Άμα είναι να καεί: Η φωκνεριανή νουβέλα του Κρίστοφερ Κινγκ κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Δώμα

Μετά τη διεθνή επιτυχία που γνώρισε με το βιβλίο εθνομουσικολογίας του, «Ηπειρώτικο μοιρολόι: Οδοιπορικό στην αρχαιότερη ζωντανή δημώδη μουσική της Ευρώπης» (2018), που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Δώμα, σε μετάφραση Αριστείδη Μαλλιαρού, ο γεννημένος στη Βιρτζίνια των Η.Π.Α. και τιμητικά πολιτογραφημένος Έλληνας, Κρίστοφερ Κινγκ, έκανε την πρώτη του απόπειρα στον χώρο του μυθιστορήματος, με τη νουβέλα για μια κατάρα που ακολουθεί, αφενός την οικογένεια του Χαραλάμπη και αφετέρου το μικρό μακεδονίτικο χωριό, Επιφάνεια, έξω από τα Γρεβενά, με τίτλο, «Άμα είναι να καεί» (2026). Το βιβλίο, που κυκλοφορεί από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, σε μετάφραση Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, έχει ξεκάθαρες επιρροές από το έργο του Αμερικανού συγγραφέα Γουίλιαμ Φώκνερ, ενώ οι λάτρεις της γοτθικής λογοτεχνίας του Αμερικανικού Νότου θα βρουν αναφορές στον Κόρμακ ΜακΚάρθυ και την Φλάνερι Ο' Κόνορ. Τόσο το μεγάλωμα του βραβευμένου με Grammy εθνομουσικολόγου, παραγωγού και συγγραφέα Κινγκ στη μικρή επαρχιακή πόλη Χοτ Σπρινγκς της Βιρτζίνια, όσο και η σημερινή του καθημερινότητα στην Κόνιτσα της Ηπείρου —όπου έχει εγκατασταθεί από το 2018— φαίνεται πως έχουν επηρεάσει τον τρόπο σκέψης και γραφής του. Η ιστορία της νουβέλας λαμβάνει χώρα (εν μέρει) κοντά στο Πάσχα, κατά τη διάρκεια του ετήσιου καψίματος του Ιούδα στην πλατεία του χωριού.

«Η μυθοπλασία αξιοποιεί μια διαφορετική αφηγηματική τεχνική από τη μη-μυθοπλασία, όμως, στην τελική, κάθε είδους γραφή αποτελεί μια αφήγηση», δήλωσε ο Κινγκ στην Athens Voice, απαντώντας στο ερώτημα αν η προσέγγισή του στο γράψιμο ήταν διαφορετική στο «Άμα είναι να καεί» από οτιδήποτε είχε γράψει μέχρι στιγμής. «Σίγουρα, το μυαλό μου λειτουργεί διαφορετικά όταν γράφω ένα μη-λογοτεχνικό κείμενο, αλλά η μυθοπλασία, όσο και η μη-μυθοπλασία, απαιτούν αφήγηση και έρευνα, παρατήρηση και μνήμη —για να παραφράσω τον Μπάροουζ». Όπως μας εκμυστηρεύτηκε, αυτή την περίοδο ο Κινγκ δουλεύει επάνω σε τρία νέα μυθιστορήματα και ταυτόχρονα γράφει «non-fiction». Το «Άμα είναι να καεί» είναι η πρώτη νουβέλα του που εκδόθηκε και μεταφράστηκε στα ελληνικά.

Με έντονες επιρροές από φολκλόρ, το βιβλίο του Κινγκ δημιουργεί έναν (σχεδόν) σύγχρονο μύθο, περιγράφοντας την κατάρα που ξεκλήρισε ένα-ένα τα μέλη της οικογένειας του Χαραλάμπη, κατά την δεκαετία του 1930, καθώς και όλες τις θρησκευτικές-πνευματικές προεκτάσεις που συνήθως συνοδεύουν τέτοιου είδους λαϊκά αφηγήματα. «Πέρασα πολύ χρόνο στα Γρεβενά και στα χωριά βόρεια της πόλης, μελετώντας τους διαλόγους, τις λαϊκές δοξασίες, τους τρόπους συμπεριφοράς και ομιλίας στις κοινωνικές συναναστροφές, καθώς και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις που είναι ιδιαίτερες για τη συγκεκριμένη περιοχή» είπε χαρακτηριστικά ο Κινγκ. «Την αίσθηση του “λαϊκού παραμυθιού” την αντλεί από το γεγονός ότι λειτουργεί ως παραβολή. Το χαρακτηριστικό των αφηγήσεων είναι ότι προσφέρονται ιδιαίτερα για τη δημιουργία αφηγηματικών εικόνων, και ο πιο άμεσος τρόπος αξιοποίησης αυτών των εικόνων είναι μέσω των παραβολών —όπως αυτές της Βίβλου, του Κάφκα ή εκείνες που συναντάμε στα έργα του Κόρμακ ΜακΚάρθυ και της Φλάνερι Ο' Κόνορ. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτές οι παραβολές εμπεριέχουν βαθύ πνευματικό ή θρησκευτικό νόημα».

Τη θρησκευτική-πνευματική διάσταση της ιστορίας υπογραμμίζει το γεγονός ότι λαμβάνει χώρα κατά την διάρκεια του ετήσιου καψίματος του Ιούδα. Αν και τα κεντρικά πρόσωπα της ιστορίας είναι ο πατριάρχης της οικογένειας, Χαραλάμπης και τα παιδιά του —εκ των οποίων το ένα ξενιτεύεται και το άλλο μένει παράλυτο— τα γεγονότα εξηγούνται από το στόμα ενός δευτερεύοντος χαρακτήρα, τον πάτερ Κωνσταντή, που πιστεύει ακράδαντα πως μια σειρά από ανεξήγητα γεγονότα που συμβαίνουν λίγο αφότου ο Λάζαρος, ο μικρότερος γιος του Χαραλάμπη, μένει παράλυτος το Πάσχα του 1931, είναι στην πραγματικότητα «θαύματα» που πραγματοποιεί εκείνος και μέσα από αυτά μιλάει στους κατοίκους του χωριού ο ίδιος ο Θεός. Η έκβαση αυτή της ιστορίας, μάλιστα, δικαιώνει τον πάτερ Κωνσταντή, που από καιρό έβλεπε την Επιφάνεια να βυθίζεται στο πνευματικό κενό.

Το σύντομο αυτό μυθιστόρημα του Κρίστοφερ Κινγκ δεν είναι άσχετο από το υπόλοιπο, κυρίως θεωρητικό του έργο. Η μελέτη του φολκλόρ, τόσο μέσα από την μουσική του τόπου, όσο και μέσα από τις προφορικές του ιστορίες, αποτελεί τη βάση των βιβλίων του. Το «Άμα είναι να καεί» συνιστά μια νέα προσέγγιση της ίδιας θεματολογίας που έχει απασχολήσει τον συγγραφέα σε όλη του την καριέρα. Το γεγονός ότι ένας Αμερικανός αντιλαμβάνεται με τόση διορατικότητα ένα τόσο «ελληνικό» φαινόμενο είναι εντυπωσιακό και επιβεβαιώνει την αξία του Κινγκ ως οξυδερκή παρατηρητή μιας κουλτούρας που αποφάσισε να αγκαλιάσει σαν να ήταν δική του.

Κρίστοφερ Κινγκ © EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ