Η Αλμάδα είναι η συγγραφέας που μας έχει συγκινήσει και ταράξει μαζί περισσότερο από κάθε άλλη την τελευταία δεκαετία πάνω-κάτω, μ’ αυτά τα μικρά, στιβαρά μυθιστορήματά της, που μιλούν για περιοχές και έχουν ήρωες που κανονικά δεν θα μας έλεγαν και πολλά πράγματα — θα έλεγε κάποιος. Μιλάνε όμως κατευθείαν μέσα στην καρδιά μας, σε κρυφές περιοχές, κι είναι σαν να μιλάνε ακριβώς για εμάς. Πολύ σπουδαία, παράξενη και σπάνια συγγραφέας.
Οι «Πλινθοποιοί» είναι ένα ωμό επαρχιακό δράμα που εκτυλίσσεται στην αργεντίνικη ενδοχώρα, εστιάζοντας στην παθολογική αρρενωπότητα και την κληρονομική βία. Το βιβλίο ξεκινά με έναν διπλό θάνατο —τον θάνατο των δύο πρωταγωνιστών—, και η αφήγηση ανατρέχει στο παρελθόν για να εξηγήσει πώς έφτασαν εκεί τα πράγματα. Η έχθρα δεν ξεκίνησε από τους ίδιους, αλλά από τους πατεράδες τους, δύο πλινθοποιούς που μετέτρεψαν μια επαγγελματική αντιζηλία σε οικογενειακή βεντέτα. Κατ’ αυτά, οι γιοι αναγκάζονται να υποδυθούν ρόλους που δεν επέλεξαν, ενώ βέβαια η τιμή και ο ανδρισμός ορίζονται εδώ αποκλειστικά μέσα από τη σύγκρουση, την επιβολή και την άρνηση κάθε συναισθήματος. Πόσο δε μάλλον του ομοφυλοφιλικής παραδοχής.
Η Αλμάδα, με τη λιτή, κοφτή και γεμάτη ρεαλισμό γλώσσα της —παράλληλα όμως το κείμενο διαπνέεται από μια σκοτεινή, πανταχού παρούσα ποιητικότητα, που σε στοιχειώνει—, περιγράφει μια ζωή σκληρή, γεμάτη ζέστη, σκόνη, φτώχεια και βία, χρησιμοποιώντας μια μη γραμμική χρονικά δομή, εναλλάσσοντας το παρόν (τις τελευταίες στιγμές των δύο νέων) με αναδρομές στο παρελθόν, που χτίζουν την ένταση μέχρι την τελική τραγωδία.
Είπαμε όμως πολλά. Αμέσως τώρα θα δώσουμε τον λόγο στη μεταφράστρια της Αλμάδα στα ελληνικά, Αγγελική Βασιλάκου. Την ευχαριστούμε θερμά για την προθυμία και τον χρόνο της. Νά τι μας είπε:
«Από πού πηγάζει η αποστασιοποίηση που καθιστά μια συγγραφέα πρωτότυπη, καινοτόμα και διαυγή, ακόμη και όταν περιπλανιέται σε νερά που έχουν επισκεφθεί παλαιότερα κλασικοί συγγραφείς όπως ο Ονέτι, ο Χουάν Χοσέ Σάερ ή οι συγγραφείς του Αμερικανικού Νότου; Στην Αλμάδα, ανακαλύπτει κανείς –αφού τη διαβάσει απνευστί και χωρίς να τη γνωρίζει– το “Ναυπηγείο” και το “Μαζεύοντας πτώματα” του Ονέτι, αλλά και το “Καθώς Ψυχορραγώ” και το “Ιερό” του Φώκνερ». — Cristián Alarcón, Babelia, El País.
Το 2013, η σαραντάχρονη τότε Αργεντίνα συγγραφέας Σέλβα Αλμάδα δημοσίευσε το δεύτερο μυθιστόρημά της. Εξίσου σύντομο με το πρώτο –«Ο άνεμος που σαρώνει»– και γραμμένο με την ίδια λιτή, δωρική και ωμή, ή μάλλον, ακόμα πιο ωμή γλώσσα, αφού αυτό είναι το βιβλίο της δυσαρέσκειας. Του να ζεις σχεδόν αποκλεισμένος σε μια μικρή επαρχιακή πόλη του Τσάκο. Του να ζεις και να μεγαλώνεις στην κόλαση.
Τίτλος του και ήρωες του «Οι πλινθοποιοί», οι άνθρωποι που κατασκευάζουν τούβλα από πηλό, και η σκληρή, βίαιη και αλκοολική, αδιέξοδη ζωή τους.
«Ο Λόλο Μπερτόνε, στον οποίο είναι αφιερωμένο το μυθιστόρημα, ήταν θείος της μητέρας μου. Έζησε μόνος στην εξοχή, πάντα ελεύθερος, και δεν παντρεύτηκε ποτέ. Έζησε πολύ φτωχικά, σε ένα ράντσο, με πολλά σκυλιά. Κι όπως γράφω και στην αφιέρωση του βιβλίου, ήταν ένα ελεύθερο πνεύμα και πάντα μού ενέπνεε μεγάλο θαυμασμό και στοργή, ειδικά αργότερα, όταν συνειδητοποίησα πόσο ασυνήθιστος χαρακτήρας ήταν. Ήξερα πώς ζούσε και σκεφτόταν μια οικογένεια πλινθοποιών χάρη στον θείο μου», είχε εξηγήσει τότε η Αλμάδα στην εφημερίδα Página 12.
«Η ιδέα προήλθε από μια ιστορία που μου είχαν πει. Σε μια πόλη στο Τσάκο, σε ένα λούνα παρκ, δύο οικογένειες σε μόνιμη διαμάχη είχαν εμπλακεί σε καβγά. Υπήρξε ανταλλαγή πυροβολισμών. Κάποιοι τραυματίστηκαν και άλλοι σκοτώθηκαν. Όταν άκουσα αυτή την ιστορία, είχα την πρώτη σκηνή…
Η μεγάλη ρόδα άδειασε, τα καθίσματα ωστόσο εξακολουθούν να ταλαντεύονται αργά. Θα φταίει ο αέρας της αυγής. Στον Πάχαρο Ταμάι, ανάσκελα ξαπλωμένο στο έδαφος, φαίνεται ότι ο γιγάντιος τροχός εξακολουθεί να κινείται […] Ο Μαρσιάνο Μιράντα είναι ξαπλωμένος μπρούμυτα, με το ένα μόνο μάτι ανοιχτό. Το πρόσωπό του είναι θαμμένο στον βούρκο στον οποίο έχει μετατραπεί το έδαφος μετά από τόσες μέρες που είναι εδώ το λούνα παρκ…
Ξημερώνει. Δυο εικοσάχρονοι, μαχαιρωμένοι ο ένας από τον άλλον, κάτω από τη μεγάλη ρόδα του λούνα παρκ που ακόμα μοιάζει να γυρίζει. Το περιεχόμενο του μυθιστορήματος είναι η αγωνία τους, που διαρκεί λίγες ώρες, και το πώς έφτασαν ως εκεί», εξηγεί η Αλμάδα.
«Τότε μου ήρθε στο μυαλό ο έρωτας μεταξύ δύο νεαρών ανδρών που θα πυροδοτούσε πολύ πιο έντονα πάθη σε μια μικρή πόλη, και σε ένα περιβάλλον κατώτερης τάξης, όπως αυτό από το οποίο προέρχονται οι χαρακτήρες, όπου η ομοφυλοφιλία εξακολουθεί να αποδοκιμάζεται. Στο Μπουένος Άιρες ή σε μεγαλύτερες πόλεις, υπήρχε από το 2012 ό νόμος ελεύθερης συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια. Στις μικρές πόλεις όμως, η ομοφυλοφιλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μεγάλη αντίσταση. Έτσι, μου ήρθε η ιστορία μιας ερωτικής επιθυμίας που κυριεύει τους άνδρες δυο οικογενειών που τις χωρίζει μια παλιά έχθρα και τις ενώνει το ίδιο επάγγελμα, αλλά και οι ίδιες προκαταλήψεις, μιζέρια και βία. Μια κλασική ιστορία Ρωμαίου και Ιουλιέτας, όπως θα μπορούσε να διαμειφθεί σήμερα σε μια υποβαθμισμένη περιοχή του Τσάκο, στην Αργεντινή, ανάμεσα σε δύο άνδρες».
Κι αυτή η αγωνία του Πάχαρο και του Μαρσιάνο –των πρωταγωνιστών της Αλμάδα– ξεδιπλώνεται στις 216 σελίδες του βιβλίου της. Διανθισμένη με κενά διαύγειας και παραισθήσεις των δύο ανδρών, flashback ενός ολόκληρου χορού οικείων και φίλων καθώς ανασυνθέτουν σκηνές που «ταράζουν» μια κατά τα άλλα αρκετά ρεαλιστική αφήγηση. Ένα άλλο πράγμα είναι η αντιμετώπιση της γλώσσας στο βιβλίο: βίαιη, αχαλίνωτη, σεξουαλική, σωματική. Αυτό δίνει στην αφήγηση τον δικό της μοναδικό ήχο. Κι ο αφηγητής επηρεάζεται από την ομιλία των χαρακτήρων…
Ποιοι είναι οι ήρωες;
«Για να αφουγκραστούμε τη ζωή των ηρώων, θα πρέπει να ανατρέξουμε στη σημασία των ζωών τους», εξηγεί η Αλμάδα. «Και να αναρωτηθούμε γιατί δεν εξιχνιάστηκε ποτέ η δολοφονία του Έλβιο Μιράντα, πατέρα του Μαρτσιάνο; Έχει να κάνει με τη λογική αυτών των πόλεων, όπου οι αστυνομικές έρευνες γίνονται με αδιαφορία και κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να ανακαλύψει τι πραγματικά συνέβη. Γιατί αυτές οι ζωές δεν έχουν μεγάλη αξία για κανέναν. Κι αυτό έχει να κάνει με πολλούς παράγοντες: τις περιορισμένες ευκαιρίες, την περιθωριοποίηση, την έλλειψη εκπαίδευσης. Και μετά υπάρχει το αλκοόλ. Το αλκοόλ είναι αυτό που γεννά αυτές τις τραγωδίες. Οι θάνατοι σε καβγάδες σε μπαρ είναι πολύ συνηθισμένοι. Είναι σαν ζωές μισοπαγιδευμένες στον εαυτό τους, ειδικά οι ζωές των πλινθοποιών αυτής της ιστορίας, που είναι παιδιά φτωχών οικογενειών.
Ήθελα να μιλήσω και γι’ αυτό. Για τον έρωτα πέρα από την οπτική του φύλου. Όπως και για αυτούς τούς τόσο αντιπροσωπευτικούς της επαρχίας χαρακτήρες. Όπου βλέπεις μια δυνατή γυναίκα, μια Αμαζόνα που μπορεί να χειριστεί τα πάντα μόνη της, να διαιωνίζει την πατριαρχία στην ανατροφή των παιδιών της και να προσπαθεί να διατηρήσει την αρρενωπότητα του συζύγου της. Είναι χαρακτηριστικό ενός συγκεκριμένου τύπου γυναίκας που είναι αυτοδύναμη αλλά χρειάζεται την επιβεβαίωση ότι έχει έναν άντρα στο πλευρό της, ακόμα κι αν είναι ένας μαλάκας που πρέπει να στηρίξει και που απαιτεί απαντήσεις από αυτήν. Όπως είναι χαρακτηριστικό κι ενός συγκεκριμένου τύπου άνδρα, να βλέπει τον αδελφό του να πηγαίνει με έναν άλλον άνδρα, αλλά να αδυνατεί να χωνέψει ότι είναι ερωτευμένος μαζί του. Ότι έχει δικαίωμα να το κάνει. Κι ας έγινε νόμος της χώρας…»
Αυτό είναι οι πλινθοποιοί. Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου, μεταξύ διαύγειας και παραίσθησης, καθώς δυο εικοσάχρονοι νέοι –που υπήρξαν κάποτε αχώριστοι και στη συνέχεια άσπονδοι εχθροί– ξεψυχούν κάτω από τον τεράστιο τροχό του λούνα παρκ που εξακολουθεί να γυρίζει.
Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:
Μια μέρα σηκώθηκες κι έφυγες. Ήσουν μικρός τότε. Πέντε έξι χρονών. Ο πατέρας σου σε είχε καταχερίσει άσχημα για κάτι… ή για τίποτα. Έχωσες τρία πορτοκάλια σ’ ένα σακούλι και πήρες τον παλιό δρόμο που πάει στη Σάντα Άνα. Είχες ξεμακρύνει αρκετά όταν άρχισε να δύει ο ήλιος. Στάθηκες και έφαγες τα τρία πορτοκάλια, μονοκοπανιά. Τα χορτάρια στις άκρες του δρόμου σκούραιναν και φαίνονταν ψηλότερα. Άκουσες ένα χαρχάλεμα, σκιάχτηκες. Ήταν κάτι άλογα ελεύθερα. Έτρωγαν τα βλαστάρια ενός δέντρου. Βλέποντάς τα ξαφνικά, και τα τρία κατάμαυρα ή έτσι φαίνονταν από απόσταση, έμοιαζαν με τρεις κουκουλοφόρους. Συνέχισες. Όταν πρόβαλε εκείνο το ημιφορτηγό, δεν σκέφτηκες να κρυφτείς. Θα ήταν εύκολο· αρκούσε απλώς να πέσεις μπρούμυτα στο χαντάκι. Αλλά όχι, συνέχισες να περπατάς προς τα κει. Ο άντρας έκοψε ταχύτητα. Ο ουρανός ήταν κατακόκκινος σαν να φλεγόταν.
«Τι κάνεις εδώ μόνος σου;» σε ρώτησε.
Δεν απάντησες.
«Ο γιος του Ταμάι δεν είσαι; Έλα, ανέβα να σε πάω».
Υπάκουσες.
Κανείς δεν έμαθε για την απόπειρα απόδρασής σου. Τσαντίστηκες που ούτε η μαμά σου δεν είχε προσέξει ότι έλειπες. Καλύτερα ο πατέρας σου να μην το μάθαινε, γιατί θα το πλήρωνες ακριβά.
Το βράδυ, με γεμάτο στομάχι στο κρεβάτι, ήσουν ακόμη χολωμένος, αν και βαθιά μέσα σου σκέφτηκες ότι καλύτερα έτσι.
Αλλά, γαμώτο, πώς τρίζουν έτσι οι άδειες καρέκλες. Όταν είναι γεμάτο αυτό το μέρος, με τη μουσική, ούτε που το προσέχεις.
Νά και το οπισθόφυλλο:
Τι μπορεί να συμβεί όταν η επιθυμία κυριεύει τους άνδρες δύο οικογενειών που τις χωρίζει μια παλιά έχθρα και που, παρ’ όλα αυτά, μοιράζονται τις ίδιες προκαταλήψεις, τη μιζέρια και τη βία; Γιοι φτωχών και εγκαταλελειμμένων ανδρών, ο Μαρσιάνο Μιράντο και ο Παχαρίτο Ταμάι υιοθετούν το πατρικό μίσος ως δικό τους. Εκτελούν την ίδια χορογραφία και επαναλαμβάνουν τα ίδια λόγια. Η συνουσία, η μάχη, η πικρία. Ωστόσο, ακόμα και μέσα σε αυτές τις φαινομενικά άκαμπτες πολιτισμικές δομές, η αγάπη και η επιθυμία παίρνουν τις δικές τους μορφές. Σε αυτό το βιβλίο, η Σέλβα Αλμάδα πλάθει με εξαιρετική ευαισθησία σύνθετους χαρακτήρες: ευφυείς, άγριους, απογοητευμένους, γεμάτους ζωντάνια, ακόμη και τρυφερούς. Ο ανδρικός κόσμος αποκαλύπτει σ’ αυτό το συγκλονιστικό μυθιστόρημα τα μυστικά του και θέτει υπό αμφισβήτηση τις αρχαϊκές του δομές. Η συγγραφέας αποφεύγει την επιείκεια, αλλά δεν τους καταδικάζει. Αφουγκράζεται τους διαλόγους τους, ξεδιπλώνει το τοπίο της ακτογραμμής όπου κατοικούν και αναπνέουν τον ζεστό αέρα της ατμόσφαιρας. Ανασυνθέτει τις ιστορίες τους και, ταυτόχρονα, τους δίνει την ελευθερία να τις αγνοήσουν. Από τη γέννηση μέχρι τον θάνατο, φαίνεται να υπονοεί, δεν υπάρχει μόνο ένας δρόμος.
Και ένα μικρό βιογραφικό της συγγραφέως:
Η Σέλβα Αλµάδα (Έντρε Ρίος, 1973), σύγχρονη κλασική συγγραφέας της Αργεντινής, αναµετριέται µε συγγραφείς όπως ο Ουίλιαµ Φόκνερ κι ο Χουάν Ρούλφο, η Κάρσον Μακ Κάλερς κι η Φλάνερι Ο’Κόνορ. Έγινε διεθνώς γνωστή το 2015, µε τα βιβλία «Ο άνεµος που σαρώνει», «Οι πλινθοποιοί» και «∆εν είναι ποτάµι». Το πρώτο της βιβλίο, «Ο άνεµος που σαρώνει» (Εκδόσεις Κλειδάριθµος), σάρωσε όχι µόνο τις πωλήσεις αλλά και τα εγκώµια των κριτικών, µεταφράστηκε σε 12 γλώσσες, µεταφέρθηκε στο θέατρο, στη µεγάλη οθόνη, έγινε όπερα στο Ρίο ντε λα Πλάτα, και το 2019 τιµήθηκε µε το First Book Award στο Edinburgh International Book Festival. Η συγγραφέας βρέθηκε στη βραχεία λίστα για το βραβείο Tigre Juan µε το βιβλίο της «Οι πλινθοποιοί», όπως επίσης και για τα βραβεία Rodolfo Walsh & Vargas Llosa µε το «Νεκρά κορίτσια». Το «∆εν είναι ποτάµι» συµπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα για το ∆ιεθνές Βραβείο Booker 2024.
Selva Almada
Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.
Η συγγραφέας προσπαθεί να κατανοήσει πώς επιλέγουμε αυτούς που αγαπάμε και αν είναι ο έρωτας μονόδρομος, χρέος ή ποινή, τι είναι πεπρωμένο, και πώς λειτουργεί ο κύκλος του εθισμού
Ο συγγραφέας διατρέχει τα παιδικά-εφηβικά του χρόνια στο Περιστέρι και μεταφέρει πολύ ζωντανά τις εικόνες με νοσταλγία και νοιάξιμο για τους ήρωες του και πρωταγωνιστές στο κινηματογραφικό έργο της ζωής του
Ένα πρώιμο, αυτοβιογραφικό έργο του Μπουλγκάκωφ, που φέρνει στο φως τον εσωτερικό κόσμο ενός γιατρού την ώρα που διαμορφώνεται - με σύμμαχο μόνο τη συνείδησή του
Στο βιβλίο «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» η Κάρσον απελευθερώνει τον Γηρυόνη από τα στερεότυπα του μύθου σύμφωνα με τον οποίο σκοτώνεται από τον ημίθεο Ηρακλή
17°
