάτων στα 12 μίλια σε όλες τις ακτές πέραν του 25ου μεσημβρινού – δηλαδή στις Σποράδες, την Εύβοια και όλες τις ηπειρωτικές ακτές. Ανάλογη επέκταση θα έκανε και η Τουρκία στις δικές της ηπειρωτικές ακτές. Ακόμα πιο σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι μια τέτοια συμφωνία είναι προϋπόθεση και θα άνοιγε ενδεχομένως τον δρόμο για την παραπομπή του ζητήματος της υφαλοκρηπίδας στη Χάγη.

Η απόσταση μέχρι να φτάσουμε σ’ αυτό το σημείο παραμένει, βέβαια, μεγάλη και γεμάτη εμπόδια. Από την άλλη, είναι φανερό πως υπάρχει κινητικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ελληνική πρόταση για πενταμερή διάσκεψη, στην οποία η χώρα μας θέλει να τεθεί και το ζήτημα των θαλασσίων ζωνών. Δύσκολα θα γίνει αποδεκτή από την Τουρκία, λόγω της συμμετοχής της Κύπρου. Δύο παράγοντες, ωστόσο, μπορεί να λειτουργήσουν διευκολυντικά. Ο πρώτος είναι η εκλογή του μετριοπαθούς Τουρκοκύπριου ηγέτη και η πιθανή επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών για το μέλλον του νησιού. Και ο δεύτερος είναι ο ακτιβισμός του Τραμπ, ο οποίος ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα ζητήματα ενέργειας. Το 2025, βέβαια, δεν είναι ίδιο με το 2003. Γύρω από το ιδεολόγημα της γαλάζιας πατρίδας η Τουρκία έχει διευρύνει τις διεκδικήσεις της με την επέκταση των γκρίζων ζωνών και τη σύνδεση της αποστρατιωτικοποίησης με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας. Το πρακτικό τους αντίκρισμα, ωστόσο, είναι μικρό και θα γινόταν ακόμα μικρότερο αν οι δύο χώρες μπορούσαν να λύσουν το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας. Δηλαδή το μόνο διμερές ζήτημα που έχει οδηγήσει στο πρόσφατο παρελθόν και μπορεί να οδηγήσει ξανά στο μέλλον σε μια θερμή αναμέτρηση.

Σχετικό Άρθρο

Πολιτικη & Οικονομια Νέο διπλωματικό περιβάλλον σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο

Νίκος Γεωργιάδης 24.10.2025, 13:49

Στην πραγματικότητα, όλα τα υπόλοιπα το μόνο που πετυχαίνουν είναι να συντηρούν και στις δύο πλευρές ένα κλίμα αντιπαράθεσης και αδιαλλαξίας. Δίνουν τροφή σε εθνικιστικά αφηγήματα, αυτοκρατορικές ψευδαισθήσεις και θεωρίες φινλανδοποίησης, που δηλητηριάζουν την κοινή γνώμη. Το 2003, αντιθέτως, δείχνει πως δεν υπάρχει τίποτα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα σε κλίμα καλής θέλησης και κοινής λογικής. Υπάρχουν άλλωστε και οι χάρτες που το αποδεικνύουν.