Τάσος Τέλλογλου - Πατριδογνωσία: Από την Πάρο και την ΚΝΕ μέχρι τη Siemens, τις υποκλοπές και τα Βαλκάνια της βίας. Μαρτυρίες, σκάνδαλα, μαφίες και η ηθική ενός επίμονου δημοσιογράφου
Για εμάς τους παλαιότερους, ο Τάσος Τέλλογλου κατ’ εξοχήν ενσαρκώνει την έννοια του ρεπόρτερ. Έτσι κι αλλιώς, λίγοι είναι οι δημοσιογράφοι στη χώρα μας που ακόμα καταλαβαίνουν τη δουλειά τους ως επίμονη στοχοπροσήλωση, ως περιπέτεια, ως άγνοια κινδύνου, ως ποδαρόδρομο, ως απογοήτευση και διάψευση, ως κομμάτια του παζλ σε μια εικόνα καταδικασμένη να μείνει ανολοκλήρωτη, ως θρίαμβο της απόδειξης, τελικά ως δημόσιο συμφέρον και Δικαιοσύνη. Ο Τάσος Τέλλογλου όμως είναι ο μόνος ανάμεσα στους υπόλοιπους ρεπόρτερ που μας συνοδεύει εδώ και αρκετές δεκαετίες, αγέρωχος σηματωρός ενός δημοσιογραφικού είδους που θα έπρεπε να είναι ο πυρήνας και η κινητήρια πνοή του επαγγέλματός μας αλλά δεν είναι πια. Γι’ αυτό μας καθησυχάζει που ο Τάσος υπάρχει και εκ των πραγμάτων γίνεται υπόδειγμα για τους νεότερους.
Το ρεπορτάζ δεν είναι σινεμά. Δεν φτάνεις στο τέλος και έχεις ξετυλίξει όλο το κουβάρι της ιστορίας, έχεις φωτίσει όλες τις λεπτομέρειες, έχεις επιμερίσει τις ευθύνες, έχουν αποδοθεί και η λύτρωση και ο κολασμός. Το ρεπορτάζ είναι πραγματική ζωή. Ισχυροί άνθρωποι θα μείνουν για πάντα στο απυρόβλητο, μεγάλα συμφέροντα θα κινήσουν ατσάλινα νήματα συσκότισης, άνθρωποι θα φοβούνται να μιλήσουν, άλλοι θα σπεύσουν πρόθυμοι να σε παραπλανήσουν, η απάντηση θα κρύβεται σε ένα ναρκοπέδιο, η γραφειοκρατία θα πνίξει ένα κομμάτι της αλήθειας, η Δικαιοσύνη θα περιοριστεί από το γράμμα του νόμου ή από άλλες αιτίες. Ανάμεσα σε τέτοιες συμπληγάδες ελίσσεται ένας ρεπόρτερ σαν τον Τέλλογλου με μόνα όπλα το πείσμα του, το πάθος του, την ακεραιότητά του, την εμπειρία του, την παιδεία του. Μοναχικά όπλα δηλαδή, αλλά μόνο με αυτήν την ατομική σκευή βαδίζει, συνήθως ξεκινώντας από το σκοτάδι. Ένας μικρός μονομάχος.
Είναι άδοξος ο αγώνας του ρεπόρτερ. Πολλές φορές θα μείνει αδιέξοδος, άλλες φορές το βάρος των ονομάτων που πρωταγωνιστούν παραμερίζει τον άνθρωπο που τους αποκάλυψε, και όταν η σκόνη του χρόνου καθίσει πάνω στα γεγονότα θα έχει μείνει η υπόθεση Siemens, η υπόθεση του Λαθρεμπορίου Πετρελαίου, η υπόθεση των Υποκλοπών, χωρίς να τις ακολουθεί η υπογραφή του ανθρώπου που έλιωσε τα παπούτσια του για να τις ξεψαχνίσει. Και στο τέλος μένει, «θυμάσαι την υπόθεση του Αργυροκάστρου που είχε αποκαλύψει ο Νίκος Χατζηνικολάου στο δελτίο του;»
Ο Τάσος Τέλλογλου δεν έχει γράψει ποτέ εκτός εισαγωγικών ούτε μία λέξη από δελτία Τύπου, non paper, κομματικά sms ή υπουργικούς ψιθύρους στο αυτί, που δυστυχώς βλέπουμε αυτούσιες ως ειδήσεις όλο και συχνότερα στα Μέσα Ενημέρωσης. Εννοεί κάθε λέξη που αρθρώνει να προκύπτει από τη δική του πρωτογενή πρόσληψη των πραγματικών δεδομένων μιας υπόθεσης. Όπως λέει και ο ίδιος, δεν ενδιαφέρεται για τα έγγραφα ακόμα και αν αποτελούν ντοκουμέντα, αλλά ποιος και υπό ποιες συνθήκες τα έγραψε. Για να το βρει θα ταξιδέψει όπου χρειαστεί, στην Ανατολική Γερμανία, στην Αλβανία, σε άλλες χώρες, σε κάθε εσχατιά της δικής μας. Θα μείνει σε παραπήγματα και χαμόσπιτα, θα συνταξιδέψει με καθάρματα και αποβράσματα, θα συναναστραφεί υποδίκους και μαφιόζους. Την έτοιμη τροφή δώσε την αλλού, ο Τέλλογλου φτιάχνει μόνος του την ιστορία που υπογράφει.
Στο βιβλίο θα βρείτε μερικά χαρακτηριστικά ρεπορτάζ από τα εκατοντάδες που έχουν τη σφραγίδα του. Ξεκινά από το υπαρξιακό, το ρεπορτάζ στα γονίδιά του. Ο ένας παππούς, απολύτως συνωνόματος, δολοφονήθηκε από την ΟΠΛΑ ως συνεργάτης των Γερμανών. Το μετά από δεκαετίες ρεπορτάζ του εγγονού σχεδόν τον αθωώνει και βρίσκει και τους εκτελεστές. Διαπιστώνει όμως πως ο πατέρας του, στα χέρια του οποίου ξεψύχησε ο παππούς, σημαδεμένος για πάντα από το παιδικό τραύμα και με συναισθηματικό έλλειμμα εξαιτίας αυτού, γνώριζε από δεκαετίες τους ενόχους. Του δίδαξε ήρεμα να κοιτάζει μπροστά και μετά από λίγο πέθανε.
Ο άλλος παππούς, γιατρός στην Πάρο, συνεργάστηκε με την Αντίσταση και τους Άγγλους στην Κατοχή. Απόλυτη αντίθεση στις δύο ρίζες της καταγωγής του Τάσου και ίσως εκεί κάπου να υπάρχει το σπέρμα της αμφιβολίας, της αμφισβήτησης, της έλλειψης βεβαιοτήτων του πραγματικού ρεπόρτερ. Υπάρχει μια συγκινητική ιστορία εδώ, γιατί ο Τέλλογλου είναι αισθηματίας και ας το κρύβει το απόκοσμο ύφος του. Για μια αντιστασιακή επιχείρηση που συμμετείχε ο παππούς, οι Γερμανοί αποφάσισαν την εκτέλεση 125 Παριανών. Οι πρόκριτοι του νησιού, μεταξύ των οποίων ο παππούς του και ένας ψυχωμένος ηγούμενος, πίεσαν τη γερμανική διοίκηση να κάνει πίσω. Ένας ευγενής Γερμανός διοικητής, αντιναζί, στο τέλος παραδόξως υποχώρησε στις πιέσεις του ιερωμένου, γνωρίζοντας ότι αυτό θα του κοστίσει μετάθεση στο Ανατολικό Μέτωπο. Δεκαετίες μετά, ο υπέργηρος ηγούμενος δέχτηκε την επίσκεψη μιας νεαρής Γερμανίδας. Ήταν η κόρη του αξιωματικού που γύρισε σακατεμένος από τα ρωσικά στρατόπεδα αλλά δεν μιλούσε για την ιστορία στην Πάρο. Το κορίτσι ήθελε να μάθει τα πάντα και ο ηγούμενος τα διηγήθηκε. Η ημερομηνία της απελευθέρωσης των κρατουμένων ήταν 23 Ιουλίου και κάθε χρόνο γιορτάζεται ως το «θαύμα του ’44». Χορηγός του εορτασμού του θαύματος από την ημέρα εκείνη της επίσκεψης και μετά έγινε η Γερμανίδα κόρη.
Στη συνέχεια ο Τάσος κάνει αναδρομικό ρεπορτάζ στη θητεία του στην ΚΝΕ και το ΚΚΕ. Τον διώξανε από μερικά σχολεία για συνδικαλιστική δράση, έφαγε και λίγο ξύλο από την Ασφάλεια για πώληση Οδηγητή, πράγματα συνηθισμένα εκείνα τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Έγινε ήρωας των κοριτσιών γιατί αρνήθηκε να υπογράψει ότι δεν τον πείραξαν οι αστυνομικοί και του ρίξανε φυλάκιση για αντίσταση κατά της αρχής. Στην έφεση δήλωσε ότι δεν τον δείρανε και αθωώθηκε. Είχε αρχίσει να ωριμάζει.
Μετά τα πράγματα σοβάρεψαν. Ξύλο έφαγε και άλλες φορές. Όπως τότε που ο Χρυσαυγίτης του άνοιξε το κεφάλι στη Λέκκα. Περισσότερες φορές κινδύνευσε όχι απλώς με ξυλοκόπημα. Όπως τότε που οι συμμορίες λυμαίνονταν την Αλβανία μετά την κατάρρευση των πυραμίδων του Μπερίσα και ο ίδιος ταξίδεψε μέσα σε ασθενοφόρο που μετέφερε καρκινοπαθή για να μη τον ληστέψουν μέσα στη νύχτα. Στην επιστροφή είχε τη φαεινή ιδέα ενός οδοιπορικού ρεπορτάζ, να ακολουθήσει δηλαδή ένα καραβάνι Αλβανών μεταναστών που κατέβαιναν με τα πόδια στην Ελλάδα, με τον οπερατέρ του να κουβαλάει μια ακριβή κάμερα, κελεπούρι για πολλούς από τους συνοδοιπόρους του. Είχε την όμως υψηλή κάλυψη ενός πρώην εκδοροσφαγέα Αλβανού μετανάστη που είχε γίνει σεκιουριτάς στην Αλβανία. Είπε στον αρχηγό της αποστολής «αν πάθουν κάτι αυτοί οι δύο, ξέρω πού μένεις και θα πάω να γαμήσω τη γυναίκα σου και να σκοτώσω τα παιδιά σου». Πάστρικα πράγματα, αν και σ’ όλη τη διαδρομή κάποια καλόπαιδα γλυκοκοίταζαν την κάμερα και σιγοψιθύριζαν απειλητικά.
Θα διαβάσετε για πολλές τέτοιου είδους σκοτεινές φυσιογνωμίες να παρελαύνουν στις σελίδες του βιβλίου. Μαφιόζοι, κακοποιοί, κατάσκοποι, τρομοκράτες, λαθρέμποροι πετρελαίου και καπνών, μεγαλοσχήμονες απατεώνες, μικρά ψάρια, θύματα των περιστάσεων, αλλά και μικροί ήρωες. Ο Τέλλογλου τους συναντά όλους, δεν ηθικολογεί, δεν οργίζεται, δεν μισεί, δεν κρατά ρομφαία, δεν κρίνει, δεν νιώθει δικαστής, τον ενδιαφέρει να αποδοθεί Δικαιοσύνη αλλά είναι δουλειά άλλων. Ο ίδιος θέλει απλώς να μιλήσει ουδέτερα με όλους για να βρει όσο περισσότερο κομμάτι της αλήθειας μπορεί. Δηλαδή κοιτά την άβυσσο αλλά δεν την αφήνει να κοιτάξει μέσα του.
Παρ’ όλα αυτά αγάπησε κάποιους ανθρώπους που ξεπήδησαν ξεχωριστοί μέσα από τα ρεπορτάζ του. Τον πλοίαρχο Ντερτιλή, έναν εύψυχο αξιωματικό που σχεδίασε και εκτέλεσε με ηρωισμό την περίφημη επιχείρηση «Χρυσόμαλλο Δέρας», τη σύγχρονη Αργοναυτική Εκστρατεία δηλαδή που σκοπό είχε την απόδραση χιλίων Ελλήνων από τον εμφύλιο της Γεωργίας εν μέσω πυρών γεωργιανών συμμοριών. Ο ίδιος άνθρωπος αργότερα εξασφάλισε με κινηματογραφικό τρόπο στο Βελιγράδι ένα στικάκι που αποδείκνυε την εθνοκάθαρση στο Κόσοβο. Το παρέδωσε στον Έλληνα πρέσβη με την οδηγία να το βάλει κάτω απ’ το μαξιλάρι του. Σοφό, γιατί το ίδιο βράδυ έγινε διάρρηξη στην πρεσβεία μας στο Βελιγράδι. Έγινε φίλος του Ντερτιλή ο Τάσος, ναι ήταν ο γιος του εγκληματία της Χούντας αλλά ο Τέλλογλου δεν καταλαβαίνει από τέτοια, δεν παγιδεύεται σε στερεότυπα. Μάλιστα έκανε τη χάρη στον φίλο του να επισκεφθεί τον χουντικό πατέρα του στη φυλακή για να τον πείσει να ζητήσει χάρη — εις μάτην όπως γνωρίζετε. Ο άνθρωπος ούτε στην κηδεία του γιου του δεν πήγε που χάθηκε πρόωρα από ανεύρυσμα. Ο Τέλλογλου τον έβαλε τόσο στην καρδιά του που επιγράφει το κεφάλαιο Captain my Captain.
Αγάπησε και μια δημόσια υπάλληλο υπόδειγμα, πρώην πρωταθλήτρια σφαιροβολίας που έβριζε σαν λαχαναγορίτισσα, ανώτερης βαθμίδας στο Τμήμα Όπλων και Ναρκωτικών του ΣΔΟΕ, γυναίκα λαϊκή και άφοβη που κι αυτή χάθηκε πρόωρα, απαξιωμένη από την υπηρεσία γιατί δεν ήταν βολική.
Στην υπόθεση της Siemens ο Τάσος κατέθεσε κάμποσες φορές. Τον έτρωγε η τύψη ότι είχε γράψει πως η μίζα που πήρε ο Έλληνας κυβερνητικός ήταν 10 εκατομμύρια, ενώ η αλήθεια ήταν ότι ο Γερμανός μεσάζων είχε κρατήσει για λογαριασμό του τα 9,5. Ήθελε να αποκαταστήσει την αλήθεια γιατί το ρεπορτάζ πάνω απ’ όλα είναι εντιμότητα. Πήγε κι άλλες φορές στα δικαστήρια για λόγους ηθικής υποχρέωσης, για να υπερασπιστεί τα μικρά ψάρια που λέγαμε που θέλανε να τους φορτώσουν τις μεγάλες αμαρτίες. Σε έναν είπε, «πες μου αυτά που ξέρεις και θα έρχομαι μάρτυρας υπεράσπισης μέχρι το τέλος». Το είπε και το έκανε, τον γλίτωσε με ολιγόμηνη φυλάκιση και έκανε άλλον έναν φίλο. Στην υπόθεση Siemens ο Τάσος κάνει αναφορά, σαν φόρο τιμής, σε μια χαλκέντερη ρεπόρτερ που συνεργάστηκε στενά, αξέχαστη συνάδελφό μας που τη χάσαμε νέα, την Αριστέα Μπουγάτσου.
Δεν θα σας κουράσω άλλο, δεν έχουν τελειωμό τα σκάνδαλα, η διαφθορά, η υπόγεια βία, η βουβή παρακμή που ο Τάσος Τέλλογλου εννοεί να μας τη φωτίζει πεισματικά, ένα υπόγειο υδατογράφημα της κοινωνίας μας. Διαβάστε άλλωστε και το βιβλίο.
Ο διάσημος Ισπανός συγγραφέας μιλάει στην ATHENS VOICE με αφορμή το βιβλίο «Το τελευταίο πρόβλημα» που διαδραματίζεται σε ένα φανταστικό νησί κοντά στην Κέρκυρα
17°
