Πες μας, δάσκαλε! Σχέση σχολείου και οικογένειας

Με το τέλος του Οκτωβρίου ολοκληρώνεται συνήθως στα σχολεία ένα πρώτο, σημαντικό διάστημα προσαρμογής – για τα παιδιά, τους γονείς, αλλά και τους εκπαιδευτικούς. Έναρξη σχολικής χρονιάς, ενημερώσεις, προγραμματισμός της ύλης, σχολικές γιορτές και εκδηλώσεις, πλάνα για όσα πρέπει να γίνουν μέχρι το τέλος της χρονιάς. Ένας διαρκής αγώνας δρόμου.

Στο νέο επεισόδιο του «Μαμάδες με Ρούμι» στρέφουμε το βλέμμα στο σχολείο και, αυτή τη φορά, στους εκπαιδευτικούς. Τι σημαίνει, όμως, «η πλευρά των εκπαιδευτικών»; Βρίσκονται το σχολείο και η οικογένεια σε δύο διαφορετικές όχθες; Πού τελειώνει το εύλογο ενδιαφέρον του γονέα και πού αρχίζει η παρέμβαση; Και πώς μπορούμε να συνδεόμαστε με τη σχολική καθημερινότητα χωρίς να εμπλεκόμαστε σε κάθε λεπτομέρειά της;

Με καλεσμένο τον εκπαιδευτικό και συγγραφέα Μάριο Μάζαρη –aka Schoolmarius– μιλάμε για τη ζωή μέσα και έξω από την τάξη, τις απαιτήσεις των γονιών, τις δυσκολίες των παιδιών και όσα χρειάζονται οι εκπαιδευτικοί για να συνεχίσουν να κάνουν τη δουλειά τους με φροντίδα και έμπνευση. Γιατί γονείς και εκπαιδευτικοί μπορεί να στέκονται σε διαφορετικές θέσεις, χρειάζεται όμως να παραμένουν στην ίδια πλευρά: εκείνη του παιδιού.

Ακούστε εδώ το επεισόδιο ΕΔΩ.

Συμμετοχή δεν σημαίνει παρέμβαση

Η παρουσία των γονιών στη σχολική ζωή είναι σημαντική. Όταν δείχνουμε ουσιαστικό ενδιαφέρον, επικοινωνούμε με τους εκπαιδευτικούς και αντιμετωπίζουμε τη μάθηση θετικά, το παιδί καταλαβαίνει ότι το σχολείο έχει αξία. Η συμμετοχή των γονιών δίνει και στα παιδιά την ώθηση να έχουν θετικότερη στάση απέναντι στο σχολείο και ισχυρότερη σχέση ανάμεσα στην οικογένεια και στους εκπαιδευτικούς.

Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στη διαφορά ανάμεσα στη συμμετοχή και στην παρέμβαση. Συμμετέχω σημαίνει ότι ενημερώνομαι, είμαι διαθέσιμος όταν υπάρχει ανάγκη, ακούω το παιδί και επικοινωνώ υπεύθυνα με το σχολείο. Παρεμβαίνω όταν προσπαθώ να ελέγξω κάθε λεπτομέρεια της σχολικής ημέρας, αμφισβητώ διαρκώς τον/τους εκπαιδευτικό/κούς ή αναλαμβάνω υποχρεώσεις και συγκρούσεις που το παιδί μπορεί –ανάλογα με την ηλικία του– να διαχειριστεί μόνο του.

Εμπιστοσύνη δεν σημαίνει αδιαφορία

Το να εμπιστευόμαστε το σχολείο δεν σημαίνει ότι παραιτούμαστε από τον γονεϊκό μας ρόλο ούτε ότι αγνοούμε κάτι που μας ανησυχεί. Μιλάμε με το παιδί για τη σχολική του ζωή και, αν κάτι μας προβληματίσει, μας αναστατώσει ή μας ανησυχήσει, το ακούμε προσεκτικά. Παράλληλα, θυμόμαστε ότι μας μεταφέρει τα γεγονότα όπως τα βίωσε και τα ερμήνευσε το ίδιο. Αναζητούμε, επομένως, και την οπτική του εκπαιδευτικού, ο οποίος παρατηρεί το παιδί μέσα σε μια ομάδα και σε ένα πλαίσιο διαφορετικό από εκείνο του σπιτιού.

Είναι βέβαιο πως γονείς και εκπαιδευτικοί γνωρίζουν διαφορετικές πλευρές του ίδιου παιδιού. Η οικογένεια μπορεί να μεταφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις αλλαγές που βιώνει. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να περιγράψει πώς το παιδί μαθαίνει, συνεργάζεται, αντιδρά και σχετίζεται μέσα στην τάξη. Όταν αυτές οι δύο εικόνες συναντιούνται χωρίς ανταγωνισμό, μπορούν να βοηθήσουν ώστε μια δυσκολία να εντοπιστεί νωρίς και να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά.

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών πέρα από τη διδασκαλία

Σε μια κοινωνία που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα, κάθε παιδί φτάνει στην τάξη κουβαλώντας τις εμπειρίες, τις συνήθειες, τις αξίες και τις δυσκολίες της δικής του οικογένειας. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να συναντήσουν όλες αυτές τις διαφορετικές πραγματικότητες και να δημιουργήσουν έναν κοινό χώρο, στον οποίο τα παιδιά θα μπορούν όχι μόνο να μάθουν αλλά και να συνυπάρξουν.

Ο ρόλος τους, επομένως, δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων ή στην ολοκλήρωση της διδακτέας ύλης. Οργανώνουν την καθημερινότητα της τάξης, καλλιεργούν την περιέργεια και την κριτική σκέψη, ενθαρρύνουν τη συνεργασία, θέτουν όρια και προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο κάθε παιδί θα αισθάνεται ασφαλές, ορατό και αποδεκτό. Συχνά είναι εκείνοι που θα παρατηρήσουν μια αλλαγή στη συμπεριφορά, θα αναγνωρίσουν μια δυσκολία ή θα ανακαλύψουν μια κλίση που δεν είχε ακόμη φανεί.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μπορούν ή οφείλουν να καλύψουν κάθε ανάγκη, να διορθώσουν όλες τις κοινωνικές ανισότητες ή να αναλάβουν ταυτόχρονα τον ρόλο του γονέα, του ψυχολόγου και κάθε άλλου ειδικού. Χρειάζονται εκπαίδευση, στήριξη, χρόνο και συνεργασία. Κυρίως, χρειάζεται να τους επιτρέψουμε να είναι άνθρωποι: να προσπαθούν, να εξελίσσονται και, κάποιες φορές, να κάνουν λάθη – όπως όλοι όσοι συμμετέχουμε στην ανατροφή και την εκπαίδευση ενός παιδιού.

Πώς στηρίζουμε τη σχολική ζωή χωρίς να επιστρέφουμε κι εμείς στα θρανία

Η υποστήριξη δεν απαιτεί να κάνουμε… φροντιστήριο στο σπίτι ούτε να γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή τι συνέβη σε κάθε διάλειμμα. Μπορεί να ξεκινά από μερικά απλά πράγματα:

• Ρωτάμε το παιδί πώς πέρασε, χωρίς να μετατρέπουμε τη συζήτηση σε ανάκριση.
• Δείχνουμε ενδιαφέρον για την προσπάθεια και όχι μόνο για τους βαθμούς και γενικά το αποτέλεσμα.
• Βοηθάμε το παιδί να οργανωθεί, χωρίς να κάνουμε εμείς αυτά για τα οποία καλείται να είναι υπεύθυνο.
• Επικοινωνούμε με τον εκπαιδευτικό όταν υπάρχει ουσιαστικός λόγος και επιλέγουμε τον κατάλληλο χρόνο και τρόπο.
• Δεν ακυρώνουμε τον εκπαιδευτικό μπροστά στο παιδί. Αν διαφωνούμε, συζητάμε πρώτα απευθείας μαζί του.
• Αφήνουμε χώρο στο παιδί να λύσει μικρές δυσκολίες, να αναλάβει ευθύνες και να ζητήσει μόνο του βοήθεια.

Η γονεϊκή συμμετοχή δεν μετριέται μόνο με παρουσίες σε συναντήσεις, εκδρομές και σχολικές γιορτές. Δεν έχουν άλλωστε όλες οι οικογένειες τον ίδιο διαθέσιμο χρόνο ή τις ίδιες δυνατότητες. Μια ήρεμη συζήτηση στο σπίτι, ένα σταθερό πρόγραμμα, η ενθάρρυνση της περιέργειας ή μια απλή φράση είναι ουσιαστική παρουσία που δείχνει στο παιδί ότι πιστεύουμε πως μπορεί να προσπαθήσει μόνο του.

Το παιδί δεν χρειάζεται να επιλέξει «πλευρά»

Όταν σχολείο και οικογένεια αναφέρονται ο ένας για τον άλλον με καχυποψία ή απαξίωση, το παιδί βρίσκεται στη μέση μιας σύγκρουσης που δεν του ανήκει. Αντιθέτως, όταν βλέπει τους σημαντικούς ενηλίκους της ζωής του να επικοινωνούν με σεβασμό, αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια και μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς να φοβάται ότι θα προκαλέσει άλλη μία αντιπαράθεση. Είναι βέβαιο πως δεν χρειάζεται να συμφωνούν πάντοτε όλοι. Χρειάζεται, όμως, να μπορούν να συζητούν, να αναγνωρίζουν τα λάθη τους και να επιστρέφουν στον κοινό στόχο. Άλλωστε, η σχέση σχολείου και οικογένειας δεν χτίζεται πάνω στην τελειότητα, αλλά στην επικοινωνία, στην εμπιστοσύνη και στη διάθεση συνεργασίας. Και στο κέντρο της δεν βρίσκεται ούτε ο γονιός ούτε ο εκπαιδευτικός, αλλά το παιδί.

Ομαδικές συνομιλίες γονέων

Οι ομαδικές συνομιλίες γονέων σε εφαρμογές όπως το Viber ή το WhatsApp μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμες. Διευκολύνουν την ανταλλαγή πρακτικών πληροφοριών, βοηθούν τα παιδιά να συναντιούνται και εκτός σχολείου και, κάποιες φορές, οδηγούν στην οργάνωση κοινών δράσεων ή εκδρομών. Για να παραμείνουν, όμως, υποστηρικτικές, χρειάζεται να έχουν σαφή όρια. Ένα ομαδικό chat δεν είναι ο κατάλληλος χώρος για να σχολιάζονται εκπαιδευτικοί, παιδιά ή περιστατικά που αφορούν συγκεκριμένες οικογένειες. Μια συζήτηση μπορεί εύκολα να πάρει διαστάσεις, να βασιστεί σε αποσπασματικές πληροφορίες ή να εκθέσει προσωπικά δεδομένα και ευαίσθητα ζητήματα που θα έπρεπε να συζητηθούν ιδιωτικά με τους άμεσα εμπλεκομένους.

Παράλληλα, η ομαδική συνομιλία δεν υποκαθιστά την επίσημη επικοινωνία με το σχολείο ούτε αποτελεί σύλλογο γονέων και κηδεμόνων, ο οποίος έχει θεσμικό ρόλο και καλείται να συνεργάζεται οργανωμένα με τη σχολική κοινότητα. Είναι ένα χρήσιμο μέσο συνεννόησης και όχι άτυπη αίθουσα συνεδριάσεων, δικαστήριο ή χώρος αξιολόγησης των ανθρώπων που μοιράζονται τη σχολική καθημερινότητα των παιδιών μας.

Όπως αναφέρθηκε και στο επεισόδιο, ο εκπαιδευτικός του παιδιού είναι ο πρώτος αρμόδιος για να ακούσει έναν προβληματισμό, να λάβει υπόψη όλες τις παραμέτρους και να μας δώσει μια πληρέστερη εικόνα για όσα συμβαίνουν μέσα στην τάξη. Η άμεση επικοινωνία και οι επίσημες διαδικασίες του σχολείου δεν είναι απλώς πιο τυπικές· είναι συνήθως και πιο ουσιαστικές. Μας φέρνουν σε επαφή με τους ανθρώπους που γνωρίζουν πραγματικά το εκάστοτε περιστατικό και μπορούν να αναζητήσουν λύσεις, αντί να χάνουμε χρόνο σε ομαδικές συζητήσεις που εύκολα καταλήγουν σε εικασίες, παρανοήσεις ή ακόμα και κουτσομπολιό!

5 βιβλία για το σχολείο και τους ανθρώπους του

Η αγκαλιά που ψήλωνε
Μάριος Μάζαρης – Εικονογράφηση: Άρτεμις Πρόβου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Δάσκαλος σε δύο ρόδες
Μαρία Ανδρικοπούλου – Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη, Εκδόσεις Καλέντη.

Οι δασκάλες είναι πλάσματα που κατοικούν στα σχολεία
Αναΐς Ζαφειροπούλου – Εικονογράφηση: Βασίλης Κουτσογιάννης, Εκδόσεις Ίκαρος.

Καλώς ήρθες στο σχολείο! Ένα γράμμα από τη δασκάλα σου
Shannon Olsen – Εικονογράφηση: Sandie Sonke, Εκδόσεις Μεταίχμιο.

Ο γίγαντας
Θοδωρής Παπαϊωάννου – Εικονογράφηση: Μυρτώ Δεληβοριά, Εκδόσεις Πατάκη.

Από τη σχολική αίθουσα στη μεγάλη οθόνη

5 ταινίες για τη σχολική ζωή

Wonder (2017) – 10+
Μια τρυφερή ιστορία για την ένταξη, τη διαφορετικότητα και τη σημασία που έχουν η οικογένεια, οι εκπαιδευτικοί και οι συμμαθητές στη σχολική εμπειρία ενός παιδιού.

Η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα της R. J. Palacio, που κυκλοφορεί και στα ελληνικά με τον τίτλο «Θαύμα», σε μετάφραση Μαρίζας Ντεκάστρο από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Τα αστέρια στη Γη (Taare Zameen Par, 2007) – 13+
Ένα παιδί με δυσλεξία θεωρείται απρόσεκτο και απείθαρχο, μέχρι τη στιγμή που ένας εκπαιδευτικός αναγνωρίζει τις πραγματικές δυσκολίες αλλά και τις ιδιαίτερες ικανότητές του. Μια δυνατή ταινία για την ανάγκη να κοιτάζουμε πίσω από τη συμπεριφορά ενός παιδιού.

School of Rock (2003) – 10+
Μια πιο ανάλαφρη επιλογή για έναν εντελώς αντισυμβατικό αναπληρωτή εκπαιδευτικό, ο οποίος βοηθά τα παιδιά να ανακαλύψουν τις δεξιότητές τους, να συνεργαστούν και να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση μέσα από τη μουσική.

Ματίλντα (Matilda, 1996) – 8+
Η ευφυέστατη Ματίλντα βρίσκεται ανάμεσα σε γονείς που δεν την καταλαβαίνουν, μια αυταρχική διευθύντρια και μια δασκάλα που αναγνωρίζει τις δυνατότητές της και στέκεται πραγματικά δίπλα της. Μια ιστορία για τη δύναμη της γνώσης και για τη σημασία που μπορεί να έχει στη ζωή ενός παιδιού ένας ενήλικος που το βλέπει, το ακούει και το εμπιστεύεται.

Η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο βιβλίο του Ρόαλντ Νταλ, το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Κώστιας Κοντολέων.*

The Ron Clark Story (2006) – 12+
Βασισμένη στην αληθινή ιστορία ενός εκπαιδευτικού που ανέλαβε μια απαιτητική τάξη στο Χάρλεμ. Η ταινία αναδεικνύει τη σημασία της επιμονής, των υψηλών αλλά ουσιαστικών προσδοκιών και της σχέσης που δημιουργείται ανάμεσα στον δάσκαλο και στους μαθητές. Περιλαμβάνει δύσκολα οικογενειακά θέματα και απευθύνεται περισσότερο σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους.

Μεγαλώνουμε μαζί

Η σχέση σχολείου και οικογένειας δεν χτίζεται σε μία ενημέρωση γονέων ούτε κρίνεται από μία δύσκολη συζήτηση. Διαμορφώνεται σταδιακά, μέσα από την επικοινωνία, τη συνέπεια και τη διάθεση των ενηλίκων να μοιράζονται παρατηρήσεις, να ακούν ο ένας τον άλλον και να αναζητούν λύσεις. Όταν οι δύο πλευρές συνεργάζονται, το παιδί λαμβάνει ένα πιο σταθερό μήνυμα και αισθάνεται ότι γύρω του υπάρχει ένα δίκτυο ανθρώπων που το γνωρίζουν, το φροντίζουν και θέλουν να το βοηθήσουν να εξελιχθεί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι σπίτι και σχολείο πρέπει να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο ή ότι γονείς και εκπαιδευτικοί θα συμφωνούν πάντοτε. Σημαίνει ότι μπορούν να διαφωνούν χωρίς να ακυρώνουν ο ένας τον άλλον και να θυμούνται ότι το παιδί παρατηρεί όχι μόνο όσα του λέμε, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι σημαντικοί ενήλικοι της ζωής του επικοινωνούν, διαχειρίζονται τις δυσκολίες και επιλύουν τις διαφορές τους.

Το πιο σημαντικό μάθημα δεν υπάρχει μόνο στα βιβλία και στη διδακτέα ύλη, αλλά και σε αυτή τη συνεργασία: στην ικανότητά μας να ακούμε, να εμπιστευόμαστε, να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας και να προχωράμε μαζί. Είναι σίγουρο πως, όταν ανάμεσα στο σχολείο και στην οικογένεια υπάρχει σεβασμός, δεν μεγαλώνει μόνο το παιδί. Μεγαλώνουμε όλοι μαζί.