Πώς τα φετινά αποτελέσματα της PISA μπορούν να γίνουν ιστορική στροφή ανάκαμψης;

H είδηση στα φετινά αποτελέσματα της έρευνας PISA του ΟΟΣΑ δεν ήταν οι χαμηλές επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών. Αυτό το γνωρίζαμε! Η πραγματική είδηση ήταν, αφενός, τα σημάδια σταθεροποίησης και σύγκλισης των ελληνικών επιδόσεων έναντι του μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ ύστερα από μια δεκαετία συνεχούς πτώσης και απόκλισης από αυτές. Αφετέρου, η μεγάλη πτώση των επιδόσεων σε όλο τον κόσμο, με λίγες εξαιρέσεις χωρών, στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνονται αναπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία. Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων στις χώρες αυτές προκάλεσε εύλογη ανησυχία και πυροδότησε έντονο δημόσιο προβληματισμό.

Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ αποδίδει την παγκόσμια πτώση των επιδόσεων, αφενός, στις επιπτώσεις της πανδημίας που άφησε μαθησιακά κενά στους μαθητές του πλανήτη και, αφετέρου, στη διάχυση της χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης. Από εκεί και πέρα υπεισέρχονται οι ιδιαιτερότητες του εκπαιδευτικού συστήματος κάθε χώρας. Δεν είμαστε βέβαιοι σε τι ακριβώς οφείλεται η συγκράτηση των ελληνικών επιδόσεων, ούτε αν θα αποτελέσει την ιστορική στροφή για την ανάκαμψή τους τα προσεχή χρόνια. Γνωρίζουμε όμως ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα που μπορούν να έχουν θετική επίπτωση στις μαθητικές επιδόσεις: η μεγαλύτερη σταθερότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού με τη μείωση των αναπληρωτών, η βελτίωση των ψηφιακών υποδομών με τους διαδραστικούς πίνακες, αλλαγές στο πειθαρχικό πλαίσιο όπως η απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία και οι αποβολές μαθητών, η έναρξη εφαρμογής της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων, η επέκταση της παράλληλης στήριξης, οι επιμορφώσεις εκπαιδευτικών, η αναβάθμιση των σχολικών υποδομών μέσω του προγράμματος Μαριέττα Γιαννάκου κ.λπ.

Επιπλέον, αλλαγές που έχουν ήδη δρομολογηθεί αναμένεται να αρχίσουν να επηρεάζουν θετικά τις επιδόσεις των μαθητών τα προσεχή χρόνια και θα φανούν σε επόμενες μετρήσεις της PISA. Σε αυτές ξεχωρίζουν τα νέα βιβλία που έχουν ετοιμαστεί για την επόμενη χρονιά, ύστερα από σχεδόν τρεις δεκαετίες, και έχουν συνταχθεί με πιο σύγχρονη εκπαιδευτική φιλοσοφία, με βάση τα νέα προγράμματα σπουδών, που δίνουν μεγαλύτερη έμφαση –όπως και οι ερωτήσεις της PISA- στην αξιοποίηση των γνώσεων και τις εφαρμογές τους στην καθημερινή ζωή. Ομοίως, η προώθηση του Εθνικού Απολυτηρίου με τη νέα Τράπεζα Θεμάτων, που έχει επίσης ξεκινήσει, μπορεί να διευκολύνει την πιο γενική μόρφωση αντί της άκαιρης εξειδίκευσης των μαθητών στο Λύκειο, να περιορίσει τον παραπλανητικό «πληθωρισμό βαθμών» που υπονομεύει την προσπάθεια των μαθητών και να οδηγήσει στην αποκατάσταση του ρόλου και του κύρους του σχολείου και των εκπαιδευτικών, σε ένα «σχολείο που μετράει» για τους μαθητές του κάθε μέρα από την πρώτη μέρα, που σήμερα υπονομεύει η εστίαση στην προετοιμασία για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια.

Είναι αυτά αρκετά για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων της ελληνικής εκπαίδευση και τη σταθερή ανάκαμψη στις επιδόσεις της PISA; Προφανώς όχι! Είναι πολλά που πρέπει να γίνουν ακόμα! Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ήδη και από τις προηγούμενες έρευνες της PISA ότι η εκπαίδευση και οι ικανότητες των εκπαιδευτικών και των διευθυντών, όπως και το κλίμα κάθε σχολικής μονάδας, είναι καθοριστικοί παράγοντες για τις επιδόσεις των μαθητών τους. Συνεχίζοντας τις θεσμικές αλλαγές στην εκπαίδευση, είναι σημαντικό να εστιάσουμε πλέον στην αρχική εκπαίδευση και τη συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών. Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η διαμόρφωση ενός «εθνικού πλαισίου ικανοτήτων» των εκπαιδευτικών, ως βάση για τη πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών των πανεπιστημίων και των αποφοίτων τους, διασφαλίζοντας την ισχυρή σύνδεση της σύγχρονης παιδαγωγικής θεωρίας με την εκπαιδευτική πράξη και την ενιαία προσέγγιση στην παιδαγωγική αντιμετώπιση των παιδιών, αναλόγως της ηλικίας τους, από τον βρεφονηπιακό σταθμό μέχρι το Λύκειο. Θα συμβάλλει σε αυτό και η αναδιοργάνωση, η θεσμική αναβάθμιση και η ενίσχυση των παιδαγωγικών σπουδών στα πανεπιστήμια, με τη σύσταση Σχολών Εκπαίδευσης, αντί των κατακερματισμένων σήμερα Παιδαγωγικών Τμημάτων και των μαθημάτων παιδαγωγικής και διδακτικής επάρκειας. Ριζική αναμόρφωση απαιτεί και η κατάρτιση, πιστοποίηση και επιλογή των διευθυντών σχολείων, όπως αντιστοιχεί στον τεκμηριωμένα σημαντικό ρόλο τους. Από την άλλη, θεσμικές πρωτοβουλίες για την πλήρη αποσαφήνιση του πειθαρχικού πλαισίου των μαθητών και του ρόλου των σχολείων, των εκπαιδευτικών και των γονέων σε αυτά μπορούν να συμβάλλουν θετικά στο σχολικό κλίμα κάθε μονάδας. Άλλωστε η σχέση των μαθητών με το σχολείο τους, που επηρεάζει τα μαθησιακά αποτελέσματα και τις επιδόσεις τους, ξεκινά και βασίζεται στη σχέση των γονέων τους με αυτό. Η έκδοση Οδηγών, η σύναψη σαφών «πρωτοκόλλων συνεργασίας» και μια πλατφόρμα υποβολής και διαχείρισης ενστάσεων από τους γονείς μπορούν να συμβάλλουν θετικά στο σχολικό κλίμα και στις προσδοκίες όλων, προσδιορίζοντας με σαφήνεια δικαιώματα, υποχρεώσεις, και διαδικασίες.

Επείγει όμως πλέον και η κατάρτιση και εφαρμογή μιας τεκμηριωμένης στρατηγικής για την πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, μιας τεχνολογίας που μεταβάλλει καθημερινά ό,τι διαχρονικά γνωρίσαμε ως θεμέλια της εκπαιδευτικής διαδικασίας: το περιεχόμενο των γνώσεων, τον τρόπο διδασκαλίας, την αξιολόγηση της μάθησης, καλώντας για την εκ νέου αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών, της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών και τις αλλαγές στις μεθόδους διδασκαλίας και αξιολόγησης της μάθησης στα σχολεία. Με άλλα λόγια, για να αποτελέσει η φετινή χρονιά των αποτελεσμάτων της PISA την ιστορική στροφή ανάκαμψης των επιδόσεων, όπως επιθυμούμε, χρειάζεται να συνεχίσουμε, εμβαθύνοντας τις αλλαγές και επιταχύνοντας τα βήματα σε άλματα.