Freya Sampson, «Η λέσχη των αδιάκριτων βιβλιόφιλων»

Freya Sampson, «Η λέσχη των αδιάκριτων βιβλιόφιλων» (μετάφραση Όλγα Γκαρτζονίκα, 424 σελίδες, Εκδόσεις Μίνωας)

Τα λεγόμενα Βιβλία για το Καλοκαίρι υπάρχουν, προφανώς και υπάρχουν, είναι μια διακριτή κατηγορία: είναι τα βιβλία που μας αρέσουν, όποια κι αν είναι αυτά. Η παραλία είναι μεγάλη, και χωρά όλα τα φύλα, όλα τα σώματα, και όλα τα βιβλία. Αυτό είναι fact και αξίωμα μαζί.

Αλλά, μεταξύ μας, τι καλύτερο από ένα cozy mystery για κάτω από την ξαπλώστρα! Αγαπάμε τα cozy mystery, ειδικά όταν οι συγγραφείς τους γνωρίζουν καλά και υποστηρίζουν με επάρκεια τους κανόνες του είδους.

Το cozy mystery (για τους φίλους: cozy) είναι ένα από τα πιο δημοφιλή υποείδη της αστυνομικής λογοτεχνίας παγκοσμίως, καθώς τα τελευταία χρόνια γνωρίζει μία εντυπωσιακή αναγνωστική αναζωπύρωση. Μάλιστα, πρόκειται να έχει και μακρά συνέχεια, όπως έχουμε σημειώσει αλλού. Στο cozy mystery, το έγκλημα και η βία αντιμετωπίζονται με ανάλαφρο, σχεδόν καθησυχαστικό τρόπο. Μητέρα του θεωρείται ασφαλώς η Agatha Christie, με εμβληματικό παράδειγμα τις ιστορίες της Μις Μαρπλ. Έκτοτε όμως, έχουν γραφτεί άπειρα άλλα, πολλά από τα οποία από συγγραφείς επίσης πρώτης κλάσεως.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του είδους είναι αυτά:

• Ο ερασιτέχνης ντετέκτιβ: Ο πρωταγωνιστής δεν είναι αστυνομικός, αλλά ένας καθημερινός, συχνά πανέξυπνος, ή έστω φιλοπερίεργος, άνθρωπος (γυναίκα τις περισσότερες φορές, π.χ. βιβλιοπώλισσα, φουρνάρισσα, συνταξιούχος, ό,τι θέλετε), με έντονη διαίσθηση και αγάπη για τα κουτσομπολιά.
• Το σκηνικό: Η δράση εξελίσσεται σε μια κλειστή, ειδυλλιακή κοινότητα (ένα μικρό χωριό, ένα παραδοσιακό πανδοχείο ή ένα κάπως ιδιαίτερο κατάστημα), όπου όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους.
• Απουσία ωμής βίας: Το έγκλημα (συνήθως ένας φόνος) συμβαίνει «εκτός σκηνής». Δεν υπάρχουν δηλαδή αιματοχυσίες, σκληρές περιγραφές, και όλα αυτά που βρίσκει κανείς στην crime λογοτεχνία. Το κύριο βάρος εδώ δίνεται στο παζλ της εξιχνίασης. Και στους πρωταγωνιστές.
• Καθαρή ατμόσφαιρα: Το σεξ και οι βωμολοχίες απουσιάζουν παντελώς, ή υπονοούνται τόσο-όσο. Συχνά υπάρχει διάχυτο χιούμορ, αγάπη για τα ζώα —σκύλους, γάτες, άλογα κλπ.—, καθώς και πολλές αναφορές στο φαγητό, σε περίεργα χόμπι κ.τ.π.
• Αποκατάσταση της τάξης: Στο τέλος, ο ένοχος (που είναι πάντα κάποιος από τον κλειστό κύκλο των υπόπτων) αποκαλύπτεται, συλλαμβάνεται, η δικαιοσύνη θριαμβεύει και η ηρεμία επιστρέφει στην κοινότητα, προσφέροντας στον αναγνώστη ένα αίσθημα ασφάλειας και ικανοποίησης.

Η «Λέσχη των αδιάκριτων βιβλιόφιλων» («The Busybody Book Club», 2025), που κυκλοφόρησε μόλις στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Μίνωας σε ωραία μετάφραση της Όλγας Γκαρτζονίκα, είναι ένα σύγχρονο cozy mystery της Φρέγια Σάμπσον, που τα ξέρει όλα αυτά —και πολλά-πολλά περισσότερα— και απολαμβάνει να τα γράφει. Η υπόθεση του βιβλίου είναι απλή:

Η Νόβα Ντέιβις έχει μετακομίσει από το Λονδίνο σε ένα παραθαλάσσιο —και φυσικά πανέμορφο, ειδυλλιακό— χωριό της Κορνουάλης. Προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της, να προσαρμοστεί σε έναν τόπο όπου όλοι μοιάζουν να γνωρίζουν τα πάντα για τους πάντες, και παράλληλα να διαχειριστεί την επικείμενη γαμήλια ζωή της με τον Κρεγκ Πρίτσαρντ και την έντονη παρουσία της μητέρας του. Η δουλειά της στο πολιτιστικό κέντρο του χωριού τής δίνει έναν πρακτικό σκοπό: να οργανώσει δράσεις που θα φέρουν κοντά τους κατοίκους. Ανάμεσά τους, μια λέσχη ανάγνωσης. Μόνο που η λέσχη ξεκινά στραβά. Τα μέλη της διαφωνούν σχεδόν για τα πάντα, οι προτιμήσεις τους στα βιβλία απέχουν τρομερά, οι χαρακτήρες τους συγκρούονται, και η Νόβα βλέπει μια αρχικά καλή ιδέα να μετατρέπεται σε κοινωνικό χάος.

Και ξαφνικά, γίνεται το αναπάντεχο: ένα σημαντικό ποσό, προορισμένο για το πολιτιστικό κέντρο, κάνει φτερά. Η υποψία πέφτει στον Μάικλ, ένα από τα μέλη της λέσχης. Ο Μάικλ, μάλιστα, θα εξαφανιστεί, και ένα πτώμα θα βρεθεί στο σπίτι του. Εννοείται, λοιπόν, πως από εκεί και πέρα η λέσχη βιβλίου μετατρέπεται σε λέσχη έρευνας, σε μια αυτοσχέδια ντετεκτιβική ομάδα. Η Φίλις, θαυμάστρια της Άγκαθα Κρίστι και αποφασισμένη να δει την υπόθεση σαν περιπέτεια της Μις Μαρπλ, είναι πεπεισμένη ότι ο Μάικλ έχει παγιδευτεί. Ο Άρθουρ, αναγνώστης αισθηματικών ιστοριών, ψάχνει τη γυναίκα που μπορεί να κρύβεται πίσω από το μυστήριο. Ο έφηβος Ας, με το πάθος του για την επιστημονική φαντασία, διαβάζει τα γεγονότα μέσα από το δικό του φίλτρο. Καθένας φέρνει στη διερεύνηση όχι μόνο τα αναγνωστικά του γούστα, αλλά και τις προκαταλήψεις, τις φοβίες, τα τραύματά του, και τις δικές του μισοκρυμμένες ιστορίες.

Η Σάμπσον χτίζει το μυθιστόρημα πάνω σε μια ιδέα απλή και αποδοτική: οι άνθρωποι διαβάζουν διαφορετικά βιβλία επειδή ζουν διαφορετικές ζωές. Η λέσχη ανάγνωσης λειτουργεί σαν μικρογραφία μιας κοινότητας. Στην αρχή οι ήρωες μοιάζουν να συνυπάρχουν τυχαία, με έναν τρόπο σχεδόν άβολο. Όσο όμως προχωρά η πλοκή, οι λογοτεχνικές τους εμμονές γίνονται εργαλεία ερμηνείας του κόσμου. Ο ένας σκέφτεται με όρους αστυνομικού γρίφου, ο άλλος με όρους ρομαντικής πλοκής, ο τρίτος με όρους σκοτεινής συνωμοσίας. Ωραιότατο —και άκρως βιβλιοφιλικό— εύρημα, που συνδέεται οργανικά με τους χαρακτήρες και με τη σταδιακή δημιουργία μιας άτυπης οικογένειας.

Το δυνατότερο στοιχείο του βιβλίου βρίσκεται άλλωστε ακριβώς εκεί: στην αίσθηση κοινότητας. Ενώ και η λύση του μυστηρίου συνδέεται με την προστασία ενός χώρου συνάντησης, φροντίδας και καθημερινής συνοχής. Αυτό δίνει στο μυθιστόρημα τη ζεστασιά που απαιτεί το είδος, χωρίς να το απομακρύνει από την αστυνομική του κατεύθυνση: υπάρχουν ύποπτοι, υπάρχουν παραπλανητικά στοιχεία, υπάρχουν μυστικά που αποκαλύπτονται σταδιακά, και βέβαια υπάρχουν και αρκετές ανατροπές ώστε να διατηρείται αμείωτο το ενδιαφέρον. Με άλλα λόγια, έχουμε να κάνουμε με ένα ευχάριστο, καλοκουρδισμένο cozy crime, με ζεστασιά, χιούμορ, και με συμπαθείς πλην ιδιόρρυθμους ήρωες.

Η γραφή της Σάμπσον στηρίζεται σε γρήγορα εναλλασσόμενες σκηνές, και σε διαλόγους που αναδεικνύουν τις τριβές της ομάδας, χωρίς να κρύβουν ένα σταθερό αίσθημα τρυφερότητας απέναντι στους ήρωες. Επιπροσθέτως, η Κορνουάλη, με την κλειστή κοινωνία και το παραθαλάσσιο γραφικό περιβάλλον, προσφέρει το αναμενόμενο πλαίσιο: από τη μία η απαραίτητη απομόνωση, και από την άλλη η κοινωνική εγγύτητα: εδώ, κάθε μυστικό είναι ταυτόχρονα προσωπικό και δημόσιο.

Η «Λέσχη των αδιάκριτων βιβλιόφιλων» είναι ένα χαλαρωτικό βιβλίο που μιλά για την ανάγκη των ανθρώπων να ανήκουν κάπου. Το συναισθηματικό του κέντρο, ο άξονάς του, είναι η μεταμόρφωση των ασυντόνιστων και παράταιρων και άσπονδων φίλων της λέσχης σε μια παρέα που μαθαίνει να ακούει, να παρατηρεί και να υπερασπίζεται τα μέλη της. Και τι καλύτερο από μια ομάδα βιβλιόφιλων ερασιτεχνών ντετέκτιβ, σωστά;

• Νά και το οπισθόφυλλο:

H Νόβα Ντέιβις, έχοντας μετακομίσει πρόσφατα στην Κορνουάλη, ίδρυσε μια λέσχη ανάγνωσης για να εντυπωσιάσει τους νέους συναδέλφους της στο πολιτιστικό κέντρο, όμως μέχρι στιγμής η προσπάθειά της αποδεικνύεται παταγώδης αποτυχία. Και, σαν να μην έφτανε αυτό, κατά τη διάρκεια μιας συνάντησής τους κάποιος κλέβει από το πολιτιστικό κέντρο δέκα χιλιάδες λίρες, θέτοντας σε κίνδυνο τόσο τη δουλειά της όσο και το ίδιο το κέντρο.

Οι υποψίες για την κλοπή στρέφονται στον Μάικλ, μέλος της λέσχης, ειδικά μετά την εξαφάνισή του και την ανακάλυψη ενός πτώματος στο σπίτι του. Η αστυνομία πιστεύει ότι απλώς τράπηκε σε φυγή, αλλά τα υπόλοιπα μέλη της λέσχης έχουν τις δικές τους θεωρίες. Η Φίλις, φανατική θαυμάστρια της Άγκαθα Κρίστι, είναι αποφασισμένη να αποδείξει ότι είναι όχι μόνο δολοφόνος αλλά και κλέφτης· ο Άρθουρ, κρυφός λάτρης των αισθηματικών μυθιστορημάτων, πιστεύει ότι ο Μάικλ κλέφτηκε με την ερωμένη του, ενώ ο Ας, ο έφηβος άπληστος αναγνώστης βιβλίων επιστημονικής φαντασίας, υποψιάζεται ότι στην υπόθεση εμπλέκονται σκοτεινές δυνάμεις. Ενώ προσπαθούν να βρουν τον Μάικλ και να πάρουν πίσω τα χρήματα, κάθε μέλος της λέσχης έχει τα δικά του μυστικά να προστατεύσει.

Αντλώντας έμπνευση από τους αγαπημένους τους μυθιστορηματικούς ντετέκτιβ, δεν θα ησυχάσουν μέχρι να διαλευκάνουν την υπόθεση και να επιστρέψουν όλοι ασφαλείς στα σπίτια τους.

• Και ένα μικρό βιογραφικό της συγγραφέως:

Η Freya Sampson σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και εργάστηκε ως παραγωγός τηλεοπτικών προγραμμάτων και ντοκιμαντέρ ποικίλης ύλης. Ζει στο Λονδίνο μαζί με τον σύζυγό της, τα παιδιά τους και μία γάτα. Από τις εκδόσεις Μίνωας κυκλοφορούν ακόμη τα βιβλία της «Η γυναίκα της βιβλιοθήκης», «Το χαμένο εισιτήριο» και «Οι Παράξενοι γείτονες».

Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.

* * *

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού, ή μιας Άλλης Γυναίκας. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως κάθε Τρίτη έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.